autoimmunologiczne zapalenie wątroby
Autoimmunologiczne zapalenie wątroby (AIH) to przewlekła choroba zapalna wątroby, w której układ odpornościowy pacjenta atakuje własne hepatocyty. Charakteryzuje się obecnością autoprzeciwciał w surowicy, podwyższonym poziomem immunoglobulin (szczególnie IgG), a także naciekami zapalnymi w tkance wątroby z typowym obrazem histopatologicznym.
Wyróżnia się dwa główne typy AIH: typ 1 (z obecnością przeciwciał ANA i/lub SMA) oraz typ 2 (z obecnością przeciwciał anty-LKM1 i/lub anty-LC1). Typ 1 występuje częściej, dotyka głównie kobiet w średnim wieku, podczas gdy typ 2 obserwuje się przeważnie u dzieci i młodych dorosłych. Choroba może przebiegać z różnym nasileniem – od łagodnych objawów do piorunującego zapalenia wątroby.
Diagnostyka AIH opiera się na wykluczeniu innych przyczyn chorób wątroby, badaniach serologicznych, badaniach biochemicznych oraz ocenie histopatologicznej bioptatu wątroby. W leczeniu stosuje się głównie immunosupresję – kortykosteroidy w monoterapii lub w skojarzeniu z azatiopryną. Wczesne rozpoznanie i odpowiednie leczenie znacząco poprawiają rokowanie, prowadząc do remisji u większości pacjentów.
Leczenie podtrzymujące jest zwykle długotrwałe, a próby odstawienia leków często kończą się nawrotem choroby. W przypadkach opornych na standardową terapię lub przy jej nietolerancji stosuje się alternatywne leki immunosupresyjne. U około 10-20% pacjentów choroba postępuje do marskości wątroby pomimo leczenia, co może wymagać przeszczepienia wątroby.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Wzw (wirusowe zapalenie wątroby) – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Wirusowe zapalenie wątroby (WZW) to stan zapalny wątroby o charakterze ostrym (<6 miesięcy) lub przewlekłym (>6 miesięcy), wywołany głównie przez wirusy, ale także toksyny, alkohol czy autoimmunologię. Objawy kliniczne obejmują utratę apetytu, nudności, zmęczenie, bóle w prawym górnym kwadrancie, żółtaczkę, jasny stolec i ciemny mocz. W ciężkich przypadkach mogą wystąpić wodobrzusze i encefalopatia wątrobowa związana z podwyższonym poziomem amoniaku (>45 mcg/dL). Diagnostyka opiera się na monitorowaniu enzymów wątrobowych (ALT 7-56 U/L, AST 10-40 U/L) oraz bilirubiny (>1 mg/dL). Opieka pielęgniarska koncentruje się na łagodzeniu objawów, zapobieganiu powikłaniom, edukacji pacjenta oraz monitorowaniu funkcji wątroby i postępu choroby. Leczenie farmakologiczne obejmuje leki przeciwwirusowe, interferon, immunoglobuliny oraz leki wspomagające, takie jak laktuloza w encefalopatii.
alkoholowe zapalenie wątroby, aminotransferaza alaninowa, aminotransferaza asparaginianowa, autoimmunologiczne zapalenie wątroby, biegunka, bilans płynów, bilirubina, encefalopatia wątrobowa, enzym wątrobowy, faza przedżółtaczkowa, faza żółtaczkowa, immunoglobulina, interferon, laktuloza, lek przeciwwirusowy, marskość wątroby, poziom amoniaku, przewlekłe wirusowe zapalenie wątroby, rak wątrobowokomórkowy, serokonwersja HBeAg, turgor skóry, wirusowe zapalenie wątroby, wodobrzusze, wypełnienie włośniczkowe, WZW typu A, WZW typu B, WZW typu C, zaburzenie autoimmunologiczne, zapalenie wątroby, żółtaczka - Leksykon substancji czynnych
Ambrysentan – Działania niepożądane
Ambrisentan, antagonista receptora endoteliny stosowany w terapii nadciśnienia płucnego, charakteryzuje się specyficznym profilem działań niepożądanych, z dominującymi obrzękami obwodowymi (37% pacjentów) oraz bólem głowy (28%), nasilającymi się przy dawce 10 mg i u osób ≥ 65 lat. Istotnym zagrożeniem klinicznym jest niedokrwistość, manifestująca się obniżeniem hemoglobiny i hematokrytu u około 10% pacjentów, głównie w pierwszych 4 tygodniach leczenia, oraz hepatotoksyczność, obejmująca wzrost aktywności enzymów wątrobowych (2%), uszkodzenie wątroby i autoimmunologiczne zapalenie wątroby. Ponadto, ambrisentan może powodować niewydolność serca związaną z zatrzymaniem płynów, co wymaga szczególnej uwagi u pacjentów z upośledzoną funkcją lewej komory. Działania niepożądane neurologiczne (ból i zawroty głowy), okulistyczne (nieostre widzenie) oraz otologiczne (szumy uszne, nagła utrata słuchu w skojarzeniu z tadalafilem) mogą znacząco obniżać jakość życia i bezpieczeństwo pacjentów.
antagonista receptora endoteliny, autoimmunologiczne zapalenie wątroby, ból brzucha, ból zatok, dekompensacja krążenia, duszność, enzymy wątrobowe, erytropoeza, hematokryt, hepatotoksyczność, migrena, morfologia krwi, nadciśnienie płucne, nagła utrata słuchu, nagłe zaczerwienienie twarzy, niedociśnienie, niedokrwistość, nieostre widzenie, niewydolność serca, niewydolność wątroby, obrzęk naczynioruchowy, obrzęk obwodowy, palpitacje, reakcja nadwrażliwości, stężenie hemoglobiny, szumy uszne, układ krwiotwórczy, uszkodzenie wątroby, wzrost enzymów wątrobowych, zatrzymanie płynów, zawroty głowy - Leksykon leków
Przeciwwskazania – Implanon NXT 68 mg
Implant podskórny Implanon NXT zawiera 68 mg etonogestrelu i jest przeciwwskazany u pacjentek z nadwrażliwością na substancję czynną lub składniki pomocnicze, a także u kobiet z aktualną żylną chorobą zakrzepowo-zatorową, w tym zakrzepicą żył głębokich i zatorowością płucną. Bezwzględnym przeciwwskazaniem jest także obecność lub podejrzenie nowotworów hormonozależnych, takich jak rak piersi, endometrium czy szyjki macicy. Ponadto implant nie powinien być stosowany u pacjentek z guzami wątroby (łagodnymi i złośliwymi) oraz ciężkimi chorobami wątroby, dopóki nie nastąpi normalizacja funkcji wątroby. Krwawienie z dróg rodnych o nieznanej etiologii wymaga pełnej diagnostyki przed rozważeniem zastosowania implantu.
antykoncepcja hormonalna, autoimmunologiczne zapalenie wątroby, ciężka choroba wątroby, cukrzyca, etonogestrel, gruczolak wątrobowokomórkowy, guz wątroby, hipercholesterolemia, implant podskórny, krwawienie z dróg rodnych, nadciśnienie tętnicze, nadwrażliwość na lek, nowotwór zależny od hormonów płciowych, ogniskowy rozrost guzkowy wątroby, przedłużone uwalnianie leku, rak endometrium, rak piersi, rak szyjki macicy, wirusowe zapalenie wątroby, zakrzepica żył głębokich, zatorowość płucna, zdekompensowana marskość wątroby, żylna choroba zakrzepowo-zatorowa - Leksykon substancji czynnych
Zydowudyna – Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Zydowudyna, stosowana w terapii przeciwretrowirusowej zakażenia HIV, wiąże się z ryzykiem istotnych działań niepożądanych, zwłaszcza hematologicznych, takich jak niedokrwistość, neutropenia i leukopenia, które pojawiają się zwykle po 4-6 tygodniach leczenia. Szczególnie narażeni są pacjenci z zaawansowanym zakażeniem HIV oraz niską rezerwą szpikową. Monitorowanie parametrów hematologicznych powinno być dostosowane do stadium choroby: co 2 tygodnie przez pierwsze 3 miesiące, a następnie co miesiąc u pacjentów z zaawansowanym zakażeniem, oraz co 1-3 miesiące u pacjentów we wczesnym stadium. Modyfikacja dawkowania jest wskazana przy stężeniu hemoglobiny < 9 g/dl (5,59 mmol/l) lub liczbie granulocytów obojętnochłonnych < 1,0 × 10^9/l, a w przypadku wartości krytycznych (Hb 7,5-9 g/dl, neutrofile 0,75-1,0 × 10^9/l) zaleca się zmniejszenie dawki lub przerwy w leczeniu. Wystąpienie ciężkiej niedokrwistości może wymagać transfuzji krwi.
analog nukleozydu, autoimmunologiczne zapalenie wątroby, choroba Gravesa-Basedowa, gospodarka lipidowa, granulocyt obojętnochłonny, hepatomegalia, immunosupresja, kladrybina, klirens kreatyniny, kwasica mleczanowa, lek przeciwretrowirusowy, leukopenia, lipoatrofia, martwica kości, nadmiar mleczanów, neutropenia, niedokrwistość, odnowa szpiku kostnego, parametr hematologiczny, patogen oportunistyczny, Pneumocystis jirovecii, przewlekłe wirusowe zapalenie wątroby, rezerwa szpikowa, rybawiryna, stawudyna, stężenie hemoglobiny, stężenie lipazy, stężenie lipidów, stłuszczenie wątroby, supresja szpiku, supresja wirusa, terapia przeciwretrowirusowa, toksyczność mitochondrialna, wirus cytomegalii, zaburzenie czynności mitochondriów, zakażenie oportunistyczne, zapalenie płuc, zapalenie siatkówki, zapalenie trzustki, zespół reaktywacji immunologicznej, zydowudyna - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Darunavir Accord
Darunavir Accord, stosowany w terapii zakażenia HIV-1, wymaga podawania doustnego w skojarzeniu z rytonawirem jako farmakokinetycznym wzmacniaczem oraz innymi lekami przeciwretrowirusowymi. Monitorowanie odpowiedzi wirologicznej jest kluczowe, a w przypadku braku skuteczności należy wykonać badania oporności wirusa. Schemat dawkowania raz na dobę z rytonawirem lub kobicystatem nie jest zalecany u pacjentów z mutacjami DRV-RAM, wiremią ≥100 000 kopii/mL lub liczbą CD4+ <100 x 10⁶/L. U dzieci poniżej 3 lat lub o masie ciała <15 kg stosowanie nie jest zalecane. W ciąży darunavir z rytonawirem można stosować tylko, gdy korzyści przewyższają ryzyko. U osób starszych (>65 lat) zaleca się ostrożność ze względu na współistniejące choroby i zaburzenia czynności wątroby. W trakcie terapii obserwowano ciężkie reakcje skórne (0,4%), w tym zespół DRESS i Stevensa-Johnsona, a także zapalenie wątroby (0,5%), szczególnie u pacjentów z przewlekłym zapaleniem wątroby B lub C. Konieczne jest monitorowanie enzymów wątrobowych, zwłaszcza u pacjentów z marskością lub podwyższonymi transaminazami przed leczeniem.
aktywność transaminaz, autoimmunologiczne zapalenie wątroby, choroba Gravesa-Basedowa, cytolityczne zapalenie wątroby, cytomegalowirusowe zapalenie siatkówki, glikoproteina p, immunosupresja, inhibitor CYP3A, klady HIV-1, komórki CD4, kwaśna glikoproteina α1, lek przeciwretrowirusowy, marskość wątroby, martwica kości, martwica toksyczno-rozpływna naskórka, mutacje DRV-RAM, niedobór laktazy, niepełnosprawność ruchowa, nietolerancja galaktozy, odpowiedź wirologiczna, ostra uogólniona osutka krostkowa, pneumocystoza, przewlekłe zapalenie wątroby, reaktywacja wirusa opryszczki, wiremia HIV-1 RNA, wzmacniacz farmakokinetyczny, zapalenie wątroby indukowane lekiem, zespół DRESS, zespół Stevensa-Johnsona, zespół zapalnej reaktywacji immunologicznej, zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy - Leksykon leków
Działania niepożądane – Ritonavir Accord 100 mg
Ritonavir Accord, stosowany zarówno jako wzmacniacz farmakokinetyczny inhibitorów proteazy, jak i samodzielny lek przeciwretrowirusowy, wykazuje szeroki profil działań niepożądanych, które różnią się w zależności od schematu terapii. Najczęściej obserwowane objawy dotyczą układu pokarmowego (biegunka, nudności, wymioty, ból brzucha), układu nerwowego (parestezje jamy ustnej i obwodowe, ból głowy, zawroty głowy) oraz ogólnego samopoczucia (zmęczenie, osłabienie). Często występują również zaburzenia hematologiczne (leukopenia, małopłytkowość), metaboliczne (hipercholesterolemia, hipertriglicerydemia, dna moczanowa), a także reakcje nadwrażliwości, w tym pokrzywka i obrzęk twarzy. Wśród poważniejszych działań niepożądanych odnotowano zapalenie wątroby z podwyższeniem enzymów AspAT, AlAT i GGT, żółtaczkę, zapalenie trzustki, a także zaburzenia sercowo-naczyniowe, takie jak zawał mięśnia sercowego i nadciśnienie tętnicze.
anafilaksja, autoimmunologiczne zapalenie wątroby, choroba Gravesa, choroba refluksowa przełyku, cukrzyca, dna moczanowa, hipercholesterolemia, hiperglikemia, hipertriglicerydemia, inhibitor proteazy, kamica nerkowa, krwotok miesiączkowy, lek przeciwretrowirusowy, małopłytkowość, martwica kości, miopatia, nadciśnienie tętnicze, neuropatia obwodowa, niedociśnienie ortostatyczne, niedociśnienie tętnicze, niewydolność nerek, obrzęk twarzy, parestezja jamy ustnej, parestezja obwodowa, rabdomioliza, rytonawir, toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka, układ nerwowy, układ pokarmowy, zapalenie trzustki, zapalenie wątroby, zawał mięśnia sercowego, zespół rekonstrukcji immunologicznej, zespół Stevensa-Johnsona, żółtaczka - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Ambrisentan AOP
Ambrisentan AOP, stosowany w leczeniu tętniczego nadciśnienia płucnego (PAH), wymaga ścisłego monitorowania ze względu na ryzyko poważnych działań niepożądanych, w tym uszkodzenia wątroby oraz niedokrwistości. Przed rozpoczęciem terapii konieczne jest oznaczenie aktywności aminotransferaz AlAT i AspAT, a leczenie nie powinno być inicjowane przy wartościach przekraczających 3-krotną górną granicę normy. Monitorowanie enzymów wątrobowych powinno odbywać się co miesiąc, a w przypadku klinicznie istotnego wzrostu lub objawów uszkodzenia wątroby (np. żółtaczka) leczenie należy przerwać. Ambrisentan może powodować spadek hemoglobiny o 0,9–1,2 g/dl w ciągu pierwszych 4 tygodni terapii, co wymaga regularnej kontroli hematologicznej i ewentualnej modyfikacji dawki. Obrzęki obwodowe, szczególnie u pacjentów ≥65 lat, występują często i mogą wymagać leczenia moczopędnego lub hospitalizacji, zwłaszcza w terapii skojarzonej z tadalafilem, gdzie ich częstość sięga 45%.
aminotransferazy, aminotransferazy wątrobowe, antagonista receptora endoteliny, autoimmunologiczne zapalenie wątroby, choroba żylno-okluzyjna płuc, czerwień Allura, hemoglobina i hematokryt, kobieta w wieku rozrodczym, laktoza, lecytyna sojowa, lek moczopędny, niedokrwistość, niewyrównana niewydolność serca, obrzęk obwodowy, obrzęk płuc, przetoczenie krwi, ryfampicyna, tętnicze nadciśnienie płucne, zatrzymanie płynów, żółtaczka - Leksykon leków
Przeciwwskazania – Depratal 30 mg
Przeciwwskazania do stosowania duloksetyny w preparacie Depratal obejmują nadwrażliwość na substancję czynną lub substancje pomocnicze, w tym obecność cukru prasowalnego do 100 mg w dawce 30 mg i do 200 mg w dawce 60 mg. Bezwzględnie przeciwwskazane jest jednoczesne stosowanie z nieselektywnymi, nieodwracalnymi inhibitorami monoaminooksydazy (IMAO) ze względu na ryzyko ciężkich interakcji. Duloksetyna nie powinna być stosowana u pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby oraz u osób z ciężką niewydolnością nerek (klirens kreatyniny <30 ml/min), gdyż metabolizm i eliminacja leku są w tych stanach istotnie upośledzone, co zwiększa ryzyko działań niepożądanych. Ponadto, stosowanie duloksetyny jest przeciwwskazane u pacjentów z niekontrolowanym nadciśnieniem tętniczym ze względu na ryzyko przełomu nadciśnieniowego.
alkoholowa choroba wątroby, autoimmunologiczne zapalenie wątroby, chlorowodorek, cyprofloksacyna, duloksetyna, enoksacyna, fluorochinolony, fluwoksamina, inhibitory CYP1A2, inhibitory monoaminooksydazy, klirens kreatyniny, leki hipotensyjne, nadwrażliwość na substancję czynną, niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby, niekontrolowane nadciśnienie tętnicze, przełom nadciśnieniowy, przewlekła choroba nerek, selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny, substancja pomocnicza, wirusowe zapalenie wątroby, zaburzenia czynności nerek, zaburzenia czynności wątroby, zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne, zakażenia bakteryjne - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Metamizol Krka
Metamizol Krka, 500 mg/ml, roztwór do wstrzykiwań/infuzji, jest pochodną pirazolonu, której stosowanie wiąże się z ryzykiem ciężkich działań niepożądanych, takich jak agranulocytoza, wstrząs anafilaktyczny oraz reakcje skórne typu SCAR (SJS, TEN, zespół DRESS). W przypadku neutropenii (<1500 neutrofili/mm³), małopłytkowości lub pancytopenii konieczne jest natychmiastowe przerwanie leczenia i monitorowanie morfologii krwi. Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów z historią reakcji anafilaktoidalnych na metamizol lub inne nieopioidowe leki przeciwbólowe, a także u osób z zespołem astmy analgetycznej, astmą oskrzelową, przewlekłą pokrzywką czy nietolerancją barwników i alkoholu. Podawanie pozajelitowe zwiększa ryzyko wystąpienia reakcji anafilaktycznych w porównaniu do podania doustnego.
agranulocytoza, astma oskrzelowa, autoimmunologiczne zapalenie wątroby, ciężkie niepożądane reakcje skórne, dysfagia, dyskrazja krwi, eozynofilia, hipowolemia, małopłytkowość, morfologia krwi, neutropenia, niewydolność krążenia, niewydolność wątroby, obrzęk naczynioruchowy, odwodnienie, ostre zapalenie wątroby, pancytopenia, pirazolony i pirazolidyny, podanie pozajelitowe, pokrzywka, polipy nosa, reakcja hipotensyjna, toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka, wywiad lekarski, zespół astmy analgetycznej, zespół DRESS, zespół Stevensa-Johnsona - Leksykon leków
Działania niepożądane – Ambrisentan Accord 5 mg
Ambrisentan Accord, stosowany w terapii, wiąże się z występowaniem działań niepożądanych o różnym nasileniu i częstości. Najczęściej obserwowane są obrzęki obwodowe u 37% pacjentów oraz ból głowy u 28%, z nasileniem tych objawów przy dawce 10 mg. U osób ≥65 lat obrzęki obwodowe są bardziej wyraźne. Do poważnych działań należą niedokrwistość (około 10% pacjentów) manifestująca się obniżeniem hemoglobiny i hematokrytu, oraz hepatotoksyczność, w tym wzrost aktywności enzymów wątrobowych u 2% pacjentów, uszkodzenie wątroby i autoimmunologiczne zapalenie wątroby. Niedokrwistość pojawia się głównie w pierwszych 4 tygodniach terapii, po czym parametry hematologiczne stabilizują się.
ambrisentan, antagonista receptora endoteliny, autoimmunologiczne zapalenie wątroby, ból głowy, enzymy wątrobowe, hematokryt, hepatotoksyczność, migrena, nagła utrata słuchu, niedokrwistość, nieostre widzenie, niewydolność serca, obrzęk naczynioruchowy, obrzęk obwodowy, palpitacje, stężenie hemoglobiny, szum uszny, uszkodzenie wątroby, zatrzymanie płynów, zawroty głowy - Leksykon chorób i schorzeń
Przewlekła stwardniająca cholangitis – Diagnostyka i diagnoza
Przewlekła stwardniająca cholangitis (PSC) to przewlekła choroba wątroby charakteryzująca się postępującym zapaleniem, włóknieniem i zwężeniem dróg żółciowych wewnątrz- i zewnątrzwątrobowych. Diagnostyka opiera się na utrzymującym się ponad 6 miesięcy cholestatycznym profilu enzymów wątrobowych, w tym podwyższonym poziomie fosfatazy alkalicznej (ALP) i gamma-glutamylotranspeptydazy (GGTP), umiarkowanym wzroście aminotransferaz (ALT, AST) oraz obecności charakterystycznych zmian cholangiograficznych widocznych w MRCP, które wykazuje czułość 86% i swoistość 94%. W diagnostyce różnicowej należy wykluczyć wtórne przyczyny stwardniającego zapalenia dróg żółciowych oraz pierwotne zapalenie dróg żółciowych (PBC), które cechuje obecność przeciwciał przeciwmitochondrialnych (AMA). PSC silnie koreluje z nieswoistymi zapaleniami jelit (IBD), występując u 70-80% pacjentów, co wymaga wykonania kolonoskopii z biopsją w celu wykrycia współistniejącej choroby jelit.
aminotransferazy, autoimmunologiczne zapalenie wątroby, biopsja wątroby, cholangiocarcinoma, cholangiopankreatografia rezonansu magnetycznego, cholestaza, choroba zapalna jelit, dominujące zwężenie, endoskopowa cholangiopankreatografia wsteczna, fosfataza alkaliczna, gamma-glutamylotranspeptydaza, gęstość mineralna kości, hiperbilirubinemia, IgG4-zależne stwardniające zapalenie dróg żółciowych, kolonoskopia, marker CA 19-9, osteoporoza, pierwotne zapalenie dróg żółciowych, powiększenie wątroby, przeciwciała autoimmunologiczne, przeciwciała przeciwjądrowe, przeciwciała przeciwmitochondrialne, przewlekła stwardniająca cholangitis, świąd, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, zwężenie dróg żółciowych