środek powierzchniowo czynny

Środek powierzchniowo czynny (surfaktant) to substancja, która zmniejsza napięcie powierzchniowe na granicy faz, np. między cieczą a gazem lub dwiema niemieszającymi się cieczami. W medycynie surfaktanty odgrywają kluczową rolę zarówno jako naturalne składniki organizmu, jak i jako substancje stosowane terapeutycznie.

Najważniejszym naturalnym surfaktantem w organizmie człowieka jest surfaktant płucny – mieszanina fosfolipidów (głównie dipalmitoilofosfatydylocholiny) i białek surfaktantowych (SP-A, SP-B, SP-C, SP-D). Wytwarzany przez pneumocyty typu II, pokrywa wewnętrzną powierzchnię pęcherzyków płucnych, zapobiegając ich zapadaniu się podczas wydechu i zmniejszając pracę oddychania.

Niedobór surfaktantu płucnego stanowi główną przyczynę zespołu zaburzeń oddychania u wcześniaków (RDS), gdzie terapeutyczne podanie egzogennego surfaktantu jest standardem postępowania. Preparaty surfaktantu (np. beraktant, poraktant alfa) podaje się dooskrzelowo, co znacząco poprawia wymianę gazową i zmniejsza śmiertelność noworodków.

Poza zastosowaniem płucnym, środki powierzchniowo czynne znajdują zastosowanie w formulacjach leków jako emulgatory, solubilizatory czy środki zwilżające, poprawiając rozpuszczalność i biodostępność substancji aktywnych. W diagnostyce stosuje się je jako składniki środków kontrastowych oraz odczynników laboratoryjnych.

Powiązane wpisy

  1. 20.04.2026
  2. www.leksykon.com.pl