Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie
Chlorheksydyna

Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie stosowania chlorheksydyny

Chlorheksydyna to substancja antyseptyczna o szerokim spektrum działania przeciwdrobnoustrojowego, powszechnie stosowana w produktach leczniczych do odkażania skóry, błon śluzowych i jam ciała. Poniżej przedstawiono szczegółowe dane przedkliniczne dotyczące bezpieczeństwa stosowania tej substancji na podstawie badań toksykologicznych i farmakologicznych.¹

Toksyczność ostra chlorheksydyny

Badania toksyczności ostrej chlorheksydyny wykazały stosunkowo niski poziom toksyczności. W przypadku soli chlorheksydyny dawka LD50 przy podaniu doustnym u myszy i szczurów przekraczała 2 g/kg masy ciała. Natomiast przy podaniu naskórnym LD50 dla myszy wynosiła 637 mg/kg masy ciała u samców i 632 mg/kg masy ciała u samic, a u szczurów wartość ta przekraczała 1 g/kg masy ciała.²

Toksyczność po podaniu wielokrotnym i toksyczność przewlekła

W badaniach przewlekłej toksyczności chlorheksydyny obserwowano różne efekty w zależności od dawki i czasu ekspozycji. U szczurów otrzymujących 0,05% octanu chlorheksydyny w wodzie pitnej przez okres jednego roku nie zaobserwowano żadnych objawów toksycznych. U psów otrzymujących doustnie chlorheksydynę w dawce 0,5 mg/kg masy ciała na dobę przez 12 miesięcy, w części populacji z bronchopneumonią stwierdzono zaostrzenie przebiegu choroby.³

Przy wyższych dawkach (40 mg/kg masy ciała) obserwowano wyraźne zmiany w wątrobie, w tym włóknienia, ogniskowe lub nieregularne obszary martwicze z towarzyszącymi odczynami zapalnymi, rozrost przewodów żółciowych oraz występowanie hemosyderozy, a także podwyższony poziom ALT. Na podstawie tych danych określono NOEL (poziom bez obserwowanego działania) na poziomie 0,5 mg/kg masy ciała na dobę. Należy jednak zaznaczyć, że dostępne dane literaturowe nie pozwalają jednoznacznie wykluczyć korelacji pomiędzy bronchopneumonią czy uszkodzeniami wątroby u badanych zwierząt a podawaniem chlorheksydyny.⁴

Toksyczność reprodukcyjna i rozwojowa

W dostępnych badaniach przedklinicznych nie stwierdzono dowodów na embriotoksyczność chlorheksydyny. Na podstawie danych literaturowych nie wykazano toksyczności reprodukcyjnej przy dawkach poniżej 450 mg/kg masy ciała u szczurów oraz 175 mg/kg masy ciała u królików. Chlorheksydyna nie powodowała toksyczności matczynej w dawkach poniżej 10 mg/kg masy ciała u szczurów.⁵

Standardowe badania dotyczące toksycznego wpływu na rozród i rozwój potomstwa nie ujawniają szczególnego zagrożenia dla człowieka, co potwierdzają dane przedkliniczne dla produktów leczniczych zawierających chlorheksydynę, takich jak Spirytus skażony hibitanem 0,5% Coel.⁶

Mutagenność i potencjał rakotwórczy

Badania przedkliniczne wykazały, że chlorheksydyna nie wykazuje właściwości mutagennych.⁷ Konwencjonalne badania genotoksyczności, karcynogenności i długotrwałego stosowania nie wykazują szczególnego ryzyka dla człowieka.⁸ Podobne wnioski o bezpieczeństwie chlorheksydyny potwierdzają dane przedkliniczne dotyczące produktu Spirytus skażony hibitanem 0,5% Coel.⁹

Tolerancja miejscowa

W badaniach przedklinicznych produktów złożonych zawierających chlorheksydynę, takich jak Bepanthen Plus (zawierający dekspantenol i chlorheksydynę), wykazano dobrą tolerancję miejscową.¹⁰ Podobnie, standardowe produkty lecznicze zawierające chlorheksydynę stosowane miejscowo, jak Corsodyl, nie wykazały szczególnych zagrożeń w badaniach przedklinicznych.¹¹

Badania bezpieczeństwa produktów złożonych z chlorheksydyną

Wyniki pięciodniowego testu toksyczności na myszach i szczurach po podaniu doustnym produktu Bepanthen Plus wskazują, że ten produkt leczniczy w niewielkim stopniu działa toksycznie.¹² Dla innych produktów złożonych zawierających chlorheksydynę, takich jak DoppelSept Gardło, Gardimax Medica Spray, Sebidin i Sebidin Plus, dane niekliniczne uzyskane w konwencjonalnych badaniach bezpieczeństwa nie ujawniają szczególnego zagrożenia dla człowieka.^13141516

Farmakologia bezpieczeństwa

Konwencjonalne badania farmakologiczne dotyczące bezpieczeństwa stosowania chlorheksydyny, uwzględniające wpływ na układy sercowo-naczyniowy, oddechowy i ośrodkowy układ nerwowy, nie wykazały istotnych zagrożeń dla człowieka w przypadku stosowania zgodnie z zaleceniami.¹⁷¹⁸

Podsumowanie danych przedklinicznych o bezpieczeństwie stosowania chlorheksydyny

Dane przedkliniczne dotyczące chlorheksydyny, obejmujące standardowe badania toksyczności ostrej i przewlekłej, mutagenności, karcynogenności oraz toksyczności reprodukcyjnej, wskazują na stosunkowo dobry profil bezpieczeństwa tej substancji przy stosowaniu w zalecanych dawkach terapeutycznych. Obserwowane efekty toksyczne występowały głównie przy dawkach znacznie przekraczających dawki stosowane w praktyce klinicznej. Chlorheksydyna wykazuje dobrą tolerancję miejscową i niską toksyczność ogólnoustrojową przy normalnym stosowaniu, co potwierdza jej szerokie zastosowanie w różnych produktach leczniczych dostępnych na rynku.¹⁹²⁰