objaw cholinolityczny
Objaw cholinolityczny (antycholinergiczny) to zespół zmian klinicznych wynikających z blokady receptorów muskarynowych w układzie nerwowym. Powstaje w wyniku działania antagonistów acetylocholiny, hamujących przekaźnictwo cholinergiczne w obrębie układu przywspółczulnego.
Typowe objawy cholinolityczne obejmują: suchość błon śluzowych, zaburzenia widzenia z rozszerzeniem źrenic (mydriasis), tachykardię, zatrzymanie moczu, zaparcia, podwyższenie temperatury ciała oraz zaburzenia ośrodkowego układu nerwowego (splątanie, pobudzenie, halucynacje). Charakterystyczna jest triada: „suche jak pieprz, czerwone jak burak, szalone jak zając”.
Objawy cholinolityczne mogą wystąpić jako działanie niepożądane leków (np. trójpierścieniowych leków przeciwdepresyjnych, niektórych leków przeciwpsychotycznych, leków przeciwparkinsonowskich), w przebiegu zatrucia roślinami zawierającymi alkaloidy tropanowe (np. pokrzyk wilcza jagoda), a także podczas terapii lekami cholinolitycznymi stosowanymi celowo w leczeniu choroby Parkinsona, zespołów pozapiramidowych czy w premedykacji anestezjologicznej.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Promazin Jelfa 25 mg
Promazyna, będąca pochodną fenotiazyny i klasyfikowana pod kodem ATC N05AA03, jest neuroleptykiem o umiarkowanym działaniu uspokajającym i przeciwpsychotycznym. Substancją czynną preparatu Promazin Jelfa jest chlorowodorek promazyny, dostępny w dawkach 25 mg, 50 mg oraz 100 mg w formie tabletek drażowanych. Mechanizm działania promazyny opiera się na antagonizmie receptorów dopaminergicznych (kluczowy dla efektu przeciwpsychotycznego), serotoninergicznych 5-HT2, adrenergicznych α1 (odpowiedzialnych za ortostatyczne spadki ciśnienia tętniczego), muskarynowych (powodujących objawy cholinolityczne) oraz histaminowych H1 (przyczyniających się do działania sedatywnego). Lek wykazuje także słabe działanie przeciwautystyczne i przeciwwymiotne, co rozszerza jego zastosowanie kliniczne.
chlorowodorek promazyny, dysfunkcja seksualna, działanie adrenolityczne, działanie antycholinergiczne, działanie przeciwautystyczne, działanie przeciwdopaminergiczne, działanie przeciwhistaminowe, działanie przeciwwymiotne, działanie uspokajające, fenotiazyna, ginekomastia, hiperprolaktynemia, laktoza jednowodna, mlekotok, neuroleptyk, nietolerancja substancji, objaw cholinolityczny, ortostatyczny spadek ciśnienia, ośrodkowy układ nerwowy, przekaźnictwo dopaminergiczne, przysadka mózgowa, receptor 5-HT2, receptor adrenergiczny, receptor dopaminergiczny, receptor histaminowy H1, receptor muskarynowy, receptor serotoninergiczny, tabletka drażowana, układ endokrynny, układ limbiczny, wydzielanie prolaktyny, zaburzenie miesiączkowania - Leksykon leków
Przedawkowanie – Vesoligo 5 mg
Przedawkowanie bursztynianu solifenacyny, substancji czynnej leku Vesoligo, może prowadzić do ciężkich działań cholinolitycznych o charakterze ośrodkowym i obwodowym. W literaturze opisano przypadek przyjęcia 280 mg solifenacyny w ciągu 5 godzin, znacznie przekraczającej zalecane dawki terapeutyczne (5-10 mg), skutkujący zmianami stanu psychicznego bez konieczności hospitalizacji. Objawy przedawkowania obejmują m.in. omamy, drgawki, niewydolność oddechową, tachykardię, zatrzymanie moczu, rozszerzenie źrenic oraz wydłużenie odstępu QT w EKG, szczególnie u pacjentów z czynnikami ryzyka takimi jak hipokaliemia, bradykardia czy współistniejące choroby serca. Diagnostyka i leczenie powinny być prowadzone przez wykwalifikowany personel medyczny z uwzględnieniem monitorowania funkcji sercowo-naczyniowych, oddechowych i neurologicznych.
benzodiazepina, bradykardia, bursztynian solifenacyny, cewnikowanie pęcherza moczowego, działanie cholinolityczne, fizostygmina, hipokaliemia, hipoksemia, inhibitor acetylocholinoesterazy, karbachol, lek beta-adrenolityczny, mydriaza, napad drgawkowy, niedokrwienie mięśnia sercowego, niewydolność oddechowa, objaw cholinolityczny, omam, pilokarpina, płukanie żołądka, pobudzenie psychoruchowe, receptor beta-adrenergiczny, receptor muskarynowy, rozszerzenie źrenic, sztuczna wentylacja, tachykardia, węgiel aktywowany, wentylacja mechaniczna, wydłużenie odstępu QT, zaburzenie elektrolitowe, zaburzenie rytmu serca, zapis EKG, zastoinowa niewydolność serca, zatrzymanie moczu, zmiana stanu psychicznego - Leksykon leków
Interakcje leku – Beloflow 5 mg
Solifenacyna, substancja czynna preparatu Beloflow, wykazuje liczne interakcje farmakodynamiczne i farmakokinetyczne, które mają istotne znaczenie kliniczne. Współstosowanie z innymi lekami cholinolitycznymi może nasilać działanie terapeutyczne i ryzyko działań niepożądanych, dlatego zaleca się zachowanie około tygodniowej przerwy między terapiami. Agoniści receptorów cholinergicznych obniżają skuteczność solifenacyny, a leki prokinetyczne (metoklopramid, cyzapryd) mogą mieć osłabione działanie. Solifenacyna jest metabolizowana głównie przez CYP3A4, a silne inhibitory tego enzymu, takie jak ketokonazol (200 mg/dobę – dwukrotne zwiększenie AUC, 400 mg/dobę – trzykrotne zwiększenie AUC), rytonawir, nelfinawir czy itrakonazol, znacząco zwiększają ekspozycję na lek, co wymaga ograniczenia dawki Beloflow do maksymalnie 5 mg/dobę. U pacjentów z ciężkimi zaburzeniami czynności nerek lub umiarkowanymi zaburzeniami czynności wątroby jednoczesne stosowanie solifenacyny i silnych inhibitorów CYP3A4 jest przeciwwskazane. Potencjalne interakcje z substratami i induktorami CYP3A4 (np. werapamil, diltiazem, ryfampicyna, fenytoina, karbamazepina) mogą wpływać na skuteczność terapii i wymagają monitorowania.
agonista receptorów cholinergicznych, atropina, bradykardia, cewnikowanie pęcherza, ciężkie zaburzenie czynności nerek, CYP3A4, cytochrom P450, czas protrombinowy, digoksyna, doustny lek antykoncepcyjny, efekt wysuszający, etynyloestradiol, fizostygmina, funkcja poznawcza, hipokaliemia, induktor enzymów, izoenzym cytochromu P450, ketokonazol, lek blokujący receptory β-adrenergiczne, lek cholinolityczny, lek prokinetyczny, metoklopramid, niedokrwienie mięśnia sercowego, niewydolność oddechowa, objaw cholinolityczny, pilokarpina, płukanie żołądka, rozszerzenie źrenic, ryfampicyna, rytonawir, solifenacyna, sztuczna wentylacja, umiarkowane zaburzenie czynności wątroby, warfaryna, węgiel aktywowany, werapamil, wydłużenie odstępu QT, zaburzenie rytmu serca, zastoinowa niewydolność serca, zatrzymanie moczu - Leksykon leków
Przedawkowanie – Soreca 5 mg
Przedawkowanie solifenacyny bursztynianu, substancji czynnej leku Soreca, może prowadzić do nasilonych objawów cholinolitycznych zarówno ośrodkowego, jak i obwodowego układu nerwowego. W opisywanym przypadku pacjent otrzymał 280 mg solifenacyny w ciągu 5 godzin, co skutkowało głównie zmianami stanu psychicznego, bez konieczności hospitalizacji. Typowe objawy przedawkowania obejmują omamy, pobudzenie, drgawki, niewydolność oddechową, tachykardię, zatrzymanie moczu oraz rozszerzenie źrenic. Postępowanie terapeutyczne powinno obejmować dekontaminację przewodu pokarmowego (węgiel aktywowany, płukanie żołądka w ciągu pierwszej godziny), a także leczenie objawowe: fizostygmina lub karbachol przy ciężkich objawach ośrodkowych, benzodiazepiny na drgawki, sztuczną wentylację przy niewydolności oddechowej, beta-adrenolityki na tachykardię, cewnikowanie pęcherza moczowego oraz pilokarpinę w kroplach i zaciemnienie pomieszczenia przy mydriazie.
benzodiazepina, bradykardia, cewnikowanie pęcherza moczowego, działanie cholinolityczne, fizostygmina, halucynacja, hipokaliemia, hipoksemia, karbachol, lek beta-adrenolityczny, mydriaza, napad drgawkowy, niedokrwienie mięśnia sercowego, niewydolność oddechowa, objaw cholinolityczny, ośrodkowy układ nerwowy, pilokarpina, płukanie żołądka, pobudzenie psychoruchowe, rozszerzenie źrenic, solifenacyna bursztynianu, sztuczna wentylacja, tachykardia, węgiel aktywowany, wydłużenie odstępu QT, zaburzenie rytmu serca, zastoinowa niewydolność serca, zatrzymanie moczu - Leksykon leków
Interakcje leku – Promazin Jelfa 25 mg
Promazyna chlorowodorek wykazuje liczne interakcje farmakodynamiczne i farmakokinetyczne, które mają istotne znaczenie kliniczne. Szczególnie niebezpieczne jest jednoczesne stosowanie z lekami o działaniu depresyjnym na ośrodkowy układ nerwowy (barbiturany, leki uspokajające, opioidowe leki przeciwbólowe), co może prowadzić do nasilenia sedacji i ryzyka depresji oddechowej. Interakcje z inhibitorami MAO i trójpierścieniowymi lekami przeciwdepresyjnymi nasilają działanie uspokajające i antycholinergiczne, co może skutkować zaparciami, udarem cieplnym i innymi objawami cholinolitycznymi. Promazyna może także zmniejszać skuteczność leków przeciwpadaczkowych, hipoglikemizujących oraz niektórych leków przeciwnadciśnieniowych, co wymaga monitorowania i ewentualnej modyfikacji dawkowania. Szczególną uwagę należy zwrócić na ryzyko wydłużenia odstępu QT i arytmii przy jednoczesnym stosowaniu leków przeciwarytmicznych, przeciwdepresyjnych i innych neuroleptyków.
agranulocytoza, choroba Parkinsona, depresja oddechowa, działanie przeciwpsychotyczne, działanie sedacyjne, efekt antycholinergiczny, groźna arytmia, hipotonia ortostatyczna, inhibitor monoaminooksydazy, interakcja farmakodynamiczna, interakcja farmakokinetyczna, kontrola glikemii, leczenie przeciwpsychotyczne, lek antycholinergiczny, lek dopaminergiczny, lek hipoglikemizujący, lek przeciwdepresyjny, lek przeciwnadciśnieniowy, lek przeciwpadaczkowy, lek zobojętniający sok żołądkowy, morfologia krwi, objaw cholinolityczny, objawy pozapiramidowe, ośrodkowy układ nerwowy, promazyna chlorowodorek, uszkodzenie szpiku kostnego, wydłużenie odstępu QT, zaburzenia świadomości, złośliwy zespół neuroleptyczny - Leksykon substancji czynnych
Cyproheptadyna – Interakcje
Cyproheptadyna, stosowana m.in. w preparacie Peritol, wykazuje liczne interakcje farmakodynamiczne, które mają istotne znaczenie kliniczne. Szczególnie ważne jest unikanie jednoczesnego stosowania z inhibitorami monoaminooksydazy (MAO), gdyż dochodzi do nasilenia i przedłużenia działania cholinolitycznego, co może skutkować objawami takimi jak suchość w jamie ustnej, zaburzenia widzenia, zaparcia czy zatrzymanie moczu. Ponadto, łączenie cyproheptadyny z lekami o działaniu depresyjnym na ośrodkowy układ nerwowy (np. leki nasenne, uspokajające, przeciwlękowe) oraz alkoholem etylowym prowadzi do synergistycznego nasilenia sedacji, co wymaga dostosowania dawkowania i zdecydowanego odradzania spożywania alkoholu. W przypadku selektywnych inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI) istnieje ryzyko nawrotu depresji, co wymaga ścisłego monitoringu stanu klinicznego pacjenta i rozważenia alternatywnej terapii.
alkohol etylowy, badanie laboratoryjne, cyproheptadyna, depresja OUN, diagnostyka zatruć, działanie cholinolityczne, działanie niepożądane, działanie sedatywne, działanie serotoninergiczne, efekt sedatywny, inhibitory MAO, interakcje lekowe, lek nasenny, lek trójpierścieniowy, lek uspokajający, nawrót depresji, objaw cholinolityczny, ośrodkowy układ nerwowy, Peritol, przedawkowanie leku, SSRI, terapia przeciwdepresyjna, toksyczność, trójpierścieniowy lek przeciwdepresyjny, zaburzenie depresyjne, zaburzenie funkcji poznawczych, zaburzenie koordynacji ruchowej, zaburzenie psychomotoryczne, zaburzenie widzenia, zatrzymanie moczu