etanol
Etanol (alkohol etylowy, C₂H₅OH) to bezbarwna, lotna i łatwopalna ciecz o charakterystycznym zapachu i ostrym, palącym smaku. W medycynie jest powszechnie stosowany jako środek dezynfekcyjny, szczególnie w stężeniach 60-90%, które wykazują najsilniejsze działanie bakteriobójcze i wirusobójcze.
Mechanizm działania etanolu jako środka odkażającego polega na denaturacji białek mikroorganizmów i rozpuszczaniu lipidów ich błon komórkowych. Jest skuteczny wobec szerokiego spektrum patogenów, w tym bakterii Gram-dodatnich i Gram-ujemnych, wielu wirusów (w tym SARS-CoV-2), grzybów oraz prątków gruźlicy.
W kontekście toksykologicznym etanol jest substancją psychoaktywną o działaniu depresyjnym na ośrodkowy układ nerwowy. Metabolizowany jest głównie w wątrobie przez dehydrogenazę alkoholową (ADH) do aldehydu octowego, a następnie przez dehydrogenazę aldehydową (ALDH) do kwasu octowego. Przewlekłe spożywanie prowadzi do uszkodzenia wątroby, trzustki, układu nerwowego i sercowo-naczyniowego.
W praktyce klinicznej znajomość farmakokinetyki etanolu jest istotna przy ocenie stopnia intoksykacji, interpretacji badań toksykologicznych oraz w leczeniu zatruć, w tym zatruć metanolem i glikolem etylenowym, gdzie etanol stosuje się jako antidotum konkurencyjnie hamujące metabolizm tych toksycznych alkoholi.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn – Fulvestrant Stada 250 mg/5 ml
Fulvestrant Stada, zawierający fulwestrant w dawce 250 mg/5 ml w postaci roztworu do wstrzykiwań, generalnie nie wpływa lub ma znikomy wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn. Jednakże, bardzo częstym działaniem niepożądanym jest astenia, objawiająca się osłabieniem i zmniejszeniem siły mięśniowej, co może istotnie obniżać sprawność psychomotoryczną pacjenta. Produkt zawiera również składniki pomocnicze, takie jak etanol (96%) w stężeniu 100 mg/ml, alkohol benzylowy (100 mg/ml) oraz benzyl benzoesan (150 mg/ml), które potencjalnie mogą wpływać na ośrodkowy układ nerwowy, choć w dawkach stosowanych w preparacie jest to mało prawdopodobne. Lekarz powinien uwzględnić indywidualną wrażliwość pacjenta, jego stan zdrowia oraz współistniejące choroby podczas oceny ryzyka związanego z terapią.
alkohol benzylowy, alkohol etylowy, ampułko-strzykawka, astenia, benzyl benzoesan, charakterystyka produktu leczniczego, działanie niepożądane, etanol, fulwestrant, funkcja psychomotoryczna, ośrodkowy układ nerwowy, roztwór do wstrzykiwań, siła mięśniowa, sprawność psychomotoryczna, substancja czynna - Leksykon substancji czynnych
Wapń glubionian – Przedawkowanie
Przedawkowanie preparatów zawierających wapń glubionowy, takich jak Calcium Polfarmex i Calcium Polfarmex o smaku truskawkowym, prowadzi przede wszystkim do objawów ze strony układu pokarmowego, w tym nudności, wymiotów, bólów brzucha oraz wzdęć. Preparaty te zawierają 29,4 g wapnia glubionianu i 6,4 g wapnia laktobionianu na 100 ml syropu, co odpowiada około 114-115 mg jonów wapnia w 5 ml syropu. W dokumentacji medycznej nie określono precyzyjnej dawki progowej wywołującej przedawkowanie, jednak objawy kliniczne wskazują na konieczność szybkiej interwencji. Dodatkowo, preparaty zawierają substancje pomocnicze, takie jak sacharoza, benzoesan sodu, etanol (w Calcium Polfarmex) oraz glikol propylenowy (w wersji truskawkowej), które mogą mieć znaczenie w kontekście toksyczności przy dużych dawkach.
- Leksykon leków
Wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn – Human Hemin Orphan Europe 25 mg/ml
Produkt leczniczy Human Hemin Orphan Europe 25 mg/ml, będący koncentratem do sporządzania roztworu do infuzji zawierającym ludzką heminę w stężeniu 25 mg/ml (250 mg substancji czynnej w 10 ml ampułce, co po rozcieńczeniu w 100 ml 0,9% NaCl daje roztwór o stężeniu 2273 µg/ml), nie wykazuje negatywnego wpływu na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn. Lek zawiera również 1 g etanolu 96% na 10 ml jako substancję pomocniczą. Podawanie leku odbywa się dożylnie, co wymaga oceny stanu klinicznego pacjenta oraz uwzględnienia ewentualnych interakcji farmakologicznych, które mogą wpływać na sprawność psychomotoryczną.
- Leksykon leków
Wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn – Lactulosum Forte Polfarmex 10 g/15 ml
W praktyce klinicznej istotne jest, aby lekarz informował pacjentów o potencjalnym wpływie przepisywanych leków na funkcje psychomotoryczne, zwłaszcza w kontekście prowadzenia pojazdów i obsługi maszyn. Preparat Lactulosum Forte Polfarmex, zawierający laktulozę w stężeniu 667 mg/ml (10 g/15 ml syropu), zgodnie z Charakterystyką Produktu Leczniczego (ChPL, punkt 4.7) nie wywiera istotnego wpływu na zdolności psychomotoryczne. Zawartość etanolu jako składnika aromatu pomarańczowego wynosi 1,386 mg/ml, co jest ilością minimalną i nie wpływa na funkcje ośrodkowego układu nerwowego. Laktuloza działa miejscowo w jelicie grubym, nie wchłaniając się systemowo w istotnych ilościach, co tłumaczy brak wpływu na funkcje poznawcze i motoryczne.
aromat pomarańczowy, ból brzucha, charakterystyka produktu leczniczego, disacharyd, działanie niepożądane, efekt ośrodkowy, etanol, funkcja poznawcza, funkcja psychomotoryczna, jelito grube, Lactulosum Forte Polfarmex, laktuloza, ośrodkowy układ nerwowy, przewód pokarmowy, substancja czynna, substancja pomocnicza, wzdęcia - Leksykon leków
Przeciwwskazania – Aspulmo 100 mcg/dawkę inh.
Lek Aspulmo, zawierający 100 mikrogramów salbutamolu na dawkę inhalacyjną w postaci aerozolu inhalacyjnego (zawiesiny), jest przeciwwskazany u pacjentów z nadwrażliwością na salbutamol lub substancje pomocnicze, w tym 3 mg etanolu na dawkę. Szczególną uwagę należy zwrócić na przeciwwskazania w położnictwie: inhalacyjna forma salbutamolu jest bezwzględnie przeciwwskazana w zapobieganiu porodowi przedwczesnemu oraz w przypadku poronienia zagrażającego, mimo że inne formy podania (dożylne, tabletki) mogą być stosowane w określonych sytuacjach klinicznych. Postać farmaceutyczna leku determinuje sposób podania i związane z tym ryzyko, co jest kluczowe dla bezpiecznej praktyki klinicznej.
- Leksykon substancji czynnych
Wyciąg z liści szałwii lekarskiej – Przeciwwskazania stosowania
Wyciąg z liści szałwii lekarskiej (Salviae folii extractum) stosowany miejscowo w jamie ustnej, np. w preparacie Aperisan zawierającym 20% wyciągu (200 mg/g żelu), ma istotne przeciwwskazania, które lekarz powinien uwzględnić. Głównym przeciwwskazaniem jest nadwrażliwość na szałwię lub na substancje pomocnicze preparatu, w tym szczególnie na etanol, którego zawartość w Aperisanie wynosi maksymalnie 10,5% (m/m). Pacjenci z alergią na rośliny z rodziny jasnotowatych (Lamiaceae) powinni być traktowani z ostrożnością ze względu na ryzyko reakcji krzyżowych.
choroba alkoholowa, choroba wątroby, ekstrahent, etanol, jasnotowate, Lamiaceae, nadwrażliwość, padaczka, reakcja alergiczna, reakcja krzyżowa, rozpuszczalnik, Salvia officinalis, Salviae folii extractum, substancja pomocnicza, substancja roślinna, uszkodzenie ośrodkowego układu nerwowego, wyciąg z liści szałwii lekarskiej, żel do stosowania w jamie ustnej - Leksykon substancji czynnych
Kwiat pierwiosnka z kielichem – Dawkowanie i sposób podawania
Preparat leczniczy Sinupret zawierający kwiat pierwiosnka z kielichem (Primula veris L. i/lub Primula elatior (L.) Hill.) w proporcji 1:3:3:3:3 wraz z korzeniem goryczki, zielem szczawiu, kwiatem bzu czarnego oraz zielem werbeny, stosowany jest doustnie w formie kropli. Dawkowanie różnicuje się w zależności od wieku pacjenta: dorośli przyjmują 50 kropli (3,1 ml) 3 razy na dobę (150 kropli, 9,3 ml/dobę), dzieci i młodzież w wieku 6-17 lat 25 kropli (1,55 ml) 3 razy na dobę (75 kropli, 4,65 ml/dobę), natomiast u dzieci poniżej 6 lat preparat jest przeciwwskazany ze względu na zawartość 19% (V/V) etanolu oraz brak danych klinicznych. W szczególnych przypadkach dopuszcza się dwukrotne zwiększenie dawki, co u dorosłych oznacza maksymalnie 100 kropli (6,2 ml) 3 razy na dobę (300 kropli, 18,6 ml/dobę), a u dzieci i młodzieży 50 kropli (3,1 ml) 3 razy na dobę (150 kropli, 9,3 ml/dobę).
dane kliniczne, etanol, intensyfikacja leczenia, interakcja lekowa, korzeń goryczki, krople doustne, kwiat bzu czarnego, kwiat pierwiosnka z kielichem, populacja pediatryczna, Primula veris, przeciwwskazanie, schorzenie współistniejące, Sinupret, wyciąg płynny, wywiad medyczny, zalecenie terapeutyczne, zawartość alkoholu, ziele szczawiu, ziele werbeny - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Imupret N 1 ml/ml
Imupret N to tradycyjny, roślinny lek w formie kropli doustnych, stosowany w terapii wspomagającej infekcje górnych dróg oddechowych, zwłaszcza na wczesnym etapie przeziębienia. Preparat zawiera wyciąg z siedmiu surowców zielarskich: ziele skrzypu (5 części), krwawnika pospolitego (4 części), korzeń prawoślazu (4 części), liść orzecha włoskiego (4 części), ziele mniszka lekarskiego (4 części), kwiat rumianku (3 części) oraz korę dębu (2 części), ekstraktowany w 59% etanolu. Końcowa zawartość etanolu w produkcie wynosi do 19,5% (V/V). Lek jest rekomendowany przy pierwszych objawach infekcji wirusowej, takich jak drapanie w gardle, katar i nieznaczna gorączka, a także może być stosowany przez cały czas trwania przeziębienia jako uzupełnienie terapii objawowej.
choroba mózgu, choroba wątroby, drapanie w gardle, epilepsja, etanol, infekcja górnych dróg oddechowych, infekcja wirusowa górnych dróg oddechowych, kora dębu, korzeń prawoślazu, krople doustne, kwiat rumianku, liść orzecha włoskiego, podwyższona temperatura, produkt leczniczy roślinny, przeziębienie, skład roślinny, surowiec zielarski, terapia objawowa, ziele krwawnika, ziele mniszka lekarskiego, ziele skrzypu - Leksykon leków
Przeciwwskazania – Fulwestrant Accord 250 mg/5 ml
Fulwestrant Accord (250 mg/5 ml) jest przeciwwskazany u pacjentów z nadwrażliwością na fulwestrant lub substancje pomocnicze, w tym etanol 96% (500 mg/5 ml), alkohol benzylowy (500 mg/5 ml) oraz benzoesan benzylu (750 mg/5 ml). Lek nie powinien być stosowany w okresie ciąży i karmienia piersią ze względu na mechanizm działania jako antagonista receptora estrogenowego oraz potencjalne ryzyko dla płodu i noworodka. Przed terapią u kobiet w wieku rozrodczym konieczne jest wykluczenie ciąży i zapewnienie skutecznej antykoncepcji. Ponadto, fulwestrant jest przeciwwskazany u pacjentów z ciężkimi zaburzeniami czynności wątroby, gdyż metabolizm leku odbywa się głównie w wątrobie, a niewydolność tego narządu może prowadzić do kumulacji substancji czynnej i nasilenia działań niepożądanych.
alkohol benzylowy, ampułkostrzykawka, antagonista receptora estrogenowego, antykoncepcja, benzoesan benzylu, działanie niepożądane, etanol, farmakokinetyka leku, fulwestrant, hepatotoksyczność, karmienie piersią, nadwrażliwość, niewydolność wątroby, przeciwwskazanie w ciąży, roztwór do wstrzykiwań, substancja pomocnicza, zaburzenie czynności wątroby - Leksykon leków
Przedawkowanie – Bronchosol (218 mg + 0,989 mg)/ 5 ml
Przedawkowanie syropu Bronchosol, zawierającego wyciąg gęsty z ziela tymianku i korzenia pierwiosnka (43,6 mg/ml) oraz tymol (0,198 mg/ml), prowadzi do objawów ze strony układu pokarmowego, takich jak ból żołądka, wymioty i biegunka. Objawy te mogą mieć charakter tępy, ostry lub kurczowy, a wymioty i biegunka niosą ryzyko odwodnienia oraz zaburzeń elektrolitowych, szczególnie u pacjentów pediatrycznych i osób starszych. Drażniące działanie składników aktywnych na błonę śluzową przewodu pokarmowego jest kluczowym mechanizmem toksyczności. Dodatkowo, obecność sacharozy (do 845 mg/ml) i etanolu (do 0,5% m/m) może potęgować obciążenie organizmu w przypadku przedawkowania.
biegunka, błona śluzowa przewodu pokarmowego, ból żołądka, Bronchosol, choroba przewodu pokarmowego, dolegliwości przewodu pokarmowego, dolegliwości żołądkowo-jelitowe, etanol, nudności, odwodnienie, pacjent pediatryczny, równowaga elektrolitowa, sacharoza, tymol, wyciąg z tymianku i pierwiosnka, wymioty, zaburzenia elektrolitowe - Leksykon leków
Działania niepożądane – Syrop z sosny i kopru włoskiego Ziołowa Tradycja –
Syrop z sosny i kopru włoskiego Ziołowa Tradycja, zawierający wyciąg płynny z pędów sosny, nalewkę z owocu kopru włoskiego oraz wapnia mleczan pięciowodny, może wywoływać działania niepożądane, głównie reakcje alergiczne skórne i ze strony układu oddechowego. Objawy te mogą manifestować się jako wysypka, pokrzywka, świąd, duszność czy skurcz oskrzeli, jednak częstość ich występowania pozostaje nieznana. Produkt zawiera także substancje pomocnicze o potencjalnym znaczeniu klinicznym, takie jak etanol (do 0,4 g w 5 ml syropu, co odpowiada 5,6% m/m lub 9,1% V/V) oraz sacharoza (3 g w 5 ml syropu), które mogą przyczyniać się do działań niepożądanych.
duszność, etanol, mleczan wapnia, nadwrażliwość na leki, nalewka z kopru włoskiego, personel medyczny, pokrzywka, produkt leczniczy, reakcja alergiczna, reakcja alergiczna skórna, reakcja alergiczna układu oddechowego, sacharoza, skurcz oskrzeli, świąd, wyciąg z sosny, wysypka, zaburzenie oddychania - Leksykon leków
Skład i postać leku – Fulvestrant Zentiva 250 mg/5 ml
Fulvestrant Zentiva to roztwór do wstrzykiwań zawierający 250 mg fulwestrantu w 5 ml ampułko-strzykawce, przeznaczony do podania domięśniowego, głównie w mięsień pośladkowy. Preparat zawiera substancje pomocnicze takie jak etanol 96% (500 mg), alkohol benzylowy (500 mg) oraz benzylu benzoesan (750 mg), które mogą wpływać na tolerancję leku u niektórych pacjentów. Podanie powinno odbywać się powoli (1-2 minuty) z zachowaniem ostrożności, zwłaszcza w górno-bocznej okolicy pośladka ze względu na ryzyko uszkodzenia nerwu kulszowego. Produkt jest dostępny w różnych opakowaniach z igłami wyposażonymi w system zabezpieczający BD SafetyGlide, a każda ampułko-strzykawka jest przeznaczona do jednorazowego użytku.
alkohol benzylowy, ampułko-strzykawka, benzylu benzoesan, etanol, fulwestrant, igła z systemem zabezpieczającym, końcówka Luer-Lock, mięsień pośladkowy, nerw kulszowy, olej rycynowy, podanie domięśniowe, roztwór do wstrzykiwań, substancja czynna, substancja pomocnicza, wstrzyknięcie domięśniowe, zagrożenie dla środowiska wodnego, zgodność farmaceutyczna - Leksykon substancji czynnych
Jesion – Wskazania do stosowania
Wyciąg z kory jesionu (Fraxinus excelsior L. corticis) jest kluczowym składnikiem preparatu Phytodolor, stosowanego w leczeniu dolegliwości bólowych związanych z chorobami reumatycznymi o charakterze zwyrodnieniowym i zapalnym. Preparat zawiera 20 ml wyciągu z kory jesionu (stosunek ekstrakcji 1:1,5-2,5) w 100 ml produktu, z ekstrahentem w postaci 60% etanolu (V/V). Phytodolor jest dostępny w formie kropli doustnych o stężeniu 570 mg + 190 mg + 190 mg/ml, gdzie 190 mg stanowi wyciąg z kory jesionu. Preparat jest rekomendowany dla pacjentów dorosłych z chorobami zwyrodnieniowymi stawów, w tym osteoartrozą, oraz zapalnymi chorobami reumatycznymi, takimi jak reumatoidalne zapalenie stawów.
choroba psychiczna, choroba reumatyczna, choroba reumatyczna zapalna, choroba wątroby, choroba zwyrodnieniowa stawów, dolegliwość bólowa, epilepsja, etanol, kora i liście osiki, kora jesionu, krople doustne, osteoartroza, Phytodolor, Populus tremula, reumatoidalne zapalenie stawów, Solidago virgaureae, uszkodzenie mózgu, wyciąg z kory jesionu, ziele nawłoci - Leksykon substancji czynnych
Bryonia – Interakcje
Bryonia (przestęp biały) stosowana w preparatach homeopatycznych w rozcieńczeniach D3, D4, D12 oraz 3CH (np. Gripp-Heel D4 – 60 mg/tabletka, Homeogene 9 3CH – 0,667 mg/tabletka) nie wykazuje udokumentowanych interakcji farmakologicznych z innymi lekami. Analiza charakterystyk produktów leczniczych (Alvia Zaparcia, Gripp-Heel, Homeogene 9, L52, Stodal) wskazuje na brak przeprowadzonych badań lub brak znanych interakcji, co jest prawdopodobnie związane z bardzo niskim stężeniem substancji czynnej w preparatach homeopatycznych. Mimo to, zaleca się konsultację lekarską przed zastosowaniem, zwłaszcza u pacjentów przyjmujących leki o wąskim indeksie terapeutycznym (np. warfaryna, digoksyna, lit, cyklosporyna) oraz u osób z polipragmazją.
Bryonia, charakterystyka produktu leczniczego, choroba wątroby, cyklosporyna, digoksyna, etanol, indeks terapeutyczny, interakcja farmakodynamiczna, interakcja farmakokinetyczna, lit, padaczka, polipragmazja, preparat homeopatyczny, produkt leczniczy, rozcieńczenie homeopatyczne, substancja czynna, uzależnienie od alkoholu, warfaryna, zaburzenie czynności wątroby - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Artemisol
Artemisol to preparat do stosowania zewnętrznego, zawierający nalewkę piołunowo-wrotyczową (Absinthi et Tanaceti herbae tinctura) w stosunku 1:5 z 80% kwasem octowym. Charakteryzuje się wysoką zawartością etanolu (60-65% V/V) oraz kwasu octowego (2-3,2%), co wymaga zachowania szczególnych środków ostrożności podczas aplikacji. Preparat jest przeznaczony wyłącznie dla pacjentów powyżej 7. roku życia i nie powinien być stosowany częściej niż dwa razy w miesiącu, aby uniknąć potencjalnych działań niepożądanych. Ze względu na łatwopalność preparatu, nie wolno go stosować w pobliżu otwartego ognia.
- Leksykon leków
Interakcje leku – Fastum 25 mg/g
Produkt leczniczy Fastum w postaci żelu zawiera ketoprofen w stężeniu 25 mg/g i cechuje się minimalnym potencjałem interakcyjnym, co wynika z miejscowego zastosowania i ograniczonego wchłaniania ogólnoustrojowego. Dotychczasowe dane kliniczne nie wskazują na istotne interakcje z innymi lekami, jednak zaleca się ostrożność u pacjentów stosujących jednocześnie doustne leki przeciwzakrzepowe ze względu na teoretyczne ryzyko nasilenia działania przeciwzakrzepowego i zwiększonego ryzyka krwawień. Ketoprofen, jako NLPZ, może również wykazywać interakcje charakterystyczne dla tej grupy leków przy znaczącym wchłanianiu przez skórę. Ponadto, produkt zawiera 307 mg/g etanolu, co może zwiększać przenikanie substancji czynnej i nasilać miejscowe działania niepożądane, zwłaszcza przy jednoczesnym spożyciu alkoholu.
- Leksykon leków
Wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn – Ibufen mini Junior 100 mg
Produkt leczniczy Ibufen mini Junior, zawierający 100 mg ibuprofenu w kapsułkach miękkich, może wpływać na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn, zwłaszcza przy stosowaniu dużych dawek. Działania niepożądane ze strony ośrodkowego układu nerwowego, takie jak zmęczenie i zawroty głowy, mogą obniżać koncentrację, wydłużać czas reakcji oraz zaburzać koordynację ruchową, co stanowi istotne zagrożenie dla bezpieczeństwa. W przypadku krótkotrwałego stosowania w zalecanych dawkach ryzyko jest nieistotne, jednak połączenie ibuprofenu z alkoholem znacząco nasila te efekty, zwiększając ryzyko wypadków drogowych i urazów podczas obsługi maszyn.
bezpieczeństwo farmakoterapii, czynnik ryzyka, działanie niepożądane, etanol, funkcja psychomotoryczna, Ibufen mini Junior, ibuprofen, interakcja z ibuprofenem, koordynacja ruchowa, krótkotrwałe stosowanie, ośrodkowy układ nerwowy, reakcja na lek, substancja czynna, upośledzenie zdolności reakcji, zawroty głowy, zdolność psychomotoryczna, zmęczenie - Leksykon leków
Przedawkowanie – Desderman N (79 g + 0,10 g)/100 g
Produkt leczniczy Desderman N w postaci płynu na skórę zawiera etanol 96% w stężeniu 79 g/100 g oraz 2-bifenylol 0,10 g/100 g jako substancje czynne. Dotychczas nie zgłoszono przypadków przedawkowania, jednak ze względu na wysoką zawartość etanolu i obecność metyloetyloketonu (1% skażenia), istnieje ryzyko miejscowego podrażnienia skóry, zwłaszcza przy aplikacji na uszkodzoną powierzchnię. W przypadku przypadkowego spożycia możliwe są objawy ostrej intoksykacji alkoholowej. 2-bifenylol, choć obecny w niskim stężeniu, może wywoływać miejscowe reakcje skórne przy długotrwałej ekspozycji, jednak ryzyko poważnych skutków ubocznych jest ograniczone.
- Leksykon substancji czynnych
Arsen – Wpływ na płodność, ciążę i laktację
Acidum arsenicosum w potencji homeopatycznej D8, obecny w preparacie Limfodrenaż-Pascoe Basic w stężeniu 0,10 g na 10 g produktu, nie posiada potwierdzonych danych klinicznych dotyczących bezpieczeństwa stosowania u kobiet w ciąży oraz karmiących piersią. Brak jest badań oceniających wpływ tego preparatu na płodność, rozwój płodu oraz przebieg ciąży, co skutkuje zaleceniem producenta, aby unikać stosowania tego produktu w tych okresach. Dodatkowo, preparat zawiera 39% (V/V) etanolu, co odpowiada 79 mg alkoholu na 10 kropli, co stanowi dodatkowe ryzyko dla kobiet ciężarnych i karmiących piersią.
- Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Echinasal –
Produkt leczniczy Echinasal w formie syropu zawiera naturalne wyciągi roślinne oraz sok z ziela jeżówki purpurowej, które wykazują działanie immunostymulujące i przeciwzapalne. Syrop zawiera w 100 g: 5 g wyciągu z liścia babki lancetowatej, ziela grindelii i owocu róży (1:4,4), 3 g wyciągu z ziela tymianku (1:4) oraz 2 g soku z ziela jeżówki purpurowej (1:1). Preparat jest wskazany do stosowania profilaktycznego w okresach obniżonej odporności, zwłaszcza w sezonie jesienno-zimowym, a także jako wsparcie układu immunologicznego podczas zwiększonej ekspozycji na patogeny oraz w rekonwalescencji po przebytych infekcjach. Dodatkowo Echinasal jest pomocny w łagodzeniu objawów kaszlu i stanów zapalnych górnych dróg oddechowych, takich jak przeziębienie czy łagodne infekcje gardła i krtani.
babka lancetowata, działanie immunostymulujące, działanie przeciwbakteryjne, działanie przeciwzapalne, działanie wykrztuśne, etanol, grindelia, infekcja górnych dróg oddechowych, jeżówka purpurowa, owoc róży, patogen, przeziębienie, stan zapalny błony śluzowej, stan zapalny górnych dróg oddechowych, tymianek, układ immunologiczny, wyciąg roślinny, zmniejszona odporność - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Arnigel
Preparat Arnigel zawiera 7 g Arnica montana TM oraz 20 g etanolu (96% V/V) na 100 g żelu, co stanowi podstawę jego działania leczniczego, ale jednocześnie wymaga zachowania szczególnej ostrożności. W 100 mg żelu znajduje się 21,42 mg etanolu, który może powodować podrażnienia, zwłaszcza przy aplikacji na uszkodzoną skórę. Preparat jest przeznaczony wyłącznie do stosowania zewnętrznego na nieuszkodzoną skórę i nie powinien być aplikowany na błony śluzowe, okolice oczu, sączące się zmiany skórne oraz zainfekowane rany, ze względu na ryzyko nasilenia podrażnień i opóźnienia gojenia.
- Leksykon leków
Interakcje leku – Esputicon 200 mg
Dimetykon, substancja czynna leku Esputicon, wykazuje istotne interakcje farmakokinetyczne, głównie na etapie absorpcji, z lekami takimi jak lewotyroksyna, doustne leki przeciwzakrzepowe (np. etylobiskumacetat) oraz doustne leki przeciwcukrzycowe (np. gliklazyd, glibenklamid). Mechanizm tych interakcji polega na fizycznym wiązaniu dimetykonu z lekami lub tworzeniu warstwy ochronnej na błonie śluzowej przewodu pokarmowego, co prowadzi do zmniejszenia biodostępności tych substancji. W przypadku lewotyroksyny i leków przeciwzakrzepowych interakcje mają wysoki poziom istotności klinicznej, co wymaga zachowania odstępu czasowego minimum 2-4 godzin między podaniem dimetykonu a tych leków oraz monitorowania odpowiednich parametrów (TSH, INR). Dla leków przeciwcukrzycowych interakcje mają średni poziom istotności, co wymaga kontroli glikemii i ewentualnej korekty dawkowania.
absorpcja leku, dimetykon, efekt przeciwzakrzepowy, etanol, glibenklamid, gliklazyd, INR, interakcja farmakokinetyczna, kontrola glikemii, lek hipoglikemizujący, lek przeciwcukrzycowy, lek przeciwzakrzepowy, lewotyroksyna, niedoczynność tarczycy, parametr krzepnięcia, parametr tarczycowy, poziom glukozy, stężenie TSH - Leksykon leków
Skład i postać leku – Relanium 5 mg/ml
RELANIUM to roztwór do wstrzykiwań zawierający 5 mg/ml diazepamu, dostępny w ampułkach po 2 ml. Substancje pomocnicze obejmują glikol propylenowy (450 mg/ml), etanol 96% (100 mg/ml), alkohol benzylowy (15 mg/ml) oraz sodu benzoesan (48,8 mg/ml), a także regulatory pH (kwas octowy lodowaty i 10%). Produkt zawiera 7,8 mg sodu w 1 ml, co jest istotne dla pacjentów na diecie niskosodowej. Ampułki są chronione przed światłem i przechowywane w temperaturze poniżej 25°C, z okresem ważności 3 lata. Nie należy zamrażać preparatu ani mieszać go z innymi lekami w roztworach do wlewu, aby zachować stabilność i skuteczność terapeutyczną.
adsorpcja leku, alkohol benzylowy, ampułka ze szkła oranżowego, benzoesan sodu, bolus dożylny, diazepam, dieta niskosodowa, etanol, glikol propylenowy, kwas octowy lodowaty, regulator pH, roztwór do wstrzykiwań, roztwór NaCl, stan padaczkowy, substancja aktywna farmakologiczna, tężec, utylizacja leków, wlew dożylny, woda do wstrzykiwań - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Syrop z dziewanny Ziołowa Tradycja 952 mg/5 ml
Syrop z dziewanny Ziołowa Tradycja (952 mg/5 ml) jest tradycyjnym produktem leczniczym roślinnym, zawierającym wyciąg płynny z kwiatu dziewanny (Verbascum spp., flos) w stężeniu 15 g/100 g syropu (wyciąg w stosunku 1:5, rozpuszczalnik: etanol 60% V/V). Preparat ma postać przezroczystego, brunatnego płynu o charakterystycznym aromacie, z dopuszczalną opalizacją. W 5 ml syropu znajduje się 3,7 g sacharozy oraz do 0,5 g etanolu (7,9% wag.). Syrop jest wskazany do łagodzenia objawów bólu gardła towarzyszącego suchemu kaszlowi i przeziębieniu, a także w stanach zapalnych błony śluzowej gardła z uczuciem suchości.
- Leksykon leków
Interakcje leku – Herbion na kaszel 30 mg/5 ml
Produkt leczniczy Herbion na kaszel w postaci syropu (30 mg/5 ml) zawiera wyciąg z płucnicy islandzkiej (Cetraria islandica), którego polisacharydy śluzowe mogą tworzyć ochronną warstwę na błonie śluzowej przewodu pokarmowego, co prowadzi do opóźnionego wchłaniania innych leków. Zaleca się zachowanie przerwy czasowej od 30 do 60 minut pomiędzy podaniem syropu a innymi lekami, szczególnie istotne jest to w przypadku leków o wąskim indeksie terapeutycznym (np. antykoagulanty, leki przeciwpadaczkowe, leki nasercowe), gdzie opóźnienie wchłaniania może obniżyć skuteczność terapeutyczną. Syrop zawiera również sorbitol (532 mg/ml), który może wpływać na wchłanianie leków oraz wywoływać efekt przeczyszczający przy większych dawkach, co wymaga ostrożności u pacjentów z nietolerancją fruktozy i chorobami przewodu pokarmowego.
antykoagulant, biodostępność, Cetraria islandica, choroba wątroby, działanie depresyjne, działanie przeczyszczające, etanol, lek nasercowy, lek przeciwpadaczkowy, nietolerancja fruktozy, ośrodkowy układ nerwowy, padaczka, płucnica islandzka, polisacharyd śluzowy, sorbitol, wąski indeks terapeutyczny - Leksykon leków
Wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn – Syrop z cebuli Ziołowa Tradycja 949 mg/5 ml
Syrop z cebuli Ziołowa Tradycja zawiera wyciąg z bulwy cebuli (Allium cepa L.) w dawce 949 mg/5 ml oraz 7-10% (m/m) etanolu, co stanowi istotny czynnik wpływający na funkcje psychomotoryczne pacjenta. Obecność alkoholu etylowego może powodować spowolnienie czasu reakcji, zaburzenia koordynacji wzrokowo-ruchowej oraz osłabienie koncentracji, co bezpośrednio przekłada się na ograniczenie zdolności prowadzenia pojazdów i obsługi maszyn. Dodatkowo, w 5 ml syropu znajduje się 3,67 g sacharozy, co wymaga uwagi u pacjentów z cukrzycą ze względu na możliwe wahania poziomu glukozy, które mogą pośrednio wpływać na sprawność psychomotoryczną.
alkohol etylowy, Allium cepa, błąd w sztuce lekarskiej, charakterystyka produktu leczniczego, cukrzyca, etanol, funkcje psychomotoryczne, koordynacja wzrokowo-ruchowa, ośrodkowy układ nerwowy, poziom glukozy, sacharoza, sprawność psychomotoryczna, substancja pomocnicza, syrop z cebuli, wyciąg z cebuli, zdolność psychomotoryczna - Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Antinervinum (1032 mg + 903 mg + 645 mg)/5 ml
Preparat ANTINERVINUM w formie syropu zawiera nalewki roślinne: z kozłka lekarskiego (Valerianae tinctura 1:4 – 4,5 g/100 g), głogu (Crataegi tinctura 1:3,25 – 3,75 g/100 g) oraz szyszek chmielu (Lupuli strobili tinctura 1:5 – 12,5 g/100 g), rozpuszczone w etanolu o stężeniu 60-70% V/V. Dawkowanie dla dorosłych i młodzieży powyżej 12 lat wynosi 5 ml (1 łyżeczka) trzy razy dziennie, a w przypadku zaburzeń snu zaleca się 5-10 ml na godzinę przed snem. Preparat zawiera również sorbitol 70% (1,5 g/5 ml) oraz etanol w ilości do 1,3 g/5 ml, co należy uwzględnić przy ocenie przeciwwskazań i interakcji lekowych.
- Leksykon substancji czynnych
Chlorheksydyna – Wpływ na płodność, ciążę i laktację
Chlorheksydyna, szeroko stosowana substancja przeciwbakteryjna do stosowania miejscowego na skórę i w jamie ustnej, może być stosowana u kobiet w ciąży i karmiących piersią z zachowaniem ostrożności oraz po indywidualnej ocenie stosunku korzyści do ryzyka. Badania na zwierzętach wykazały brak teratogennego działania chlorheksydyny nawet przy dawkach 300 mg/kg/dobę u szczurów i 40 mg/kg/dobę u królików, co stanowi odpowiednio około 300- i 40-krotność dawek stosowanych u ludzi. Dane kliniczne u kobiet ciężarnych są jednak ograniczone, dlatego stosowanie produktów takich jak Bepanthen Plus, Corsodyl, Hydrex S czy Sebidin wymaga konsultacji lekarskiej, a niektóre preparaty (np. DoppelSept Gardło, Gardimax Medica Spray zawierający 42,5% etanolu) są przeciwwskazane lub zaleca się ich unikanie w ciąży. Należy unikać aplikacji chlorheksydyny na duże powierzchnie skóry u kobiet ciężarnych.
alternatywne leczenie, badanie na zwierzętach, brodawka sutkowa, chlorheksydyna, dawka terapeutyczna, działanie teratogenne, etanol, jama ustna, karmienie piersią, mleko kobiece, płukanie jamy ustnej, przenikanie chlorheksydyny, stosowanie w ciąży, stosunek korzyści do ryzyka, substancja przeciwbakteryjna, wpływ na płodność - Leksykon substancji czynnych
Olejek cytrynowy – Wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn
Olejek cytrynowy (Limonis aetheroleum) jest składnikiem aktywnym w preparatach takich jak Amol, Argol Essenza Balsamica oraz Aromatol, z zawartością od 5,70 mg/g do 0,290 g/100 g produktu. Kluczowym aspektem wpływu tych preparatów na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługi maszyn jest obecność wysokiego stężenia etanolu, wynoszącego od 57% do 96% (v/v) w zależności od produktu. W preparacie Amol stężenie etanolu wynosi 638 mg/g (96% v/v), w Argol Essenza Balsamica 57-63%, a w Aromatolu 63-72% (v/v). To właśnie etanol, a nie sam olejek cytrynowy, jest głównym czynnikiem wpływającym na ośrodkowy układ nerwowy, co może prowadzić do upośledzenia zdolności prowadzenia pojazdów i obsługi maszyn, zwłaszcza po doustnym zastosowaniu tych preparatów.
alkohol etylowy, charakterystyka produktu leczniczego, droga podania leku, etanol, inhalacja, olejek cytrynowy, ośrodkowy układ nerwowy, podanie doustne, podanie zewnętrzne, produkt leczniczy, przeciwwskazania do prowadzenia pojazdów, substancja aktywna, wchłanianie do krwiobiegu, złożony produkt leczniczy - Leksykon leków
Interakcje leku – Nagardlan 1,5 mg/ml
Produkt leczniczy Nagardlan, zawierający benzydaminy chlorowodorek w stężeniu 1,5 mg/mL, jest stosowany miejscowo w jamie ustnej i charakteryzuje się ograniczonym wchłanianiem ogólnoustrojowym, co minimalizuje ryzyko interakcji farmakologicznych. Potencjalne interakcje obejmują nasilenie działania przeciwzapalnego i ryzyka działań niepożądanych przy jednoczesnym stosowaniu innych miejscowych NLPZ, możliwe nasilenie efektu znieczulającego przy stosowaniu miejscowych leków znieczulających oraz teoretyczne zwiększenie ryzyka krwawień przy stosowaniu leków przeciwzakrzepowych, choć to ostatnie ma bardzo niski poziom istotności klinicznej. Produkt zawiera 82,2 mg etanolu (96%) w 1 mL roztworu, co może nasilać miejscowe podrażnienie błony śluzowej jamy ustnej, zwłaszcza przy jednoczesnym spożywaniu alkoholu lub u pacjentów leczonych disulfiramem, jednak ryzyko reakcji disulfiramowej jest bardzo niskie przy prawidłowym stosowaniu.
benzydaminy chlorowodorek, disulfiram, efekt znieczulający, etanol, interakcja farmakodynamiczna, interakcja farmakokinetyczna, krwawienie, krwawienie z dziąseł, lek miejscowo znieczulający, lek przeciwzakrzepowy, metylu parahydroksybenzoesan, niesteroidowy lek przeciwzapalny, NLPZ, podrażnienie błony śluzowej jamy ustnej, reakcja disulfiramopodobna, reakcja disulfiramowa, wchłanianie ogólnoustrojowe - Leksykon leków
Działania niepożądane – Pirolam 10 mg/g
Pirolam w postaci żelu o stężeniu 10 mg/g, zawierający cyklopiroks olaminę, może wywoływać działania niepożądane głównie w obrębie skóry i tkanki podskórnej. Do najczęściej obserwowanych należą reakcje miejscowe o częstości nieznanej, takie jak pieczenie, podrażnienie, rumień oraz świąd, które mogą być związane zarówno z substancją czynną, jak i składnikami pomocniczymi (m.in. etanol 160 mg/g, glikol propylenowy, parabeny). Wśród zaburzeń układu immunologicznego najczęściej występuje obrzęk (często, ≥1/100 do <1/10), będący objawem nadwrażliwości, a rzadziej alergiczne kontaktowe zapalenie skóry (≥1/10 000 do <1/1 000), manifestujące się stanem zapalnym, świądem i złuszczaniem naskórka. Monitorowanie stanu skóry pacjenta podczas terapii jest kluczowe, a nasilenie objawów wymaga rozważenia modyfikacji leczenia.
alergiczne kontaktowe zapalenie skóry, cyklopiroks olaminum, cyklopiroks z olaminą, działanie niepożądane, etanol, glikol propylenowy, metylu parahydroksybenzoesan, monitorowanie bezpieczeństwa leku, nadwrażliwość typu IV, niepożądane działanie produktu leczniczego, obrzęk, pieczenie skóry, Pirolam, podrażnienie skóry, propylu parahydroksybenzoesan, reakcja alergiczna, reakcja nadwrażliwości, rozszerzenie naczyń krwionośnych, rumień, substancja pomocnicza, świąd, zaburzenie skóry i tkanki podskórnej, zaburzenie układu immunologicznego - Leksykon leków
Przeciwwskazania – Bilaxten 10 mg
Lek Bilaxten w dawce 10 mg w formie tabletek ulegających rozpadowi w jamie ustnej ma ograniczone przeciwwskazania, z których jedynym bezwzględnym jest nadwrażliwość na bilastynę lub substancje pomocnicze zawarte w preparacie. Szczególną uwagę należy zwrócić na dokładny wywiad alergologiczny, aby wykluczyć wcześniejsze reakcje nadwrażliwości na bilastynę. Tabletki zawierają również niewielką ilość etanolu (0,0015 mg na tabletkę), co może stanowić potencjalne ryzyko u wybranych pacjentów, zwłaszcza tych z przeciwwskazaniami do spożycia alkoholu lub z zaburzeniami metabolicznymi.
- Leksykon substancji czynnych
Olejek majerankowy – Przeciwwskazania stosowania
Olejek majerankowy (Origanum majorana L., aetheroleum) jest składnikiem leczniczych preparatów do płukania gardła, takich jak Salviasept, w którym występuje w stężeniu 0,3 g/100 g produktu. Główne przeciwwskazania do jego stosowania obejmują nadwrażliwość na olejek majerankowy oraz rośliny z rodziny jasnotowatych (Lamiaceae), a także reakcje krzyżowe z roślinami z rodzin astrowatych (Asteraceae) i selerowatych (Apiaceae), w tym anyżem, kminkiem, selerem, kolendrą i koprem. Dodatkowo, preparaty zawierają inne składniki, takie jak olejek mięty pieprzowej, mentol, anetol i balsam peruwiański, które również mogą wywoływać reakcje alergiczne. Szczególnym przeciwwskazaniem jest astma oskrzelowa, ze względu na ryzyko skurczu tchawicy i oskrzeli indukowanego przez olejki eteryczne. Preparat Salviasept zawiera także etanol w stężeniu 58% (V/V) ± 10%, co wymaga ostrożności u pacjentów z chorobami wątroby, uzależnieniem od alkoholu lub przyjmujących leki wchodzące w interakcje z alkoholem.
anetol, astma oskrzelowa, atopowe zapalenie skóry, balsam peruwiański, choroba atopowa, etanol, mentol, nadreaktywność oskrzeli, nadwrażliwość, olejek eteryczny, olejek goździkowy, olejek majerankowy, olejek miętowy, olejek mięty pieprzowej, olejek szałwiowy, olejek tymiankowy, reakcja krzyżowa, rodzina astrowatych, rodzina jasnotowatych, rodzina selerowatych, skurcz oskrzeli, skurcz tchawicy, zaburzenie funkcji wątroby - Leksykon leków
Przeciwwskazania – Opokan-keto 25 mg/g
Lek Opokan-keto w postaci żelu zawiera 25 mg/g ketoprofenu i jest przeciwwskazany u pacjentów z nadwrażliwością na ketoprofen, kwas acetylosalicylowy, inne NLPZ oraz substancje pomocnicze preparatu. Bezwzględne przeciwwskazania obejmują także historię astmy, alergicznego nieżytu nosa, alergii skórnej po ekspozycji na ketoprofen lub inne NLPZ. Ze względu na miejscowe działanie, stosowanie żelu jest niewskazane na uszkodzoną skórę, w tym zranienia, zapalenia, wypryski, trądzik oraz otwarte rany. Szczególną uwagę należy zwrócić na ryzyko fotowrażliwości – reakcje nadwrażliwości na światło słoneczne stanowią absolutne przeciwwskazanie, a podczas terapii i przez 2 tygodnie po jej zakończeniu należy unikać ekspozycji na światło słoneczne i promieniowanie UV. Lek nie jest zalecany u dzieci poniżej 15 roku życia oraz kobiet w III trymestrze ciąży ze względu na brak danych bezpieczeństwa i potencjalne ryzyko dla płodu.
alergia skórna, alergiczny nieżyt nosa, astma, atopowe zapalenie skóry, choroba wątroby, etanol, fenofibrat, filtr UV, fotouczulenie, fotowrażliwość, ketoprofen, kontaktowe zapalenie skóry, kwas acetylosalicylowy, kwas tiaprofenowy, łuszczyca, nadwrażliwość, nadwrażliwość na światło słoneczne, niesteroidowy lek przeciwzapalny, nietolerancja leku, NLPZ, otwarta rana, padaczka, reakcja fotouczulająca, reakcja krzyżowa, substancja pomocnicza, trądzik, trzeci trymestr ciąży, uzależnienie od alkoholu, wyprysk, zapalenie skóry - Leksykon leków
Skład i postać leku – Antidral 100 mg/g
Produkt leczniczy Antidral zawiera glinu chlorek (Aluminii chloridum) w stężeniu 100 mg/g płynu na skórę, co oznacza, że każdy gram preparatu dostarcza 100 mg substancji czynnej. Preparat jest dostępny w formie płynu o objętości 50 ml, charakteryzującego się przezroczystą lub słomkową barwą oraz wyraźnym zapachem alkoholu. Substancje pomocnicze obejmują glicerol (działanie nawilżające), etanol (500 mg/g, rozpuszczalnik i przyspieszający wchłanianie), wodę oczyszczoną oraz hydroksyetylocelulozę (zagęszczacz). Aplikacja odbywa się za pomocą aplikatora z kulką, co umożliwia precyzyjne dawkowanie. Produkt należy przechowywać w temperaturze nieprzekraczającej 25°C, w pozycji pionowej, w szczelnie zamkniętym opakowaniu, a okres ważności wynosi 2 lata od daty produkcji.
- Leksykon leków
Przedawkowanie – Echinasal –
Przedawkowanie syropu Echinasal, zawierającego ekstrakty roślinne (liść babki lancetowatej, ziele grindelii, owoc róży, ziele tymianku oraz sok z jeżówki purpurowej) oraz dodatkowo sacharozę (60 g/100 g) i etanol (do 1% m/m), nie zostało dotychczas udokumentowane w literaturze medycznej ani w danych postmarketingowych. Mimo braku zgłoszonych przypadków, należy zwrócić szczególną uwagę na potencjalne ryzyko związane z obecnością etanolu, zwłaszcza u dzieci oraz pacjentów z chorobami wątroby. Syrop ma charakterystyczną czerwono-brunatną barwę, a w 100 g preparatu znajduje się 5 g wyciągu złożonego (1:4,4) z liścia babki lancetowatej, ziela grindelii i owocu róży, 3 g wyciągu z ziela tymianku (1:4) oraz 2 g soku z ziela jeżówki purpurowej (1:1).
antidotum, badanie laboratoryjne, choroba wątroby, dane postmarketingowe, działanie niepożądane, ekstrakt roślinny, etanol, funkcja nerek, funkcja wątroby, jeżówka purpurowa, leczenie objawowe, leczenie wspomagające, obserwacja kliniczna, owoc róży, parametry życiowe, piśmiennictwo medyczne, przedawkowanie preparatu, syrop leczniczy, wyciąg z babki lancetowatej, zatrucie lekiem roślinnym, ziele grindelii, ziele tymianku - Leksykon substancji czynnych
Kwiat bzu czarnego – Właściwości farmakokinetyczne
Kwiat bzu czarnego (Sambucus nigra L., flos) jest stosowany w różnych postaciach farmaceutycznych, takich jak zioła do zaparzania (2 g lub 1 g/g), wyciągi płynne (np. 30% w syropie Pyrosal, 1:1), krople doustne (1/5 składu w Sinupret, 1:38,5), tabletki drażowane (18 mg w Sinupret) oraz syropy (3,0 części w wyciągu 1:1,46). Pomimo szerokiego zastosowania, nie przeprowadzono szczegółowych badań farmakokinetycznych ze względu na złożony i nie w pełni zidentyfikowany skład chemiczny, wielokierunkowość działania oraz trudności metodologiczne w śledzeniu metabolizmu licznych składników jednocześnie. W preparatach złożonych, takich jak Sinupret i Sinupret extract, brak jest możliwości kompleksowej analizy farmakokinetycznej z powodu nakładania się profili farmakokinetycznych różnych surowców roślinnych. Ekstrakcja prowadzona jest przy użyciu etanolu o stężeniach 51-60% (V/V lub m/m), co wpływa na profil substancji czynnych, jednak parametry farmakokinetyczne pozostają nieokreślone.
badanie farmakokinetyczne, charakterystyka produktu leczniczego, chromatografia cieczowa, etanol, interakcja farmakokinetyczna, kwiat bzu czarnego, monopreparat, parametr farmakokinetyczny, postać farmaceutyczna, preparat ziołowy, preparat złożony, profil farmakokinetyczny, rozpuszczalnik ekstrakcyjny, Sambucus nigra, spektrometria mas, substancja czynna, wyciąg płynny, wyciąg suchy, związek biologicznie czynny