Właściwości farmakokinetyczne
Chlorheksydyna

Właściwości farmakokinetyczne substancji chlorheksydyna

Chlorheksydyna jest substancją przeciwbakteryjną stosowaną miejscowo w różnych postaciach farmaceutycznych. Jej właściwości farmakokinetyczne są ściśle związane z charakterystyką chemiczną oraz miejscem aplikacji, co determinuje jej wchłanianie, dystrybucję, metabolizm i eliminację w organizmie.

Wchłanianie

Chlorheksydyna charakteryzuje się bardzo ograniczonym wchłanianiem z powierzchni nieuszkodzonej skóry i błon śluzowych. Słaba absorpcja jest uwarunkowana jej kationowym charakterem, dzięki któremu silnie wiąże się z powierzchnią tkanek. Z klinicznego punktu widzenia, stężenie chlorheksydyny w osoczu po zastosowaniu miejscowym na skórę jest nieistotne.¹ Badania kliniczne wykazały, że po podaniu doustnym 300 mg chlorheksydyny, u zdrowych osób po 30 minutach odnotowuje się jej maksymalne stężenie w osoczu, w ilości 0,2 μg/ml.²

W przypadku stosowania płynu do jamy ustnej, ze względu na swój kationowy charakter, chlorheksydyna wiąże się silnie z błoną śluzową oraz tkankami, co skutkuje bardzo słabym wchłanianiem. Po podaniu doustnym nie stwierdzano jej wykrywalnych stężeń we krwi.³

Interesujące obserwacje dotyczą niemowląt – u nich odnotowano śladowe wchłanianie. U niemowląt, do których kąpieli stosowano środek zawierający 4% glukonianu chlorheksydyny, wykazano obecność chlorheksydyny w osoczu w małym stężeniu (1μg/ml).⁴

W przypadku tabletek do ssania, chlorheksydyna jest powoli uwalniana do śliny podczas ssania i wiąże się z błoną śluzową jamy ustnej i języka, skąd następnie jest stopniowo uwalniana do śliny, zapewniając przedłużone działanie przeciwbakteryjne. Substancja może częściowo przedostawać się ze śliną do przewodu pokarmowego, jednak źle wchłania się z tego odcinka.^{5 6}

Roztwory alkoholowe chlorheksydyny, przeznaczone do stosowania zewnętrznego, wykazują dobrą przyczepność do warstwy rogowej skóry oraz błon śluzowych, co zapewnia wydłużone działanie przeciwbakteryjne i jednocześnie praktycznie wyklucza jej wchłanianie przez skórę.⁷

Dystrybucja

Ze względu na minimalny stopień wchłaniania chlorheksydyny przez skórę, brak jest szczegółowych danych dotyczących jej dystrybucji w narządach i tkankach.⁸ Istotną cechą chlorheksydyny jest jej zdolność do wiązania się z ujemnie naładowanymi powierzchniami tkanek poprzez swój kationowy charakter.

W przypadku podania w formie tabletek do ssania, około 30% podanej dawki chlorheksydyny pozostaje w jamie ustnej, gdzie wiąże się z błoną śluzową jamy ustnej i języka, a także może wiązać się z powierzchnią zębów.⁹

Nie ma pewnych danych dotyczących przenikania chlorheksydyny przez barierę łożyskową oraz do mleka matki.¹⁰

Metabolizm

Chlorheksydyna jest metabolizowana w wątrobie w bardzo ograniczonym zakresie.^{11 12} Badania przeprowadzone u dorosłych z wykorzystaniem znakowanej radioaktywnie chlorheksydyny sugerują, że substancja ta nie podlega istotnym przemianom metabolicznym. Brak jest szczegółowych danych na temat metabolizmu chlorheksydyny u niemowląt i dzieci.¹³

Eliminacja

Główną drogą eliminacji chlorheksydyny, która przedostała się do przewodu pokarmowego, jest wydalanie z kałem. Około 90% dawki chlorheksydyny, która dostała się do przewodu pokarmowego, jest wydalana z kałem w postaci niezmienionej.^{14 15 16}

Chlorheksydyna jest wydzielana z żółcią do jelita, a następnie wydalana z kałem w formie niezmienionej.^{17 18} W przypadku zastosowania miejscowego na skórę, chlorheksydyna wchłania się nieznacznie i szybko wydala przez nerki.¹⁹

Metody oznaczania

Chlorheksydynę w płynach ustrojowych oznacza się metodą chromatografii cieczowej wysokociśnieniowej (HPLC) z czułością 1 mg/l.^{20 21}

Działanie przedłużone

Istotną cechą farmakokinetyczną chlorheksydyny jest jej zdolność do stopniowego uwalniania po zaaplikowaniu na błony śluzowe jamy ustnej czy skórę. Podczas aplikacji na błonę śluzową jamy ustnej, chlorheksydyna jest powoli uwalniana do śliny i wykazuje przedłużone działanie przeciwbakteryjne przez okres do 24 godzin.²² Ta cecha odpowiada za skuteczność chlorheksydyny jako środka przeciwbakteryjnego o przedłużonym działaniu.

Podsumowując, właściwości farmakokinetyczne chlorheksydyny wskazują na jej lokalny charakter działania, minimalne wchłanianie systemowe, ograniczony metabolizm oraz wydalanie głównie z kałem w postaci niezmienionej po ewentualnym przedostaniu się do przewodu pokarmowego. Te cechy czynią ją bezpieczną substancją o działaniu miejscowym w różnych postaciach farmaceutycznych, takich jak płyny do stosowania w jamie ustnej, kremy i tabletki do ssania.