arabinozyd cytozyny

Arabinozyd cytozyny, znany również jako cytarabina lub ARA-C, to syntetyczny analog nukleozydowy, który jest szeroko stosowany w chemioterapii onkologicznej. Pod względem chemicznym jest to połączenie cytozyny z arabinozylem, które działa jako antymetabolit hamujący syntezę DNA.

Mechanizm działania arabinozydu cytozyny polega na włączaniu się w proces syntezy DNA podczas fazy S cyklu komórkowego, gdzie po przekształceniu w aktywny metabolit – arabinozyd cytozyny trifosforan (ara-CTP) – konkuruje z naturalnym substratem (deoksycytydyną) o przyłączenie do powstającego łańcucha DNA. Włączenie ara-CTP do łańcucha DNA powoduje zahamowanie procesu replikacji i w konsekwencji śmierć komórki.

Arabinozyd cytozyny jest głównie stosowany w leczeniu ostrych białaczek, szczególnie ostrej białaczki szpikowej (AML) oraz ostrej białaczki limfoblastycznej (ALL). Jest również wykorzystywany w terapii chłoniaków nieziarniczych oraz jako składnik schematów kondycjonujących przed przeszczepieniem szpiku kostnego. Lek podawany jest najczęściej dożylnie lub podskórnie, a jego dawkowanie zależy od typu nowotworu i protokołu leczenia.

Do głównych działań niepożądanych arabinozydu cytozyny należą mielosupresja (prowadząca do neutropenii, trombocytopenii i anemii), zaburzenia żołądkowo-jelitowe, hepatotoksyczność, neurotoksyczność oraz tzw. „zespół cytarabinowy” objawiający się gorączką, bólami mięśniowymi i wysypką. Monitorowanie morfologii krwi i funkcji wątroby jest niezbędne podczas terapii tym lekiem.

Powiązane wpisy

Leksykon substancji czynnych
Hydroksykarbamid – Właściwości farmakodynamiczne

Hydroksykarbamid, klasyfikowany pod kodem ATC L01XX05, jest cytostatykiem fazowo swoistym, działającym selektywnie na fazę S cyklu komórkowego poprzez hamowanie reduktazy rybonukleotydowej, co prowadzi do zahamowania syntezy DNA bez wpływu na RNA i białka. Jego mechanizm działania obejmuje również bezpośrednie uszkodzenie DNA jako inhibitor jego odbudowy. W terapii onkologicznej, zwłaszcza w połączeniu z arabinozydem cytozyny, wykazuje poprawę kliniczną u 43% pacjentów z chłoniakami opornymi na leczenie. W leczeniu niedokrwistości sierpowatokrwinkowej hydroksykarbamid podnosi stężenie hemoglobiny płodowej (HbF), co hamuje polimeryzację HbS i powstawanie krwinek o sierpowatym kształcie, a także wpływa na zmniejszenie liczby neutrofili, zwiększenie zawartości wody w erytrocytach, podatność krwinek na odkształcanie oraz modyfikację ich przylegania do śródbłonka.
antymetabolit, arabinozyd cytozyny, chłoniak złośliwy, cykl komórkowy, cykliczny monofosforan guanozyny, cytostatyk, cytostatyk fazowo swoisty, działanie cytoredukcyjne, hemoglobina płodowa, hydroksykarbamid, niedokrwistość sierpowatokrwinkowa, ostry zespół niedokrwistości sierpowatej, radioterapia, reduktaza rybonukleotydowa, synteza DNA, synteza RNA, tlenek azotu, zamknięcie naczyń, zmniejszenie liczby neutrofili
Leksykon leków
Interakcje leku – Hydroxyurea medac 500 mg

Hydroksykarbamid (Hydroxycarbamidum) stosowany w dawce 500 mg (preparat HYDROXYUREA medac) wykazuje liczne interakcje farmakodynamiczne, szczególnie z lekami przeciwnowotworowymi, inhibitorami odwrotnej transkryptazy nukleotydowej oraz podczas radioterapii. Współstosowanie z innymi cytostatykami, takimi jak arabinozyd cytozyny (ara-C) i fluoropirymidyny, prowadzi do nasilenia działania cytotoksycznego. U pacjentów poddawanych radioterapii obserwuje się zwiększone ryzyko rumienia popromiennego oraz nasilonej mielosupresji. Hydroksykarbamid może również zwiększać aktywność antyretrowirusową inhibitorów odwrotnej transkryptazy nukleotydowej (didanozyna, stawudyna), ale jednocześnie nasilać ich działania niepożądane, takie jak hepatotoksyczność, zapalenie trzustki i neuropatia obwodowa. W badaniu ACTG 5025 odnotowano medianę spadku liczby limfocytów CD4 o około 100/mm³ u pacjentów leczonych hydroksykarbamidem w skojarzeniu z dydanozyną, stawudyną i indynawirem.
arabinozyd cytozyny, didanozyna, działania niepożądane układu pokarmowego, działanie cytotoksyczne, działanie niepożądane, fluoropirymidyna, hepatotoksyczność, hydroksykarbamid, indynawir, komórki CD4, lek antyretrowirusowy, lek przeciwnowotworowy, lek przeciwretrowirusowy, mielosupresja, neuropatia obwodowa, parametry biochemiczne krwi, parametry morfologiczne krwi, podrażnienie błony śluzowej żołądka, radioterapia, replikacja HIV, rumień popromienny, stawudyna, supresja szpiku kostnego, szczepionka żywa, uszkodzenie nerwów obwodowych, zahamowanie szpiku kostnego, zapalenie błony śluzowej, zapalenie trzustki
Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Hydroxycarbamid Teva 500 mg

Hydroksykarbamid, substancja czynna leku Hydroxycarbamid Teva (kod ATC: L01XX05), jest antymetabolitem i cytostatykiem specyficznym dla fazy S cyklu komórkowego, działającym poprzez hamowanie reduktazy rybonukleotydowej, co prowadzi do zahamowania syntezy DNA bez wpływu na syntezę RNA i białek. Jego mechanizm działania obejmuje również bezpośrednie uszkodzenie DNA oraz synergizm z innymi cytostatykami, co potwierdzono klinicznie u pacjentów z chłoniakami złośliwymi, gdzie poprawę kliniczną uzyskano u 43% pacjentów opornych na wcześniejsze terapie. W kontekście radioterapii, hydroksykarbamid zatrzymuje komórki nowotworowe w fazie G1, zwiększając ich wrażliwość na promieniowanie jonizujące.
antymetabolit, arabinozyd cytozyny, chłoniak złośliwy, cykliczny monofosforan guanozyny, cytostatyk fazowo swoisty, działanie cytoredukcyjne, erytrocyt, hemoglobina płodowa, hemoglobina S, hydroksykarbamid, neutrofil, niedokrwistość sierpowatokrwinkowa, ostry zespół niedokrwistości sierpowatej, reduktaza rybonukleotydowa, synteza DNA, tlenek azotu, zamknięcie naczyń
Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Cytosar 500 mg

Cytarabina, podawana dożylnie w dawce 500 mg w formie proszku rozpuszczalnego, charakteryzuje się szybkim metabolizmem i eliminacją. Głównym procesem metabolicznym jest dezaminacja do nieaktywnego metabolitu arabinofuranozylouracylu, zachodząca głównie w wątrobie i nerkach. Wydalanie leku odbywa się przede wszystkim przez nerki, przy czym tylko 5,8% dawki jest wydalane w postaci niezmienionej w ciągu 12-24 godzin, natomiast aż 90% w formie metabolitu. Farmakokinetyka cytarabiny cechuje się bardzo szybkim klirensem osoczowym, z niemierzalnymi stężeniami we krwi osiąganymi zwykle w ciągu 15 minut po podaniu pojedynczej wysokiej dawki, a u niektórych pacjentów nawet po 5 minutach, co wskazuje na intensywny wychwyt tkankowy i szybki metabolizm.
alkohol benzylowy, arabinofuranozylouracyl, arabinozyd cytozyny, cytarabina, dezaminacja, eliminacja z krwiobiegu, klirens osoczowy, metabolizm leku, podanie dożylne, profil bezpieczeństwa leku, proszek do sporządzania roztworu, właściwości farmakokinetyczne, wychwyt tkankowy
Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Cytosar 100 mg/ml

Cytarabina, będąca arabinozydem cytozyny i antymetabolitem przeciwnowotworowym, charakteryzuje się szybkim metabolizmem i eliminacją. Lek dostępny jest w postaci roztworu do wstrzykiwań o stężeniu 100 mg/ml. Głównym szlakiem metabolicznym jest dezaminacja do nieaktywnego metabolitu arabinofuranozylouracylu, zachodząca głównie w wątrobie i nerkach. Po dożylnym podaniu jedynie 5,8% dawki jest wydalane z moczem w formie niezmienionej w ciągu 12-24 godzin, natomiast aż 90% dawki eliminuje się jako metabolit dezaminacji. Stężenie cytarabiny we krwi spada bardzo szybko – u większości pacjentów do poziomów niemierzalnych w ciągu 15 minut, a u niektórych nawet już po 5 minutach od podania.
aktywność farmakologiczna, antymetabolit, arabinofuranozylouracyl, arabinozyd cytozyny, badanie farmakokinetyczne, biotransformacja, cytarabina, dezaminacja, działanie terapeutyczne, lek przeciwnowotworowy, metabolizm cytarabiny, nieaktywny metabolit, nowotwór hematologiczny, okno terapeutyczne, okres półtrwania, parametr farmakokinetyczny, podanie dożylne, profil farmakokinetyczny, roztwór do wstrzykiwań, stężenie terapeutyczne, szlak metaboliczny, wlew ciągły
Leksykon leków
Interakcje leku – Ancotil 10 mg/ml

Produkt leczniczy Ancotil (flucytozyna) wykazuje liczne interakcje farmakodynamiczne i farmakokinetyczne, które mają istotne znaczenie kliniczne. Szczególnie ważne jest monitorowanie hematologiczne ze względu na ryzyko leukopenii, zwłaszcza neutropenii, oraz trombocytopenii, zwłaszcza przy jednoczesnym stosowaniu leków cytostatycznych. Flucytozyna jest wydalana głównie przez nerki, dlatego leki zmniejszające przesączanie kłębuszkowe mogą wydłużać jej biologiczny okres półtrwania, co wymaga regularnej kontroli klirensu kreatyniny i dostosowania dawkowania. Niezgodność chemiczna flucytozyny z amfoterycyną B wymaga podawania tych leków w oddzielnych infuzjach. Ponadto, przeciwwskazane jest łączenie Ancotilu z brywudyną, sorywudyną i ich analogami ze względu na ryzyko kumulacji toksycznego metabolitu fluorouracylu.
amfoterycyna B, Ancotil, arabinozyd cytozyny, brywudyna, dehydrogenaza dihydropirymidynowa, działanie grzybobójcze, fenytoina, flucytozyna, fluorouracyl, hepatotoksyczność, klirens kreatyniny, krew obwodowa, leukopenia, neutropenia, okres półtrwania biologiczny, parametry hematologiczne, przesączanie kłębuszkowe, terapia przeciwgrzybicza, trombocytopenia, zaburzenia hematologiczne, zatrucie fenytoiną
Leksykon substancji czynnych
Flucytozyna – Interakcje

Flucytozyna, zawarta w Ancotil (10 mg/ml, roztwór do infuzji), wykazuje liczne interakcje farmakokinetyczne i farmakodynamiczne, głównie ze względu na jej wydalanie nerkowe oraz metabolizm do fluorouracylu. Leki zmniejszające przesączanie kłębuszkowe przedłużają biologiczny okres półtrwania flucytozyny, co wymaga monitorowania klirensu kreatyniny i dostosowania dawkowania. W trakcie terapii obserwuje się ryzyko mielosupresji, zwłaszcza leukopenii i neutropenii, nasilonej przez jednoczesne stosowanie cytostatyków, co wymaga codziennej kontroli morfologii krwi. Szczególnie niebezpieczne jest łączenie flucytozyny z arabinozydem cytozyny, który antagonizuje jej działanie przeciwgrzybicze, oraz z inhibitorami dehydrogenazy dihydropirymidynowej (brywudyna, sorywudyna), co może prowadzić do toksyczności zagrażającej życiu. Ponadto, flucytozyna i amfoterycyna B powinny być podawane w oddzielnych infuzjach ze względu na niezgodność fizykochemiczną.
amfoterycyna B, antagonizm farmakodynamiczny, arabinozyd cytozyny, brywudyna, dehydrogenaza dihydropirymidynowa, działanie mielosupresyjne, fenytoina, flucytozyna, fluorouracyl, hepatotoksyczność, klirens kreatyniny, krew obwodowa, leki cytostatyczne, metabolit flucytozyny, neutropenia, niezgodność fizykochemiczna, przesączanie kłębuszkowe, roztwór do infuzji, stężenie w osoczu, terapia przeciwgrzybicza, terapia skojarzona, trombocytopenia, wydalanie przez nerki, zatrucie fenytoiną
Leksykon substancji czynnych
Hydroksykarbamid – Interakcje

Hydroksykarbamid wykazuje liczne interakcje farmakologiczne, szczególnie z lekami przeciwnowotworowymi i podczas radioterapii, co skutkuje addytywnym lub synergistycznym działaniem mielosupresyjnym oraz nasileniem działań niepożądanych, takich jak zahamowanie czynności szpiku kostnego, podrażnienie błon śluzowych i zapalenia. W trakcie terapii skojarzonej z arabinozydem cytozyny (ara-C) i fluoropirymidynami obserwuje się nasilenie działania cytotoksycznego, co wymaga ścisłego monitorowania i ewentualnej modyfikacji dawkowania. Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów poddawanych radioterapii, gdyż hydroksykarbamid może nasilać rumień popromienny. Ponadto, jednoczesne stosowanie z lekami zwiększającymi wydalanie kwasu moczowego zwiększa ryzyko nefropatii moczanowej, co wymaga rozważenia podawania allopurynolu.
allopurynol, arabinozyd cytozyny, chemioterapia skojarzona, didanozyna, działanie mielosupresyjne, działanie sedatywne, fluoropirymidyny, hydroksykarbamid, immunosupresja, indynawir, lek przeciwnowotworowy, lek przeciwretrowirusowy, leki zwiększające wydalanie kwasu moczowego, nefropatia moczanowa, neuropatia obwodowa, niewydolność wątroby, nukleozydowy inhibitor odwrotnej transkryptazy, ostre zapalenie trzustki, podrażnienie błony śluzowej żołądka, powikłania krwotoczne, radioterapia, rumień popromienny, stawudyna, szczepionka zawierająca żywe wirusy, zahamowanie czynności szpiku kostnego, zapalenie błon śluzowych