badanie cytologiczne
Badanie cytologiczne to diagnostyczna metoda laboratoryjna polegająca na mikroskopowej ocenie komórek pobranych z tkanek lub płynów ustrojowych pacjenta. Jest to podstawowe narzędzie w diagnostyce onkologicznej, pozwalające na wczesne wykrywanie zmian nowotworowych oraz przednowotworowych.
Najczęściej wykonywane jest badanie cytologiczne szyjki macicy (cytologia ginekologiczna), stanowiące podstawową metodę przesiewową w profilaktyce raka szyjki macicy. Inne zastosowania obejmują badanie płynów z jam ciała (płyn opłucnowy, otrzewnowy, mózgowo-rdzeniowy), biopsję aspiracyjną cienkoigłową (BAC) guzów i narządów wewnętrznych oraz cytologię złuszczeniową (np. plwociny, moczu).
Materiał pobrany do badania jest odpowiednio utrwalany i barwiony, a następnie oceniany przez cytologa pod mikroskopem. Ocena obejmuje analizę morfologii komórek, ich wielkości, kształtu, struktury jądra komórkowego oraz cytoplazmy. Wynik badania cytologicznego klasyfikowany jest najczęściej według systemu Bethesda (w przypadku cytologii ginekologicznej) lub innych odpowiednich klasyfikacji.
Zalety badania cytologicznego to niski koszt, mała inwazyjność, szybkość wykonania oraz możliwość wielokrotnego powtarzania. Ograniczeniem metody jest jej niższa czułość w porównaniu do badania histopatologicznego, dlatego w przypadku wyników wątpliwych zaleca się weryfikację histopatologiczną.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Zakażenie wirusem brodawczaka ludzkiego (hpv) – Patofizjologia i mechanizm
Wirus brodawczaka ludzkiego (HPV) to bezotoczkowy wirus DNA z rodziny Papillomaviridae, infekujący komórki nabłonkowe, z ponad 200 typami, z których około 40 wykazuje tropizm do nabłonka dróg płciowych. Typy wysokiego ryzyka (HR-HPV), zwłaszcza HPV 16 i 18, odpowiadają za około 70% przypadków raka szyjki macicy, natomiast typy niskiego ryzyka (LR-HPV), takie jak HPV 6 i 11, wywołują zmiany łagodne, np. brodawki płciowe. Cykl życiowy HPV jest ściśle związany z różnicowaniem nabłonka, a onkoproteiny E6 i E7 typów HR-HPV zakłócają funkcje supresorów nowotworowych p53 i pRb, prowadząc do niekontrolowanej proliferacji i transformacji nowotworowej. Integracja genomu HPV do DNA gospodarza, szczególnie utrata funkcji genu E2, zwiększa ekspresję onkoprotein E6 i E7, co sprzyja progresji od dysplazji (CIN 1-3) do inwazyjnego raka. Przetrwałe zakażenie HPV, które dotyczy około 10% przypadków, jest kluczowym czynnikiem ryzyka rozwoju raka szyjki macicy, z ryzykiem rozwoju CIN 3 sięgającym 40% w ciągu 3-5 lat po zakażeniu HPV 16. Ponadto HPV jest związany z nowotworami odbytu, sromu, pochwy, prącia oraz jamy ustnej i gardła, gdzie HPV 16 dominuje w rakach płaskonabłonkowych.
badanie cytologiczne, białko p53, białko retinoblastoma, brodawki płciowe, cytotoksyczne limfocyty T, cząstki wirusopodobne, czynnik transkrypcyjny E2F, episom, geny stymulowane interferonem, gruczolakorak, HPV niskiego ryzyka, HPV wysokiego ryzyka, integracja genomu HPV, interferon typu I, kinazy zależne od cyklin, komórki Langerhansa, komórki NK, MHC I, mutacja genetyczna, nabłonek wielowarstwowy, onkoproteiny E6 i E7, oś CXCL12/CXCR4, rak płaskonabłonkowy, rak szyjki macicy, śródnabłonkowa neoplazja szyjki macicy, szlak JAK-STAT, szlak PI3K/AKT/mTOR, transformacja nowotworowa, wirus brodawczaka ludzkiego - Leksykon chorób i schorzeń
Rak tarczycy – Epidemiologia
Rak tarczycy jest najczęstszym nowotworem złośliwym układu endokrynnego, z dramatycznym wzrostem zapadalności w ostatnich dekadach, szczególnie w USA i krajach o wysokich dochodach. W 2025 roku w USA przewiduje się około 44 020 nowych przypadków i 2 290 zgonów, z zapadalnością 13,5/100 000 i umieralnością 0,5/100 000 osób rocznie (dane skorygowane o wiek). Wzrost zapadalności przypisuje się głównie wykrywaniu małych, indolentnych raków brodawkowatych, zwłaszcza mikroraków ≤1 cm, dzięki powszechnemu stosowaniu ultrasonografii. Średni wiek diagnozy to 51 lat, a rak występuje trzykrotnie częściej u kobiet. Czynniki ryzyka obejmują ekspozycję na promieniowanie jonizujące w dzieciństwie, otyłość i palenie papierosów. Pięcioletnia przeżywalność wynosi około 98%, a rokowanie jest zazwyczaj doskonałe, zwłaszcza dla zróżnicowanego raka tarczycy (DTC).
aktywny nadzór, badania przesiewowe, badanie cytologiczne, diagnostyka molekularna, guzki tarczycy, markery molekularne, mikrorak brodawkowaty tarczycy, nadczynność tarczycy, niedoczynność tarczycy, promieniowanie jonizujące, przerzuty do węzłów chłonnych, przerzuty odległe, rak anaplastyczny tarczycy, rak brodawkowaty tarczycy, rak pęcherzykowy tarczycy, rak rdzeniasty tarczycy, rak tarczycy, stratyfikacja ryzyka, tyreoidektomia, ultrasonografia szyi, wole, współczynnik umieralności, współczynnik zapadalności, względny wskaźnik przeżycia, zapalenie tarczycy, zróżnicowany rak tarczycy - Leksykon chorób i schorzeń
Brodawki narządów płciowych – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Brodawki płciowe (condylomata acuminata) są wywoływane głównie przez HPV typ 6 i 11, odpowiadające za ponad 90% przypadków, i manifestują się jako miękkie, mięsiste zmiany o różnej wielkości i kolorze, lokalizujące się głównie na narządach płciowych, odbycie i cewce moczowej. Diagnostyka opiera się na badaniu klinicznym, a w razie wątpliwości na biopsji i testach DNA HPV. Leczenie jest indywidualizowane i obejmuje metody miejscowe (imiquimod 5%, podofilotoksyna 0,5%, synekatechiny 15%) oraz procedury wykonywane przez personel medyczny, takie jak krioterapia, kwas trójchlorooctowy (TCA 80-90%), elektrokoagulacja, wycięcie chirurgiczne i terapia laserowa. Skuteczność terapii waha się od 30% do 100%, zależnie od metody, a leczenie u kobiet ciężarnych ogranicza się do bezpiecznych procedur fizycznych. Należy pamiętać, że leczenie usuwa zmiany, ale nie eliminuje wirusa HPV, co wiąże się z ryzykiem nawrotów, szczególnie u pacjentów z obniżoną odpornością.
badanie cytologiczne, badanie histopatologiczne, biopsja, brodawka płciowa, choroba Bowena, ciekły azot, działanie teratogenne, elektrokoagulacja, HPV, imikwimod, immunosupresja, infekcja przenoszona drogą płciową, kłykcina kończysta, kłykcina płaska, krioterapia, kwas trójchlorooctowy, mięczak zakaźny, modulator odpowiedzi immunologicznej, perłowa grudka prącia, podofilotoksyna, rak kolczystokomórkowy in situ, rak szyjki macicy, szczepionka Gardasil 9, szyjka macicy, terapia laserowa, test DNA HPV, typ wysokoonkogenny HPV, wirus brodawczaka ludzkiego, wycięcie chirurgiczne - Leksykon chorób i schorzeń
Rak pochwy – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Rak pochwy stanowi około 1-2% nowotworów żeńskiego układu rozrodczego, najczęściej diagnozowany jest u kobiet powyżej 60. roku życia. Dominującym typem histologicznym jest rak płaskonabłonkowy (około 90% przypadków), silnie powiązany z infekcją HPV, natomiast gruczolakorak występuje częściej u młodszych kobiet i może być związany z ekspozycją na dietylostilbestrol (DES). Diagnostyka obejmuje badanie ginekologiczne, cytologię, kolposkopię, biopsję oraz obrazowanie (CT, MRI, PET) w celu oceny zaawansowania choroby. Wczesne stadia często przebiegają bezobjawowo, dlatego regularne badania profilaktyczne są kluczowe, zwłaszcza u pacjentek z czynnikami ryzyka, takimi jak wcześniejsza radioterapia miednicy, historia raka szyjki macicy czy śródnabłonkowa neoplazja pochwy (VAIN). Objawy kliniczne, gdy się pojawiają, to m.in. nieprawidłowe krwawienia, ból podczas stosunku, guz w pochwie oraz objawy związane z naciekiem okolicznych struktur.
badanie cytologiczne, badanie ginekologiczne, badanie kliniczne, brachyterapia, chirurgia laparoskopowa, chirurgia robotyczna, czerniak, dietylostilbestrol, gruczolakorak, immunoterapia, inhibitor punktów kontrolnych, kolposkopia, limfadenektomia, mięsak, nawrót choroby, nowotwór układu rozrodczego, obrzęk limfatyczny, onkolog ginekologiczny, opieka paliatywna, pozytonowa tomografia emisyjna, radiochemioterapia, radykalna histerektomia, rak płaskonabłonkowy, rak pochwy, rezonans magnetyczny, śródnabłonkowa neoplazja pochwy, szczepienie przeciwko HPV, teleradioterapia, terapia celowana, tomografia komputerowa, waginektomia, wirus brodawczaka ludzkiego, wytrzewienie miednicy - Leksykon chorób i schorzeń
Brak miesiączki – Zapobieganie i profilaktyka
Brak miesiączki (amenorrhea) dzieli się na pierwotny (pierwsza miesiączka nie pojawia się do 15. roku życia lub w ciągu 3 lat po thelarche) oraz wtórny (ustanie regularnych miesiączek na co najmniej 3 miesiące lub nieregularnych na 6 miesięcy). Profilaktyka obejmuje utrzymanie prawidłowej masy ciała, zbilansowaną dietę z odpowiednią podażą wapnia i witaminy D, umiarkowaną aktywność fizyczną, zarządzanie stresem oraz odpowiednią ilość snu. Szczególną uwagę należy zwrócić na sportowczynie, u których nadmierny wysiłek i niska zawartość tkanki tłuszczowej zwiększają ryzyko amenorrhea i złamań przeciążeniowych. Diagnostyka powinna obejmować wykluczenie ciąży, badania hormonalne (FSH, LH, prolaktyna, TSH) oraz ocenę ryzyka osteoporozy, zwłaszcza w przypadkach hipogonadyzmu hipogonadotropowego.
amenorrhea, amenorrhea podwzgórzowa, anoreksja, atrofia urogenitalna, badania hormonalne, badanie cytologiczne, badanie ginekologiczne, badanie miednicy, bisfosfoniany, brak miesiączki, choroby sercowo-naczyniowe, cykl miesiączkowy, densytometria DXA, DHEA, doustne środki antykoncepcyjne, gęstość mineralna kości, hipogonadyzm hipogonadotropowy, IGF-1, insulinooporność, niedobór estrogenów, oś podwzgórze-przysadka-jajniki, osteoporoza, pierwotna niewydolność jajników, pierwotny brak miesiączki, rak endometrium, suplementacja wapnia, suplementacja witaminy D, terapia estrogenowo-progesteronowa, wtórny brak miesiączki, zaburzenia hormonalne, zaburzenia tarczycy, zespół policystycznych jajników, złamania osteoporotyczne - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Ovestin 1 mg/g
Krem dopochwowy Ovestin zawiera 1 mg estriolu w 1 gramie produktu i jest wskazany do miejscowego leczenia objawów atrofii pochwy wywołanych niedoborem estrogenów u kobiet w okresie pomenopauzalnym. Terapia estriolem skutecznie łagodzi dolegliwości takie jak suchość, świąd, pieczenie, dyspareunia oraz zwiększoną podatność na infekcje, poprawiając trofizm i odbudowę nabłonka pochwy. Ponadto, Ovestin jest stosowany przed i po zabiegach operacyjnych w obrębie pochwy, aby przygotować tkanki do interwencji chirurgicznej oraz wspomóc proces gojenia. W diagnostyce ginekologicznej krem może poprawić jakość wymazów cytologicznych u kobiet po menopauzie, redukując atrofię nabłonka i ułatwiając interpretację wyników.
- Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Stediril 30 150 mcg + 30 mcg
Stediril 30 to jednofazowy doustny środek antykoncepcyjny zawierający 30 µg etynyloestradiolu oraz 150 µg lewonorgestrelu w każdej tabletce drażowanej. Preparat jest przeznaczony wyłącznie do zapobiegania ciąży u kobiet w wieku rozrodczym i powinien być stosowany zgodnie z 21-dniowym schematem: jedna tabletka dziennie przez 21 dni, następnie 7-dniowa przerwa, podczas której zwykle występuje krwawienie z odstawienia. Lek zawiera również substancje pomocnicze, takie jak 32,970 mg laktozy jednowodnej i 22,023 mg sacharozy, co wymaga uwagi u pacjentek z nietolerancją tych składników. Stediril 30 nie jest wskazany do celów terapeutycznych innych niż antykoncepcja hormonalna.
antykoncepcja, antykoncepcja hormonalna, badanie cytologiczne, badanie ginekologiczne, ciśnienie tętnicze, cykl miesiączkowy, czynnik ryzyka, dwuskładnikowa antykoncepcja hormonalna, estrogen, etynyloestradiol, funkcja wątroby, gospodarka lipidowa, gospodarka węglowodanowa, krwawienie miesiączkowe, krwawienie z odstawienia, laktoza jednowodna, lewonorgestrel, nietolerancja substancji, powikłanie zakrzepowo-zatorowe, preparat jednofazowy, progestagen, sacharoza, tabletka drażowana, układ krążenia, wiek reprodukcyjny, zaburzenie widzenia - Leksykon chorób i schorzeń
Rak pochwy – Zapobieganie i profilaktyka
Rak pochwy stanowi 1-2% wszystkich nowotworów ginekologicznych, a jego głównym czynnikiem ryzyka jest zakażenie wirusem HPV, zwłaszcza typami wysokiego ryzyka onkogennego HPV 16 i 18, odpowiedzialnymi za około 75% przypadków. Profilaktyka obejmuje szczepienia przeciwko HPV (Gardasil, Gardasil 9), rekomendowane głównie dla dzieci w wieku 9-14 lat oraz młodych dorosłych do 26 roku życia, z możliwością rozważenia szczepienia do 45 roku życia. Szczepionki zapobiegają nowym zakażeniom, nie leczą istniejących. Regularne badania przesiewowe, takie jak cytologia co 3 lata (wiek 21-29 lat) oraz test HPV co 5 lat (wiek 30-64 lat), umożliwiają wykrycie zmian przedrakowych (VAIN), które można skutecznie leczyć metodami takimi jak laseroterapia, krioterapia czy elektrokoagulacja, zapobiegając progresji do raka inwazyjnego.
badanie cytologiczne, choroba przenoszona drogą płciową, dietylostilbestrol, elektrokoagulacja, Gardasil, HPV 16 i 18, inwazyjny rak, krioterapia, laseroterapia, nowotwór głowy i szyi, radioterapia miednicy, rak odbytu, rak płaskonabłonkowy pochwy, rak pochwy, rak sromu, rak szyjki macicy, śródnabłonkowa neoplazja pochwowa, śródnabłonkowa neoplazja pochwy, szczepionka przeciwko HPV, terapia fotodynamiczna, test HPV, wirus brodawczaka ludzkiego, zmiana przedrakowa - Leksykon chorób i schorzeń
Trichomonoza – Diagnostyka i diagnoza
Trichomonoza, wywoływana przez pierwotniaka Trichomonas vaginalis, jest jedną z najczęstszych infekcji przenoszonych drogą płciową, z około 170 milionami nowych przypadków rocznie. Diagnostyka opiera się na badaniach laboratoryjnych, gdyż objawy kliniczne są niespecyficzne i często brak ich u mężczyzn. Metody diagnostyczne obejmują mikroskopię mokrego preparatu (czułość 44-68%, swoistość do 100%), hodowlę (czułość 75-96%, swoistość do 100%) oraz testy amplifikacji kwasów nukleinowych (NAAT) o najwyższej czułości 88-100% i swoistości 95-100%. Testy NAAT umożliwiają wykrycie zakażenia u kobiet i mężczyzn, także w próbkach moczu, i są obecnie złotym standardem diagnostycznym. Szybkie testy POC, takie jak OSOM Trichomonas Rapid Test, oferują czułość 83-94% i swoistość >95% z wynikiem w 10 minut, co pozwala na natychmiastowe leczenie.
amplifikacja kwasów nukleinowych, badanie cytologiczne, hodowla mikrobiologiczna, immunochromatografia, koinfekcja, mokry preparat, pH pochwy, podłoże hodowlane, szybki test diagnostyczny, test aminowy, test amplifikacji kwasów nukleinowych, test antygenowy, test przyłóżkowy, Trichomonas vaginalis, truskawkowa szyjka macicy, upławy pochwowe, wydzielina pochwowa, wymaz z cewki moczowej, wymaz z pochwy, wymaz z szyjki macicy, zakażenie przenoszone drogą płciową - Leksykon chorób i schorzeń
Niski poziom białych krwinek – Diagnostyka i diagnoza
Leukopenia definiowana jest jako liczba białych krwinek (WBC) poniżej 4000/μl (4,0 × 10⁹/L), co wiąże się ze zwiększonym ryzykiem infekcji. Diagnostyka opiera się na morfologii krwi z rozmazem, ze szczególnym uwzględnieniem całkowitej liczby WBC, różnicowania typów leukocytów oraz bezwzględnej liczby neutrofili (ANC), gdzie neutropenia rozpoznawana jest przy ANC <1500/μl. Klasyfikacja leukopenii obejmuje stopnie nasilenia: łagodna (3000-4000/μl), umiarkowana (2000-3000/μl) i ciężka (<2000/μl), natomiast neutropenia dzieli się na łagodną (ANC 1000-1500/μl), umiarkowaną (500-1000/μl) i ciężką (<500/μl), przy czym ANC <500/μl wymaga pilnej interwencji ze względu na wysokie ryzyko poważnych infekcji. Diagnostyka różnicowa obejmuje badania mikrobiologiczne, immunologiczne, genetyczne, obrazowe (USG, CT, MRI, PET) oraz biopsję szpiku kostnego, pozwalające na identyfikację przyczyn takich jak choroby szpiku (anemia aplastyczna, zespoły mielodysplastyczne, białaczki), infekcje wirusowe i bakteryjne, leki, choroby autoimmunologiczne, niedobory witamin i minerałów oraz zaburzenia funkcji narządów (wątroba, śledziona).
anemia aplastyczna, badanie cytogenetyczne, badanie cytologiczne, badanie immunologiczne, białaczka włochatokomórkowa, biopsja szpiku kostnego, chemioterapia, gorączka neutropeniczna, gruźlica, hipersplenizm, immunofenotypowanie, leukopenia, liczba białych krwinek, liczba neutrofili, malaria, marskość wątroby, mielofibroza, mononukleoza, morfologia krwi, neutropenia, niedobór żywieniowy, ostra białaczka megakarioblastyczna, ostra białaczka promielocytowa, posiew krwi, radioterapia, reumatoidalne zapalenie stawów, rozmaz krwi, sarkoidoza, sepsa, toczeń rumieniowaty układowy, trepanobiopsja, WZW, zakrzepica żyły wrotnej, zapalenie naczyń, zespół mielodysplastyczny - Leksykon chorób i schorzeń
Mezotelioma – Diagnostyka i diagnoza
Mezotelioma to agresywny nowotwór wywodzący się z mezoteliów, najczęściej związany z ekspozycją na azbest. Diagnostyka wymaga kompleksowego podejścia, obejmującego szczegółowy wywiad, badanie fizykalne oraz zaawansowane badania obrazowe, takie jak RTG, tomografia komputerowa (CT), rezonans magnetyczny (MRI) i pozytonowa tomografia emisyjna (PET/CT). Kluczowe jest rozpoznanie wczesnych objawów, które są niespecyficzne i mogą imitować inne choroby układu oddechowego lub pokarmowego. Biopsja tkankowa, w tym biopsja igłowa, torakoskopia (VATS) i laparoskopia, pozostaje złotym standardem potwierdzenia rozpoznania, umożliwiając ocenę histopatologiczną i immunohistochemiczną, która pozwala na identyfikację typu mezoteliomy (nabłonkowaty, mięsakowaty, mieszany). Badania krwi z wykorzystaniem biomarkerów takich jak SMRP, osteopontyna, fibulin-3 i LDH mogą wspomagać diagnostykę, jednak nie zastępują biopsji ze względu na ograniczoną czułość i swoistość.
badanie cytologiczne, badanie histopatologiczne, badanie immunohistochemiczne, badanie patomorfologiczne, biopsja igłowa, dehydrogenaza mleczanowa, duszność, klasyfikacja TNM, laparoskopia, mezotelioma, mezotelioma mięsakowata, mezotelioma mieszana, mezotelioma nabłonkowata, mezotelioma opłucnej, mezotelioma otrzewnej, mezotelium, narażenie na azbest, osteopontyna, paracenteza, POChP, pozytonowa tomografia emisyjna, rezonans magnetyczny, spirometria, tomografia komputerowa, torakocenteza, torakoskopia, wideotorakoskopia, wysięk opłucnowy - Leksykon chorób i schorzeń
Rak pochwy – Diagnostyka i diagnoza
Rak pochwy, stanowiący 1-2% nowotworów ginekologicznych, wymaga precyzyjnej diagnostyki obejmującej badanie ginekologiczne z użyciem wziernika, cytologię (test Pap), kolposkopię oraz biopsję, która jest złotym standardem potwierdzenia rozpoznania. Diagnostyka obrazowa, w tym MRI, CT i PET/CT, pozwala na ocenę zaawansowania choroby i wykrycie przerzutów; MRI cechuje się czułością 96-99% w wykrywaniu naciekania pęcherza moczowego i odbytnicy. Endoskopowe badania cystoskopii i proktoskopii są wskazane przy podejrzeniu naciekania sąsiednich narządów. Klasyfikacja zaawansowania opiera się głównie na systemie FIGO, gdzie stadium I oznacza ograniczenie do ściany pochwy, a stadium IV rozprzestrzenienie się poza miednicę, co ma kluczowe znaczenie dla planowania terapii i rokowania.
antygen rakowo-zarodkowy, badanie cytologiczne, badanie ginekologiczne, badanie histopatologiczne, badanie przesiewowe, biopsja, cystoskopia, dysfagia, ginekolog onkolog, klasyfikacja FIGO, klasyfikacja TNM, kolposkopia, marker nowotworowy, morfologia krwi, nowotwór złośliwy, PET-CT, pozytonowa tomografia emisyjna, proktoskopia, przerzut nowotworowy, rak pochwy, rezonans magnetyczny, stan przedrakowy, szczepionka przeciw HPV, test Pap, tomografia komputerowa, USG miednicy, wirus HPV, wziernik ginekologiczny, zespół wielospecjalistyczny - Leksykon chorób i schorzeń
Wola – Diagnostyka i diagnoza
Wola to powiększenie gruczołu tarczowego, wykrywane najczęściej podczas badania fizykalnego, które może manifestować się jako wole rozlane, pojedynczy guzek lub wole wieloguzkowe. Diagnostyka obejmuje ocenę funkcji tarczycy poprzez oznaczenie poziomu TSH, fT4 i fT3 oraz badania przeciwciał tarczycowych (np. anty-TPO, anty-TG) w celu identyfikacji autoimmunologicznych przyczyn, takich jak choroba Gravesa-Basedowa czy zapalenie Hashimoto. Ultrasonografia tarczycy jest podstawowym badaniem obrazowym, umożliwiającym ocenę wielkości, liczby i charakteru guzków (echogeniczność, zwapnienia, unaczynienie), a także kwalifikację do biopsji cienkoigłowej (BAC). Scyntygrafia jest wskazana u pacjentów z obniżonym TSH w celu oceny funkcji guzków (gorące vs zimne), natomiast TK lub MRI stosuje się przy podejrzeniu wola zamostkowego lub ucisku na struktury szyi i klatki piersiowej.
badanie cytologiczne, badanie molekularne, biopsja aspiracyjna cienkoigłowa, choroba Gravesa-Basedowa, choroba Plummera, dysfagia, eutyreoza, guzek tarczycy, hipertyreoza, hipotyreoza, kalcytonina, niedobór jodu, odczyn Biernackiego, powiększenie tarczycy, przeciwciała anty-Tg, przeciwciała anty-TPO, przeciwciała przeciwko receptorowi TSH, przeciwciała tarczycowe, rak brodawkowaty tarczycy, rak rdzeniasty tarczycy, rezonans magnetyczny, scyntygrafia tarczycy, system Bethesda, tomografia komputerowa, trijodotyronina, tyreoglobulina, tyreotropina, ultrasonografia tarczycy, wole, wole endemiczne, wole wieloguzkowe, wole zamostkowe, wolna tyroksyna, zapalenie tarczycy Hashimoto - Leksykon chorób i schorzeń
Krwawienie poprzymiotopauzalne – Zapobieganie i profilaktyka
Krwawienie poprzymiotopauzalne, definiowane jako krwawienie z dróg rodnych pojawiające się co najmniej 12 miesięcy po ostatniej miesiączce, jest zawsze objawem patologii wymagającym pilnej diagnostyki w celu wykluczenia nowotworów złośliwych, zwłaszcza raka endometrium, który stanowi około 10% przyczyn tego krwawienia. U 95% pacjentek z rakiem endometrium występuje krwawienie poprzymiotopauzalne, co podkreśla jego znaczenie jako wczesnego objawu. Diagnostyka powinna obejmować ultrasonografię endometrium, biopsję pod kontrolą histeroskopii oraz cytologię, a w przypadku nawracających krwawień nawet przy cienkiej błonie śluzowej macicy wskazana jest biopsja. Leczenie i profilaktyka zależą od przyczyny: atrofia endometrium wymaga terapii estrogenowej miejscowej lub systemowej, rozrost endometrium bez atypii – progestagenów doustnych lub lewonorgestrelu IUS, natomiast rozrost z atypią wskazuje na histerektomię. W przypadku raka endometrium konieczne jest radykalne leczenie chirurgiczne.
antybiotykoterapia, atrofia endometrium, atrofia pochwy, badanie cytologiczne, biopsja endometrium, doustny środek antykoncepcyjny, estrogen, histerektomia, histeroskopia, hormonalna terapia zastępcza, lewonorgestrel, medroksyprogesteron, menopauza, mięśniak macicy, polip endometrium, polip szyjki macicy, preparat estrogenowy, progestagen, rak endometrium, rak piersi, rozrost endometrium, stan przednowotworowy, tamoksyfen, wkładka wewnątrzmaciczna - Leksykon chorób i schorzeń
Cerwicyt – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Cerwicyt to zapalenie szyjki macicy, obejmujące nabłonek gruczołowy kanału szyjki oraz czasem nabłonek płaski części pochwowej. Etiologia jest zróżnicowana, z przewagą infekcji przenoszonych drogą płciową, takich jak Chlamydia trachomatis, Neisseria gonorrhoeae, Mycoplasma genitalium, Trichomonas vaginalis oraz wirus opryszczki pospolitej (HSV). Diagnostyka opiera się na badaniu ginekologicznym (obserwacja zaczerwienienia, obrzęku, wydzieliny ropnej, kruchości szyjki) oraz testach laboratoryjnych, w tym NAAT, posiewach i badaniach serologicznych. Leczenie dostosowuje się do etiologii: doksycyklina 100 mg 2x/d przez 7 dni lub azytromycyna 1000 mg jednorazowo dla chlamydii, ceftriakson dla rzeżączki, metronidazol dla bakteryjnej waginozy i rzęsistkowicy, a moksyfloksacyna 400 mg/d przez 7-14 dni w przypadku opornych infekcji Mycoplasma genitalium. W przypadku cerwicytu nieinfekcyjnego zaleca się eliminację czynników drażniących, a w przewlekłych, opornych przypadkach rozważa się zabiegi takie jak krioterapia, kauteryzacja lub terapia laserowa.
azytromycyna, badanie cytologiczne, bakteryjne zapalenie pochwy, ceftriakson, cerwicyt, Chlamydia trachomatis, ciąża pozamaciczna, doksycyklina, dyspareunia, infekcja przenoszona drogą płciową, kauteryzacja, krioterapia, krwawienie międzymiesiączkowe, metronidazol, moksyfloksacyna, Mycoplasma genitalium, nabłonek gruczołowy, Neisseria gonorrhoeae, przedwczesny poród, rzęsistek pochwowy, rzeżączka, terapia laserowa, test NAAT, test Pap, Trichomonas vaginalis, wirus opryszczki pospolitej, wydzielina śluzowo-ropna, zapalenie narządów miednicy mniejszej, zapalenie szyjki macicy - Leksykon chorób i schorzeń
Przepuklina macicy – Objawy
Przepuklina macicy (wypadanie macicy) to patologiczne obniżenie macicy do pochwy, które w zaawansowanych stadiach może prowadzić do jej wystawania poza ujście pochwy. Objawy kliniczne są zróżnicowane i zależą od stopnia zaawansowania, klasyfikowanego w czterech stopniach: I – macica obniżona do górnej połowy pochwy, II – do ujścia pochwy, III – szyjka macicy wystaje przez ujście, IV – całkowite wypadnięcie macicy. Typowe symptomy obejmują uczucie ciężkości i ciągnięcia w miednicy, ból w podbrzuszu i dolnej części pleców, dyspareunię oraz problemy z aplikacją tamponów. Często współistnieją zaburzenia układu moczowego (nietrzymanie moczu, częstomocz, nagłe parcie, trudności w opróżnianiu pęcherza) oraz jelitowego (zaparcia, uczucie niepełnego wypróżnienia, konieczność „splintingu”). Objawy nasilają się w ciągu dnia, przy długotrwałym staniu, kaszlu czy wysiłku, a ustępują po odpoczynku w pozycji leżącej.
badanie cytologiczne, badanie ginekologiczne, błona śluzowa pochwy, ból miednicy, częstomocz, dyspareunia, infekcja układu moczowego, mięśnie dna miednicy, nietrzymanie moczu, nietrzymanie stolca, osłabienie mięśni dna miednicy, owrzodzenie szyjki macicy, pęcherz nadreaktywny, przepuklina macicy, szyjka macicy, uszkodzenie nerek, wypadanie macicy, wypadanie narządów miednicy, wysiłkowe nietrzymanie moczu, zaburzenia dna miednicy, zaparcia, zatrzymanie moczu - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Activelle 1 mg + 0,5 mg
Activelle w dawce 1 mg estradiolu półwodnego i 0,5 mg noretysteronu octanu jest wskazany do hormonalnej terapii zastępczej u kobiet po menopauzie, u których minął co najmniej rok od ostatniej miesiączki. Lek skutecznie łagodzi objawy niedoboru estrogenów, takie jak uderzenia gorąca, zaburzenia snu, wahania nastroju oraz objawy urogenitalne (np. suchość pochwy, dyskomfort podczas stosunków). Ponadto Activelle znajduje zastosowanie w profilaktyce osteoporozy u pacjentek z podwyższonym ryzykiem złamań, zwłaszcza u tych, które nie tolerują standardowych leków osteoporotycznych lub mają do nich przeciwwskazania. Preparat zawiera estradiol identyczny z endogennym hormonem oraz pochodną progesteronu, co zabezpiecza błonę śluzową macicy przed nadmierną proliferacją. Zalecana dawka (1 mg + 0,5 mg) jest optymalna dla większości pacjentek, jednak u kobiet powyżej 65 roku życia doświadczenie kliniczne jest ograniczone, co wymaga szczegółowej oceny korzyści i ryzyka terapii.
badanie cytologiczne, badanie densytometryczne, badanie ginekologiczne, bisfosfonian, densytometria kości, estradiol półwodny, glikokortykosteroid, hormonalna terapia zastępcza, laktoza jednowodna, niedobór estrogenów, objawy urogenitalne, objawy wypadowe, octan noretysteronu, osteoporoza pomenopauzalna, proliferacja, raloksyfen, suchość pochwy, uderzenia gorąca, zaburzenia snu, złamania niskoenergetyczne, złamania osteoporotyczne - Leksykon chorób i schorzeń
Rdzeniak zarodkowy – Diagnostyka i diagnoza
Rdzeniak zarodkowy (medulloblastoma) to złośliwy nowotwór mózgu stopnia IV WHO, najczęściej występujący u dzieci (15-20% guzów mózgu w populacji pediatrycznej) oraz u dorosłych (około 30%). Lokalizuje się głównie w móżdżku i może szerzyć się przez płyn mózgowo-rdzeniowy do innych części OUN, a rzadziej poza OUN (kości, płuca, układ limfatyczny). Diagnostyka obejmuje szczegółowy wywiad, badanie neurologiczne oraz obrazowanie, z MRI mózgu i rdzenia kręgowego z kontrastem gadolinowym jako podstawowym badaniem, pozwalającym ocenić lokalizację, wielkość guza, obecność wodogłowia i przerzutów. CT głowy z kontrastem jest użyteczne w nagłych przypadkach, uwidaczniając masę w okolicy IV komory i wodogłowie. Diagnostyka molekularna, w tym metylacja DNA i sekwencjonowanie NGS, umożliwia klasyfikację na podgrupy WNT-activated (10-15%, najlepsze rokowanie), SHH-activated (30%, rokowanie pośrednie) oraz Non-WNT/non-SHH (grupa 3 i 4, zróżnicowane rokowanie). Punkcja lędźwiowa do badania cytologicznego płynu mózgowo-rdzeniowego oraz MRI pooperacyjne są kluczowe dla oceny rozsiewu i resekcji guza.
aktywność mitotyczna, ataksja, badania cytogenetyczne, badania immunohistochemiczne, badanie cytologiczne, badanie histopatologiczne, badanie neurologiczne, biopsja płynna, ciśnienie wewnątrzczaszkowe, klasyfikacja WHO, komórki nowotworowe, metylacja DNA, mutacja TP53, nakłucie lędźwiowe, nowotwór mózgu, oczopląs, ośrodkowy układ nerwowy, płyn mózgowo-rdzeniowy, podgrupy molekularne, podwójne widzenie, pozytonowa tomografia emisyjna, profilowanie ekspresji genów, rdzeniak zarodkowy, rezonans magnetyczny, scyntygrafia kości, sekwencjonowanie nowej generacji, sztuczna inteligencja, tomografia komputerowa, wodogłowie, zaburzenia równowagi - Leksykon chorób i schorzeń
Rak szyjki macicy – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Rak szyjki macicy jest nowotworem złośliwym wywodzącym się z komórek szyjki macicy, najczęściej związanym z przewlekłą infekcją wirusem HPV typów wysokiego ryzyka (głównie HPV 16 i 18). Choroba rozwija się stopniowo, przechodząc przez fazę dysplazji, co umożliwia wczesne wykrycie i leczenie dzięki regularnym badaniom przesiewowym, takim jak cytologia (test Pap) i testy HPV. Pięcioletni wskaźnik przeżycia w wczesnych stadiach przekracza 90%. Leczenie obejmuje radioterapię i chemioterapię, które mogą powodować objawy uboczne, takie jak nudności, ból, dysuria, biegunka, zmęczenie i neutropenia. Pielęgniarki odgrywają kluczową rolę w ocenie i zarządzaniu objawami, w tym bólem, infekcjami, zaburzeniami wydalania moczu, lękiem, zaburzeniami funkcji seksualnych oraz wsparciem emocjonalnym i duchowym pacjentek.
badanie cytologiczne, bezpieczny seks, choroba, drugi nowotwór, dysplazja, dysuria, krwawienie z pochwy, leczenie przeciwbólowe, neutropenia, nieprawidłowe krwawienie z pochwy, nudności, obrzęk limfatyczny, onkolog ginekologiczny, onkolog medyczny, onkolog radiacyjny, opieka paliatywna, przezskórna elektryczna stymulacja nerwów, rak szyjki macicy, schorzenie współistniejące, szczepienie przeciwko HPV, test na obecność HPV, wirus brodawczaka ludzkiego, wydzielina z pochwy, zaburzenie funkcji seksualnej, zarządzanie objawami