Wpływ na płodność, ciążę i laktację
Chlorheksydyna

Wpływ chlorheksydyny na płodność, ciążę i laktację

Chlorheksydyna jest substancją przeciwbakteryjną szeroko stosowaną w produktach leczniczych do stosowania miejscowego, zarówno na skórę, jak i w jamie ustnej. W praktyce klinicznej niezbędna jest znajomość bezpieczeństwa jej stosowania w szczególnych populacjach pacjentek – kobiet w ciąży oraz karmiących piersią. Poniżej przedstawiono szczegółowe informacje, które lekarz powinien przekazać pacjentkom w tych grupach.¹

Wpływ na płodność

Dostępne dane dotyczące wpływu chlorheksydyny na płodność u ludzi są ograniczone. Badania przeprowadzone na modelach zwierzęcych nie wykazały jednak szkodliwego wpływu chlorheksydyny na płodność. Informacja ta jest szczególnie istotna w przypadku planowania ciąży przez pacjentki stosujące produkty zawierające chlorheksydynę.²

Stosowanie w okresie ciąży

Większość dostępnych danych wskazuje, że chlorheksydyna może być stosowana w okresie ciąży, jednak zawsze z zachowaniem ostrożności i po rozważeniu stosunku korzyści do ryzyka. Badania na zwierzętach nie wykazały teratogennego działania chlorheksydyny nawet w dawkach wielokrotnie przewyższających dawki stosowane u ludzi.³

W badaniach przeprowadzonych na zwierzętach nie stwierdzono uszkadzającego wpływu chlorheksydyny na płody po zastosowaniu u szczurów dawek 300 mg/kg/dobę, a u królików po zastosowaniu dawek 40 mg/kg/dobę. Te dawki były znacząco większe od dawek stosowanych u ludzi – około 300-krotnie większe u szczurów i 40-krotnie większe u królików niż dawki dobowe chlorheksydyny stosowane przez kobiety np. do płukania jamy ustnej.⁴

Należy jednak podkreślić, że mimo pomyślnych wyników badań na zwierzętach, nie przeprowadzono wystarczająco licznych, dobrze kontrolowanych badań u kobiet ciężarnych, co sprawia, że dane kliniczne na temat bezpieczeństwa stosowania chlorheksydyny w ciąży są ograniczone.^{5 6}

Zalecenia dotyczące poszczególnych produktów z chlorheksydyną w okresie ciąży

• Bepanthen Plus – może być stosowany w okresie ciąży tylko po zaleceniu przez lekarza. Należy unikać stosowania tego produktu na duże obszary skóry u kobiet w ciąży.⁷
• Corsodyl – produkt do użytku zewnętrznego, w jamie ustnej. Nie zaleca się specjalnych środków ostrożności.⁸
• DoppelSept Gardło – nie zaleca się stosowania produktu w okresie ciąży ze względu na brak wystarczających danych.⁹
• Gardimax Medica Spray – nie należy stosować w okresie ciąży, jeśli nie jest to bezwzględnie konieczne. Należy pamiętać, że produkt zawiera 42,5% objętości etanolu.¹⁰
• Hydrex S – nie ma konieczności stosowania specjalnych środków ostrożności w okresie ciąży.¹¹
• Sebidin i Sebidin Plus – przed zastosowaniem leku w okresie ciąży należy zasięgnąć opinii lekarza. Produkt może być stosowany w ciąży jedynie w przypadku zdecydowanej konieczności.^{12 13}
• Spirytus skażony hibitanem 0,5% Coel – należy zachować ostrożność w przypadku przepisywania leku kobietom w ciąży.¹⁴

Stosowanie w okresie karmienia piersią

Dane dotyczące przenikania chlorheksydyny do mleka kobiecego i jej wpływu na organizm karmionego dziecka również są ograniczone. W badaniach na zwierzętach nie wykazano działania uszkadzającego na noworodki karmione mlekiem samic otrzymujących chlorheksydynę w dawkach około 100 razy większych niż dawki stosowane u ludzi.¹⁵

Zalecenia dotyczące poszczególnych produktów z chlorheksydyną w okresie karmienia piersią

• Bepanthen Plus – może być stosowany w okresie karmienia piersią tylko po zaleceniu przez lekarza. Należy unikać stosowania na duże obszary skóry. W przypadku stosowania na brodawki sutkowe, konieczne jest dokładne ich umycie przed karmieniem.¹⁶
• Corsodyl – produkt do użytku zewnętrznego, w jamie ustnej. Nie zaleca się specjalnych środków ostrożności.¹⁷
• DoppelSept Gardło – nie zaleca się stosowania produktu w okresie karmienia piersią ze względu na brak wystarczających danych dotyczących przenikania chlorheksydyny do mleka kobiecego.¹⁸
• Gardimax Medica Spray – należy podjąć decyzję czy przerwać karmienie piersią, czy kontynuować stosowanie produktu, uwzględniając korzyści dla dziecka wynikające z karmienia piersią oraz korzyści dla kobiety wynikające z leczenia. Należy pamiętać, że produkt zawiera 42,5% objętości etanolu.¹⁹
• Hydrex S – nie ma konieczności stosowania specjalnych środków ostrożności w okresie karmienia piersią.²⁰
• Sebidin i Sebidin Plus – przed zastosowaniem leku w okresie karmienia piersią należy zasięgnąć opinii lekarza. Należy rozważyć możliwość stosowania produktu u matek karmiących piersią.^{21 22}
• Spirytus skażony hibitanem 0,5% Coel – nie zaobserwowano niekorzystnego działania chlorheksydyny w karmieniu piersią po jej miejscowym zastosowaniu.²³

Szczególne zasady stosowania produktów z chlorheksydyną w okresie ciąży i karmienia piersią

Stosując produkty zawierające chlorheksydynę u kobiet w ciąży i karmiących piersią, należy przestrzegać następujących zasad:²⁴

• Unikać stosowania produktów z chlorheksydyną na duże powierzchnie skóry u kobiet w ciąży i karmiących piersią
• W przypadku stosowania na brodawki sutkowe u kobiet karmiących piersią, należy dokładnie umyć brodawki przed karmieniem
• Zwracać uwagę na zawartość etanolu w produktach z chlorheksydyną przeznaczonych do stosowania w jamie ustnej, szczególnie u kobiet w ciąży
• W przypadku produktów przeciwwskazanych w okresie ciąży lub karmienia piersią, należy rozważyć alternatywne metody leczenia
• Zawsze konsultować stosowanie produktów zawierających chlorheksydynę z lekarzem podczas ciąży i karmienia piersią

Podsumowanie dla lekarza

Podczas konsultacji z pacjentką w ciąży lub karmiącą piersią, lekarz powinien przekazać następujące informacje na temat stosowania produktów zawierających chlorheksydynę:^{25 26}

1. Większość produktów zawierających chlorheksydynę może być stosowana w okresie ciąży i karmienia piersią, jednak zawsze po konsultacji z lekarzem i z zachowaniem ostrożności
2. Badania na zwierzętach nie wykazały szkodliwego wpływu chlorheksydyny na płód ani na karmione potomstwo, jednak dane kliniczne dotyczące stosowania u ludzi są ograniczone
3. Należy unikać stosowania chlorheksydyny na duże powierzchnie skóry u kobiet w ciąży i karmiących piersią
4. W przypadku stosowania chlorheksydyny na brodawki sutkowe, należy je dokładnie umyć przed karmieniem piersią
5. Przy wyborze produktu zawierającego chlorheksydynę należy wziąć pod uwagę jego skład (np. zawartość etanolu) oraz drogę podania
6. Stosunek korzyści do ryzyka stosowania chlorheksydyny powinien być indywidualnie oceniany dla każdej pacjentki

Dzięki powyższym informacjom lekarz może świadomie podjąć decyzję o zasadności zastosowania produktów zawierających chlorheksydynę u pacjentek w okresie ciąży oraz karmienia piersią, a także przekazać im niezbędne zalecenia dotyczące bezpiecznego stosowania tych produktów.²⁷