efekt antycholinergiczny

Efekt antycholinergiczny (przeciwcholinergiczny) odnosi się do blokowania lub hamowania działania acetylocholiny – kluczowego neuroprzekaźnika w układzie nerwowym. Ten mechanizm polega na blokowaniu receptorów muskarynowych, co prowadzi do hamowania aktywności układu przywspółczulnego.

W praktyce klinicznej efekt antycholinergiczny wywołują liczne substancje lecznicze, m.in. leki przeciwhistaminowe, przeciwpsychotyczne, trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne, spazmolityki, niektóre leki przeciwparkinsonowskie oraz leki stosowane w chorobach układu moczowego. Efekt ten może być zamierzonym celem terapeutycznym lub niepożądanym działaniem ubocznym.

Do typowych objawów działania antycholinergicznego należą: suchość w ustach, niewyraźne widzenie, zaparcia, zatrzymanie moczu, tachykardia, podwyższona temperatura ciała oraz zaburzenia poznawcze. Szczególną ostrożność należy zachować u osób starszych, które są bardziej podatne na efekty antycholinergiczne i związane z nimi powikłania, takie jak majaczenie czy zaburzenia świadomości.

Ocena obciążenia antycholinergicznego może być dokonywana za pomocą specjalnych skal (np. skala ACB – Anticholinergic Cognitive Burden), co ma szczególne znaczenie przy polipragmazji i wielochorobowości pacjentów geriatrycznych. Monitorowanie tego parametru pozwala na optymalizację farmakoterapii i redukcję ryzyka działań niepożądanych.

Powiązane wpisy

  1. 21.04.2026
  2. www.leksykon.com.pl