odruchy obronne dróg oddechowych

Odruchy obronne dróg oddechowych stanowią zespół fizjologicznych mechanizmów, których celem jest zapobieganie przedostawaniu się substancji obcych do dolnych dróg oddechowych. Najważniejsze z nich to odruch kaszlowy, odruch kichania, skurcz krtani, odruch wymiotny oraz odruch gardłowy. Są one niezbędne dla utrzymania drożności dróg oddechowych i ochrony płuc przed aspiracją.

Odruch kaszlowy jest inicjowany przez podrażnienie receptorów znajdujących się w krtani, tchawicy i oskrzelach. Jego przebieg obejmuje głęboki wdech, zamknięcie głośni, napięcie mięśni wydechowych i gwałtowne otwarcie głośni, powodujące eksplozyjne wyrzucenie powietrza wraz z zalegającą wydzieliną. Kichanie natomiast jest odruchem zapoczątkowanym przez podrażnienie błony śluzowej jamy nosowej.

Zaburzenia odruchów obronnych dróg oddechowych mogą prowadzić do poważnych konsekwencji klinicznych, w tym aspiracji treści pokarmowej i rozwoju zachłystowego zapalenia płuc. Występują one często u pacjentów nieprzytomnych, z zaburzeniami neurologicznymi, podczas znieczulenia ogólnego oraz u osób w podeszłym wieku. Ocena wydolności tych mechanizmów jest kluczowym elementem kwalifikacji do rozpoczęcia żywienia doustnego u pacjentów po intubacji czy udarze mózgu.

W praktyce klinicznej szczególnie istotne jest rozpoznawanie sytuacji, w których odruchy obronne mogą być osłabione, jak również właściwe postępowanie z pacjentami z grupy ryzyka aspiracji. Obejmuje ono m.in. odpowiednie ułożenie (pozycja półsiedząca), modyfikację konsystencji pokarmów, a w przypadkach ciężkiego upośledzenia odruchów – rozważenie alternatywnych dróg żywienia.

Powiązane wpisy

  1. 10.04.2026
  2. www.leksykon.com.pl