niedotlenienie tkanek
Niedotlenienie tkanek (hipoksja tkankowa) to stan patofizjologiczny charakteryzujący się niewystarczającym dostarczaniem tlenu do komórek, co prowadzi do zaburzenia ich funkcji metabolicznych. Tlen jest niezbędny do prawidłowego funkcjonowania mitochondriów i produkcji ATP w procesie fosforylacji oksydacyjnej, dlatego jego deficyt szybko prowadzi do poważnych konsekwencji biochemicznych i klinicznych.
Etiologia niedotlenienia tkanek obejmuje wiele mechanizmów, w tym: hipoksemię (obniżone stężenie tlenu we krwi), zaburzenia perfuzji tkankowej (np. w szoku, niewydolności serca), anemię (zmniejszoną zdolność transportu tlenu przez krew), dysfunkcję mitochondriów oraz zwiększone zapotrzebowanie metaboliczne przekraczające możliwości dostawy tlenu. W praktyce klinicznej często występuje kombinacja kilku mechanizmów jednocześnie.
Konsekwencje niedotlenienia tkanek zależą od jego nasilenia i czasu trwania. Początkowo dochodzi do przejścia na metabolizm beztlenowy z produkcją kwasu mlekowego i rozwojem kwasicy metabolicznej. Przy dłuższym utrzymywaniu się hipoksji następuje wyczerpanie zapasów ATP, zaburzenie funkcji pompy sodowo-potasowej, obrzęk komórek i ostatecznie ich śmierć. Szczególnie wrażliwe na niedotlenienie są tkanki o wysokim metabolizmie, takie jak mózg, mięsień sercowy i nerki.
Diagnostyka niedotlenienia tkanek opiera się na ocenie klinicznej (sinica, zaburzenia świadomości), badaniach laboratoryjnych (gazometria, poziom mleczanów) oraz specjalistycznych technikach obrazowania (np. spektroskopia w bliskiej podczerwieni). Leczenie ukierunkowane jest na przyczynę niedotlenienia i obejmuje tlenoterapię, poprawę perfuzji tkankowej, korekcję anemii oraz stabilizację hemodynamiczną pacjenta.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Zespół eisenmengera – Etiologia i przyczyny
Zespół Eisenmengera jest zaawansowanym stadium nadciśnienia płucnego (PAH) wynikającym z nieleczonych wrodzonych wad serca z przeciekiem lewo-prawym, takich jak ubytek przegrody międzykomorowej (VSD), ubytek przegrody międzyprzedsionkowej (ASD), przetrwały przewód tętniczy (PDA) czy kanał przedsionkowo-komorowy (AVSD). Patofizjologia obejmuje długotrwały zwiększony przepływ i ciśnienie w naczyniach płucnych, prowadzący do dysfunkcji śródbłonka, przerostu mięśni gładkich, włóknienia i zakrzepicy, co skutkuje wzrostem oporu naczyniowego płuc (PVR) i odwróceniem kierunku przecieku na prawo-lewy, powodując sinicę i hipoksemię. Proces ten rozwija się zwykle od wczesnego dzieciństwa do okresu nastoletniego, a czynniki takie jak wielkość przecieku, rodzaj wady, wiek diagnozy oraz obecność zespołu Downa wpływają na tempo progresji. Wczesna korekcja chirurgiczna jest kluczowa dla zapobiegania nieodwracalnym zmianom naczyniowym i rozwojowi zespołu Eisenmengera.
cewnikowanie serca, dysfunkcja śródbłonka naczyniowego, incydent zakrzepowo-zatorowy, kanał przedsionkowo-komorowy, krwioplucie, nadciśnienie płucne, nagła śmierć sercowa, niedokrwistość, niedotlenienie tkanek, niewydolność serca, okienko aortalno-płucne, opór naczyniowy płuc, przebudowa naczyń płucnych, przeciek lewo-prawy, przeszczep serca i płuc, przetrwały przewód tętniczy, ropień mózgu, serce jednokomorowe, sinica, szlak zapalny, tetralogia Fallota, ubytek przegrody międzykomorowej, ubytek przegrody międzyprzedsionkowej, udar mózgu, włóknienie, wrodzona wada serca, wspólny pień tętniczy, zakrzepica wewnątrznaczyniowa, zespół Downa, zespół Eisenmengera - Leksykon chorób i schorzeń
Zgorzel – Etiologia i przyczyny
Zgorzel (gangrena) to stan patologiczny charakteryzujący się martwicą tkanek spowodowaną niedokrwieniem lub zakażeniem bakteryjnym. Główne mechanizmy etiopatogenetyczne obejmują niedokrwienie wynikające z miażdżycy, choroby tętnic obwodowych, cukrzycy, zakrzepów czy chorób naczyń (np. Raynauda, Buergera) oraz zakażenia bakteryjne, w tym szczególnie groźną zgorzel gazową wywołaną przez Clostridium perfringens i inne bakterie beztlenowe. Zgorzel sucha to martwica skrzepowa rozwijająca się w wyniku przewlekłego niedokrwienia, natomiast zgorzel wilgotna i gazowa wiążą się z infekcją bakteryjną i mają gorsze rokowanie, z wysoką śmiertelnością sięgającą do 25-100% w przypadku zgorzeli gazowej. Czynniki ryzyka to m.in. cukrzyca (20-70% przypadków zgorzeli Fourniera), palenie tytoniu, immunosupresja, otyłość, niewydolność nerek oraz wiek powyżej 60 lat.
choroba Buergera, choroba Raynauda, choroba tętnic obwodowych, Clostridium perfringens, cukrzyca, Escherichia coli, gronkowiec złocisty, hiperlipidemia, martwica mięśni, martwica skrzepowa, martwica tkanek, martwicze zapalenie powięzi, miażdżyca naczyń, mikrokrążenie, neuropatia, neutropenia, niedokrwienie tkanek, niedotlenienie tkanek, odmrożenie, paciorkowiec grupy A, pałeczka okrężnicy, posocznica, powikłanie pooperacyjne, ropień okołoodbytniczy, Staphylococcus aureus, uraz penetrujący, zakażenie bakteryjne, zakażenie dróg moczowych, zakrzep, zakrzepica żył głębokich, zakrzepowo-zarostowe zapalenie naczyń, zgorzel, zgorzel Fourniera, zgorzel gazowa, zgorzel sucha, zgorzel wilgotna, złamanie otwarte - Leksykon leków
Przedawkowanie – Dipper-Mono 320 mg
Przedawkowanie walsartanu, zawartego w produkcie Dipper-Mono w dawce 320 mg, prowadzi do istotnych zaburzeń układu sercowo-naczyniowego, przede wszystkim znacznego niedociśnienia tętniczego, które może skutkować zaburzeniami świadomości, zapaścią krążeniową oraz wstrząsem. Mechanizm toksycznego działania opiera się na nadmiernym blokowaniu receptorów angiotensyny II, co powoduje gwałtowny spadek ciśnienia krwi i niedostateczne ukrwienie narządów, w tym mózgu. Objawy przedawkowania obejmują od łagodnej dezorientacji i senności do ciężkiej utraty przytomności oraz niewydolności krążenia z zagrożeniem życia.
ciśnienie tętnicze, hemodializa, lek wazopresyjny, niedociśnienie tętnicze, niedotlenienie tkanek, niewydolność krążenia, objętość krwi krążącej, powrót żylny, receptor angiotensyny II, stabilizacja krążenia, tabletka powlekana, układ sercowo-naczyniowy, ukrwienie mózgu, utrata przytomności, walsartan, wstrząs, zaburzenie świadomości, zapaść krążeniowa - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – 10% Dekstran 40 000 Fresenius 100 mg/ml
10% Dekstran 40 000 Fresenius to roztwór do infuzji o stężeniu 100 mg/ml, zawierający 100 g dekstranu o średniej masie cząsteczkowej około 40 000 oraz 9 g chlorku sodu na 1000 ml. Preparat jest wskazany do leczenia wspomagającego w wstrząsie hipowolemicznym, szczególnie w przebiegu oparzeń, obszernych zabiegów chirurgicznych, krwotoków oraz urazów z utratą krwi. Mechanizm działania opiera się na zwiększeniu objętości krwi krążącej oraz poprawie właściwości reologicznych krwi poprzez zmniejszenie jej lepkości i zapobieganie nadmiernej agregacji erytrocytów, co przeciwdziała zagęszczeniu krwi i poprawia perfuzję tkanek. Preparat jest również stosowany profilaktycznie w zaburzeniach mikrokrążenia oraz w zapobieganiu zakrzepom żylnym i zatorom płucnym u pacjentów z wysokim ryzykiem powikłań zakrzepowo-zatorowych.
agregacja erytrocytów, aparat płuco-serce, dekstran 40000, działanie przeciwzakrzepowe, krążenie pozaustrojowe, krwotok, mechanizm krzepnięcia, niedotlenienie tkanek, objętość krwi, objętość osocza, oparzenia, powikłania zakrzepowo-zatorowe, roztwór do infuzji, upośledzenie perfuzji tkanek, właściwości reologiczne krwi, wstrząs hipowolemiczny, zaburzenia mikrokrążenia, zakrzep żylny, zator płucny - Leksykon substancji czynnych
Tyrotrycyna – Przedawkowanie
Tyrotrycyna, peptydowy antybiotyk o działaniu miejscowym, jest składnikiem preparatów DoriTri mięta oraz DoriTri smak owoców leśnych, występując w dawce 0,5 mg na tabletkę do ssania, w połączeniu z 1,0 mg chlorku benzalkoniowego oraz 1,5 mg benzokainy. Przy prawidłowym stosowaniu ryzyko zatrucia jest minimalne, a w literaturze nie odnotowano przypadków toksyczności. Jednakże przedawkowanie, zwłaszcza dużej liczby tabletek, może wywołać objawy niepożądane ze strony przewodu pokarmowego (nudności, wymioty, biegunka) oraz poważne powikłania, takie jak methemoglobinemia indukowana benzokainą, manifestująca się dusznością i sinicą, szczególnie niebezpieczną u dzieci.
antybiotyk peptydowy, benzokainy, chlorek benzalkoniowy, dolegliwości żołądkowo-jelitowe, duszność, dyskomfort przewodu pokarmowego, methemoglobina, methemoglobinemia, niedotlenienie tkanek, objawy żołądkowo-jelitowe, parametry życiowe, płukanie żołądka, saturacja krwi, sinica, sinica skóry, tyrotrycyna, węgiel aktywowany, zaburzenia transportu tlenu - Leksykon leków
Wpływ na płodność, ciążę i laktację – Effox long 75 75 mg
Izosorbidu monoazotan, stosowany w dawce 75 mg (Effox long), nie wykazuje działania teratogennego w badaniach przedklinicznych na zwierzętach, jednak brak jest odpowiednich, kontrolowanych badań klinicznych u kobiet w ciąży, co uniemożliwia pełną ocenę ryzyka dla płodu. Lek może być stosowany w ciąży wyłącznie w sytuacjach, gdy korzyści dla matki przewyższają potencjalne zagrożenia dla płodu, pod ścisłą kontrolą lekarską i z regularną oceną stanu zdrowia matki i płodu. Brak jest również danych klinicznych dotyczących wpływu izosorbidu monoazotanu na płodność u ludzi, co stanowi istotną lukę informacyjną w opiece nad kobietami w wieku rozrodczym.
- Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Etform 850
Kwasica mleczanowa jest rzadkim, ale poważnym powikłaniem metabolicznym, najczęściej występującym u pacjentów z nagłym pogorszeniem funkcji nerek, chorobami układu krążenia lub oddechowego oraz posocznicą. Metformina, kumulując się w organizmie przy niewydolności nerek, znacząco zwiększa ryzyko kwasicy mleczanowej, zwłaszcza przy GFR <30 ml/min, co stanowi przeciwwskazanie do jej stosowania. Wskazane jest tymczasowe wstrzymanie metforminy w stanach odwodnienia, przed badaniami z użyciem jodowych środków kontrastowych oraz przed zabiegami chirurgicznymi, z ponowną oceną czynności nerek po minimum 48 godzinach. Diagnostyka kwasicy mleczanowej opiera się na obniżeniu pH krwi (<7,35), wzroście stężenia mleczanów (>5 mmol/l), zwiększeniu luki anionowej oraz stosunku mleczanów do pirogronianów. Objawy kliniczne obejmują duszność kwasiczą, ból brzucha, skurcze mięśniowe, astenie, hipotermię i mogą prowadzić do śpiączki.
alkohol, astenia, biegunka, ból brzucha, choroby układu krążenia, choroby układu oddechowego, ciało ketonowe, cukrzyca, cukrzyca typu 2, diuretyk, duszność kwasicza, GFR, glikoliza beztlenowa, hipoglikemia, hipotermia, ketoza, kwasica mleczanowa, lek przeciwcukrzycowy, lek przeciwnadciśnieniowy, luka anionowa, meglitynid, metformina, mleczan, nefropatia kontrastowa, neuropatia, niedokrwistość, niedotlenienie tkanek, niesteroidowy lek przeciwzapalny, niewydolność nerek, niewydolność serca, niewydolność wątroby, odwodnienie, pH krwi, pochodna sulfonylomocznika, posocznica, skurcz mięśniowy, śpiączka, środek kontrastujący, stosunek mleczanów do pirogronianów, witamina B12, współczynnik filtracji kłębuszkowej, wymioty, znieczulenie ogólne, znieczulenie podpajęczynówkowe, znieczulenie zewnątrzoponowe - Leksykon leków
Przedawkowanie – Dicloberl 75 mg/3 ml 75 mg/3 ml
Przedawkowanie diklofenaku sodowego (Dicloberl 75 mg/3 ml) może prowadzić do wieloukładowych powikłań klinicznych, obejmujących ośrodkowy układ nerwowy, układ pokarmowy, sercowo-naczyniowy, oddechowy oraz narządy takie jak wątroba i nerki. Objawy neurologiczne to bóle głowy, zawroty głowy, oszołomienie, a w ciężkich przypadkach utrata przytomności i drgawki miokloniczne u dzieci. Ze strony przewodu pokarmowego obserwuje się bóle brzucha, nudności, wymioty oraz groźne krwawienia, które mogą wymagać pilnej interwencji endoskopowej lub chirurgicznej. Przedawkowanie może także wywołać nagłe obniżenie ciśnienia tętniczego, sinicę, depresję oddechową oraz zaburzenia czynności wątroby i nerek, włącznie z ostrą niewydolnością nerek. Warto podkreślić, że każda 3 ml ampułka zawiera 105 mg alkoholu benzylowego i 600 mg glikolu propylenowego, które mogą nasilać toksyczność, zwłaszcza u pacjentów z dysfunkcją nerek lub wątroby.
alkohol benzylowy, ból brzucha, ból głowy, depresja oddechowa, dializoterapia, diklofenak sodowy, drgawka miokloniczne, glikol propylenowy, hipotensja, intubacja, krwawienie z przewodu pokarmowego, leczenie podtrzymujące, lek przeciwdrgawkowy, lek wazopresyjny, niedociśnienie tętnicze, niedotlenienie tkanek, niesteroidowe leki przeciwzapalne, niewydolność nerek, nudność, ostra niewydolność nerek, ostra niewydolność wątroby, podwyższenie enzymów wątrobowych, sinica, utrata przytomności, wentylacja mechaniczna, wstrząs, wymioty, zaburzenia wodno-elektrolitowe, zawrót głowy - Leksykon leków
Przeciwwskazania – Metformin Bluefish 500 mg
Metformin Bluefish 500 mg, zawierający 500 mg chlorowodorku metforminy (odpowiadającego 390 mg metforminy), jest przeciwwskazany u pacjentów z nadwrażliwością na substancję czynną lub składniki pomocnicze, ostrą kwasicą metaboliczną (w tym kwasicą mleczanową i cukrzycową kwasicą ketonową), stanem przedśpiączkowym w cukrzycy oraz ciężką niewydolnością nerek (GFR < 30 ml/min). Przeciwwskazania obejmują także ostre stany chorobowe prowadzące do odwodnienia, ciężkich zakażeń, wstrząsu oraz choroby powodujące niedotlenienie tkanek, takie jak niewyrównana niewydolność serca, niewydolność oddechowa, niedawno przebyty zawał mięśnia sercowego czy wstrząs. Metformina jest również przeciwwskazana u pacjentów z niewydolnością wątroby, ostrym zatruciem alkoholem oraz alkoholizmem, ze względu na zwiększone ryzyko kwasicy mleczanowej i powikłań metabolicznych.
alkoholizm, chlorowodorek metforminy, ciężka niewydolność nerek, ciężkie zakażenie, cukrzycowa kwasica ketonowa, cymetydyna, diuretyk, dolutegrawir, glukoneogeneza wątrobowa, hipoalbuminemia, hipoksemia, hipoperfuzja tkanek, inhibitor ACE, insulinoterapia, jodowy środek kontrastowy, kwasica mleczanowa, lek przeciwcukrzycowy, niedotlenienie tkanek, niewydolność oddechowa, niewydolność wątroby, niewyrównana niewydolność serca, odwodnienie, ostre uszkodzenie nerek, ostre zatrucie alkoholem, przewlekła choroba płuc, przewlekła niewydolność serca, sartan, stan przedśpiączkowy w cukrzycy, substancja pomocnicza, umiarkowana niewydolność nerek, wandetanib, wstrząs, zawał mięśnia sercowego - Leksykon leków
Wpływ na płodność, ciążę i laktację – Metocard ZK 95 mg
Metoprolol bursztynian (Metocard ZK) stosowany u kobiet ciężarnych wymaga szczególnej ostrożności ze względu na ograniczone dane kliniczne i potencjalne ryzyko dla płodu. Beta-adrenolityki mogą zmniejszać perfuzję łożyska, co wiąże się z ryzykiem zgonu płodu, przedwczesnego porodu oraz opóźnienia rozwoju wewnątrzmacicznego. Długotrwałe stosowanie u pacjentek z łagodnym i umiarkowanym nadciśnieniem tętniczym może prowadzić do istotnych powikłań rozwojowych. Ponadto, metoprolol może przedłużać poród oraz wywoływać u płodu i noworodka bradykardię, hipoglikemię, niedociśnienie i zwiększoną bilirubinemię, co wymaga ścisłego monitorowania stanu noworodka przez pierwsze 48-72 godziny po porodzie. Zaleca się przerwanie terapii 48-72 godziny przed planowanym porodem, aby zminimalizować ryzyko działań niepożądanych u noworodka.
beta-adrenolityk, bilirubinemia, blokada receptorów beta-adrenergicznych, bradykardia, bradykardia płodu, działanie teratogenne, hipoglikemia, hipotensja, mechanizm działania leku, metoprolol bursztynian, niedociśnienie, niedotlenienie tkanek, opóźnienie rozwoju płodu, opóźnienie rozwoju wewnątrzmacicznego płodu, perfuzja łożyska, powikłania płucne, przedłużony poród, przepływ krwi przez pępowinę, zaburzenia oddychania - Leksykon leków
Przeciwwskazania – Oxyduo 40 mg + 20 mg
Produkt leczniczy Oxyduo, zawierający 40 mg oksykodonu chlorowodorku oraz 20 mg naloksonu chlorowodorku w tabletkach o przedłużonym uwalnianiu, posiada istotne przeciwwskazania kliniczne, które należy bezwzględnie uwzględnić w praktyce lekarskiej. Przeciwwskazania obejmują nadwrażliwość na substancje czynne lub składniki pomocnicze, ciężką depresję oddechową z hipoksemią i/lub hiperkapnią, zaawansowaną przewlekłą obturacyjną chorobę płuc (POChP), serce płucne oraz ciężką astmę oskrzelową, ze względu na ryzyko nasilenia niewydolności oddechowej i hemodynamicznej. Ponadto, lek jest przeciwwskazany u pacjentów z niedrożnością porażenną jelit niespowodowaną opioidami oraz u osób z umiarkowaną do ciężką niewydolnością wątroby, co wiąże się z ryzykiem kumulacji leku i zwiększenia działań niepożądanych, zwłaszcza depresji oddechowej.
astma oskrzelowa, depresja oddechowa, depresja ośrodka oddechowego, działanie niepożądane, hiperkapnia, hipoksemia, nadwrażliwość na substancje czynne, niedotlenienie tkanek, niedrożność porażenna jelit, niewydolność oddechowa, niewydolność wątroby, oksykodon z naloksonem, POChP, reakcja anafilaktyczna, serce płucne, skurcz oskrzeli, stężenie substancji czynnej, tabletka o przedłużonym uwalnianiu, zaburzenie hemodynamiczne, zatrzymanie oddechu - Leksykon leków
Przedawkowanie – Drotafemme 40 mg
Przedawkowanie drotaweryny chlorowodorku wiąże się z poważnymi zaburzeniami układu sercowo-naczyniowego, w tym zaburzeniami rytmu serca, przewodzenia impulsów elektrycznych oraz całkowitym blokiem odnogi pęczka Hisa. Objawy te mogą prowadzić do niestabilności hemodynamicznej, niedotlenienia tkanek, asynchronii skurczu komór, zmniejszenia objętości wyrzutowej, a w skrajnych przypadkach do zatrzymania krążenia, które stanowi bezpośrednie zagrożenie życia. Doświadczenia kliniczne wskazują na konieczność szybkiego rozpoznania i interwencji w przypadku znacznego przedawkowania tej substancji czynnej.
blok odnogi pęczka Hisa, drotaweryna, drotaweryna chlorowodorek, hipotensja, leczenie objawowe, monitorowanie EKG, monitorowanie parametrów życiowych, nadzór medyczny, niedotlenienie tkanek, niestabilność hemodynamiczna, objętość wyrzutowa, parametry hemodynamiczne, procedury resuscytacyjne, układ bodźcoprzewodzący serca, układ przewodzący serca, układ sercowo-naczyniowy, zaburzenia pracy serca, zaburzenia przewodzenia, zaburzenia rytmu serca, zatrzymanie krążenia, zgon pacjenta - Leksykon leków
Przeciwwskazania – Effox long 75 75 mg
Lek Effox long 75, zawierający 75 mg izosorbidu monoazotanu w formie tabletek o przedłużonym uwalnianiu, jest przeciwwskazany u pacjentów z nadwrażliwością na substancję czynną, inne azotany lub składniki pomocnicze, w tym 57,8 mg laktozy jednowodnej. Przeciwwskazania obejmują również stany hemodynamiczne takie jak wstrząs kardiogenny (z wyjątkiem sytuacji, gdy ciśnienie późnorozkurczowe w lewej komorze jest odpowiednio skorygowane), ostra niewydolność krążenia, znaczne niedociśnienie tętnicze (ciśnienie skurczowe < 90 mm Hg) oraz ciężka hipowolemia, ze względu na ryzyko dalszego obniżenia ciśnienia i hipoperfuzji narządowej. Ponadto, lek jest przeciwwskazany u pacjentów z kardiomiopatią przerostową zawężającą, zaciskającym zapaleniem osierdzia oraz tamponadą serca, gdzie rozszerzenie naczyń może pogorszyć napełnianie komór i zmniejszyć rzut serca.
azotany, cyklaza guanylanowa, działanie wazodylatacyjne, hipowolemia, inhibitor 5-fosfodiesterazy, izosorbid monoazotan, kardiomiopatia przerostowa zawężająca, laktoza jednowodna, niedociśnienie tętnicze, niedokrwistość, niedotlenienie tkanek, ostra niewydolność krążenia, perfuzja narządowa, przedłużone uwalnianie, riociguat, rzut serca, tamponada serca, wstrząs kardiogenny, zaciskające zapalenie osierdzia, zapaść naczyniowa - Leksykon leków
Przedawkowanie – Feroplex 40 mg Fe3+/15 ml
Przedawkowanie preparatu Feroplex, zawierającego 40 mg jonów żelaza (III) w 15 ml roztworu doustnego (odpowiadające 800 mg żelaza proteinianobursztynianu), może prowadzić do poważnych objawów toksycznych. Klinicznie obserwuje się objawy ze strony przewodu pokarmowego, takie jak ostry ból w nadbrzuszu, nudności, gwałtowne wymioty (w tym krwawe), biegunka prowadząca do odwodnienia i zaburzeń elektrolitowych. Objawy ogólnoustrojowe obejmują senność, bladość powłok, sinicę oraz wstrząs i śpiączkę, które stanowią bezpośrednie zagrożenie życia. Szczególnie niebezpieczne jest szybkie rozwinięcie się tych symptomów po spożyciu wielokrotnie przekraczającej dawki terapeutycznej.
ból nadbrzusza, deferoksamina, interwencja medyczna, jony żelaza, niedotlenienie tkanek, objawy toksyczności, ośrodkowy układ nerwowy, parametry życiowe, płukanie żołądka, przedawkowanie leku, sinica, terapia chelatująca, toksyczność żelaza, uszkodzenie błony śluzowej, wstrząs, wymioty krwawe, zaburzenia elektrolitowe, zaburzenia wodno-elektrolitowe