cytarabina
Cytarabina (arabinozyd cytozyny, AraC) to syntetyczny analog pirymidyny o działaniu antymetabolicznym, stosowany głównie w leczeniu nowotworów układu krwiotwórczego. Jej mechanizm działania polega na wbudowywaniu się w nić DNA podczas jego syntezy, co prowadzi do zahamowania replikacji kwasów nukleinowych i śmierci komórki.
Lek ten jest szeroko stosowany w terapii ostrych białaczek szpikowych (AML), ostrych białaczek limfoblastycznych (ALL) oraz w leczeniu niektórych typów chłoniaków. Cytarabina stanowi podstawowy składnik wielu schematów chemioterapii, takich jak 7+3 (cytarabina z antracykliną) w indukcji remisji AML czy HiDAC (wysokie dawki cytarabiny) w konsolidacji.
Sposób podania cytarabiny zależy od wskazania – może być stosowana dożylnie (w różnych dawkach, od standardowych po wysokie), podskórnie, a także dokanałowo w przypadku zajęcia ośrodkowego układu nerwowego przez proces nowotworowy. Do najczęstszych działań niepożądanych należą mielosupresja, zaburzenia żołądkowo-jelitowe, hepatotoksyczność oraz zespół cytarabinowy (gorączka, bóle mięśniowe, wysypka).
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Działania niepożądane – Cytosar 100 mg/ml
Cytarabinę, substancję czynną leku Cytosar, charakteryzuje mechanizm działania polegający na hamowaniu czynności szpiku kostnego, co prowadzi do mielosupresji manifestującej się niedokrwistością, leukopenią, małopłytkowością oraz megaloblastozą. Po podaniu dawki 50-600 mg/m² pc. obserwuje się dwufazowy przebieg leukopenii: pierwsza faza z maksymalnym spadkiem liczby leukocytów po 7-9 dniach, krótkotrwały wzrost około 12. dnia, a następnie druga faza z głębszym spadkiem po 15-24 dniach, po której następuje szybka regeneracja w ciągu kolejnych 10 dni. Produkcja płytek zahamowana jest po 5 dniach, z maksimum spadku między 12. a 15. dniem, po czym następuje szybki wzrost liczby płytek, często powyżej wartości wyjściowych. Immunosupresja wywołana cytarabiną zwiększa ryzyko zakażeń wirusowych, bakteryjnych, grzybiczych i pasożytniczych, które mogą mieć przebieg od łagodnego do zagrażającego życiu. Charakterystyczny zespół cytarabinowy obejmuje gorączkę, bóle mięśni i kości, wysypkę plamisto-grudkową oraz zapalenie spojówek, pojawiający się zwykle 6-12 godzin po podaniu leku i skutecznie leczony kortykosteroidami.
biopsja szpiku kostnego, bradykardia zatokowa, cytarabina, działanie immunosupresyjne, hamowanie szpiku kostnego, hiperbilirubinemia, kardiomegalia, kardiomiopatia, kortykosteroidy, krew obwodowa, leczenie skojarzone, lek przeciwnowotworowy, martwica żołądka, martwicze zapalenie jelit, megaloblastoza, mielosupresja, nawrót białaczki, niedokrwistość, niedokrwistość megaloblastyczna, obrzęk alergiczny, obrzęk płuc, obwodowa neuropatia czuciowa, obwodowa neuropatia ruchowa, ostra niewydolność oddechowa, owrzodzenie błony śluzowej, owrzodzenie przełyku, posocznica, reakcja anafilaktyczna, retikulocyty, ropień wątroby, rozmaz szpiku kostnego, śródmiąższowe zapalenie płuc, toksyczne uszkodzenie nerwów, uszkodzenie wątroby, wlew dożylny, wysypka plamisto-grudkowa, zaburzenie czynności móżdżku, zaburzenie czynności mózgu, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie czynności wątroby, zaburzenie rogówki, zakażenie wirusowe, zakrzepowe zapalenie żył, zapalenie błony śluzowej jamy ustnej, zapalenie nerwów, zapalenie osierdzia, zapalenie otrzewnej, zapalenie przełyku, zapalenie spojówek, zapalenie tkanki podskórnej, zapalenie trzustki, zatrzymanie moczu, zespół cytarabinowy, zespół erytrodyzestezji dłoniowo-podeszwowej, zespół ostrej niewydolności oddechowej, złuszczanie skóry - Leksykon leków
Działania niepożądane – Alexan 50 mg/ml
Cytarabina (lek Alexan 50 mg/ml, roztwór do infuzji) wykazuje szerokie spektrum działań niepożądanych, których nasilenie i charakter zależą od dawki oraz schematu leczenia. Najistotniejszym mechanizmem toksyczności jest mielosupresja prowadząca do pancytopenii, retikulocytopenii, małopłytkowości oraz niedokrwistości, szczególnie nasilonej przy dużych dawkach, gdzie aplazja szpiku może utrzymywać się 15-25 dni. Występują także poważne zakażenia (posocznica, zapalenie płuc) związane z immunosupresją. Charakterystycznym zespołem jest zespół cytarabinowy (Ara-C) manifestujący się gorączką, bólami mięśni i kości, wysypką oraz zapaleniem spojówek, rozwijający się w ciągu 6-12 godzin od podania, wymagający stosowania kortykosteroidów i ewentualnego przerwania terapii. Neurotoksyczność, zwłaszcza przy podaniu dokanałowym i dawkach >30 mg/m², obejmuje neuropatię obwodową, zapalenie nerwów, zawroty głowy i bóle głowy. Toksyczność okulistyczna (zapalenie spojówek, odwracalne krwotoczne zapalenie spojówek, zapalenie rogówki) oraz kardiotoksyczność (zapalenie osierdzia, zaburzenia rytmu) również są istotne klinicznie.
aplazja szpiku kostnego, bradykardia zatokowa, cytarabina, cytostatyk, dysfagia, hepatotoksyczność, hiperurykemia, jadłowstręt, lek immunosupresyjny, małopłytkowość, martwicze zapalenie okrężnicy, mielosupresja, neuropatia obwodowa, neutropenia, niedokrwistość megaloblastyczna, niewydolność nerek, niewydolność wątroby, odporność komórkowa i humoralna, pancytopenia, posocznica, reakcja anafilaktyczna, retikulocytopenia, ropień wątroby, zahamowanie szpiku kostnego, zakrzepowe zapalenie żył, zapalenie nerwów, zapalenie osierdzia, zapalenie otrzewnej, zapalenie płuc, zapalenie przełyku, zapalenie rogówki, zapalenie spojówek, zapalenie trzustki, zatrzymanie moczu, zespół cytarabinowy, zespół erytrodysestezji dłoniowo-podeszwowej, zespół nagłych zaburzeń oddechowych, żółtaczka - Leksykon leków
Działania niepożądane – Cytosar 500 mg
Cytarabin (Cytosar) w dawce 500 mg wykazuje charakterystyczny profil toksyczności, głównie poprzez mielosupresję objawiającą się niedokrwistością, leukopenią, małopłytkowością oraz megaloblastozą, zależną od dawki i schematu podawania (50-600 mg/m² pc.). Obserwuje się dwufazowy spadek liczby leukocytów: pierwszy spadek w ciągu 7-9 dni, z krótkotrwałym wzrostem około 12. dnia, a następnie drugi, bardziej nasilony spadek z maksimum po 15-24 dniach, po którym następuje szybka normalizacja. Produkcja płytek zahamowana jest po 5 dniach, z maksymalnym spadkiem między 12. a 15. dniem i późniejszym wzrostem powyżej wartości wyjściowych. Cytarabin zwiększa ryzyko zakażeń o różnej etiologii, co wynika z immunosupresji komórkowej i humoralnej. Charakterystyczny jest zespół cytarabinowy, manifestujący się gorączką, bólami mięśni, kości, wysypką i zapaleniem spojówek, pojawiający się 6-12 godzin po podaniu leku, skutecznie leczony kortykosteroidami.
biopsja szpiku kostnego, bradykardia zatokowa, cytarabina, erytrodyzestezja dłoniowo-podeszwowa, hepatotoksyczność, hiperbilirubinemia, kardiomegalia, kardiomiopatia, kortykosteroidy, krew obwodowa, leukopenia, małopłytkowość, martwicze zapalenie jelit, megaloblastoza, mielosupresja, nefrotoksyczność, neuropatia czuciowa, neuropatia ruchowa, niedokrwistość, niedokrwistość megaloblastyczna, obrzęk alergiczny, obrzęk płuc, odporność humoralna, pokrzywka, posocznica, reakcja anafilaktyczna, retikulocyty, ropień wątroby, śródmiąższowe zapalenie płuc, szpik kostny, wysypka plamisto-grudkowa, zaburzenia czynności móżdżku, zaburzenia czynności mózgu, zaburzenia rogówki, zakrzepowe zapalenie żył, zapalenie błony śluzowej, zapalenie osierdzia, zapalenie otrzewnej, zapalenie płuc, zapalenie przełyku, zapalenie spojówek, zapalenie tkanki podskórnej, zapalenie trzustki, zespół cytarabinowy, zespół ostrej niewydolności oddechowej, żółtaczka - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Cytosar 1 g
Badania przedkliniczne cytarabiny wykazały, że jej głównym działaniem toksycznym jest mielosupresja, manifestująca się megaloblastozą, retikulocytopenią, leukopenią oraz trombocytopenią, co jest zależne od dawki i obserwowane u różnych gatunków zwierząt laboratoryjnych. Ponadto, narządami docelowymi toksyczności są wątroba, nerki i mózg, z uszkodzeniami zależnymi od dawki i czasu ekspozycji. Cytarabina wykazuje silny potencjał genotoksyczny, powodując rozległe uszkodzenia chromosomów, w tym pęknięcia chromatyd, a także potencjał kancerogenny, co potwierdzono na modelach zwierzęcych poprzez obserwację transformacji złośliwej komórek u gryzoni. Te dane są kluczowe przy ocenie stosunku korzyści do ryzyka, zwłaszcza przy długotrwałym stosowaniu leku.
aberracja chromosomowa, cytarabina, embriotoksyczność, genotoksyczność, kancerogenność, leukopenia, megaloblastoza, mielosupresja, retikulocytopenia, spermatogeneza, teratogenność, toksyczność prenatalna, toksyczność reprodukcyjna, toksykologia, transformacja złośliwa komórki, trombocytopenia, układ krwiotwórczy, upośledzenie płodności, uszkodzenie chromosomu - Leksykon leków
Skład i postać leku – Alexan 20 mg/ml
Alexan to roztwór do wstrzykiwań zawierający cytarabinę w stężeniu 20 mg/ml, dostępny w fiolkach po 5 ml (100 mg cytarabiny). Preparat zawiera również sód (2,87 mg/ml) oraz substancje pomocnicze takie jak chlorek sodu, mleczan sodu, kwas mlekowy i wodę do wstrzykiwań, które zapewniają odpowiednią osmolarność, buforowanie i pH roztworu. Produkt wymaga rozcieńczenia przed podaniem, z użyciem 0,9% roztworu NaCl lub 5% roztworu glukozy, w stężeniach 0,2-3,2 mg/ml. W przypadku podania dokanałowego należy stosować wyłącznie 0,9% roztwór NaCl bez konserwantów. Alexan wykazuje liczne niezgodności farmaceutyczne z lekami takimi jak heparyna, insulina, metotreksat, 5-fluorouracyl, nafcylina, oksacylina, benzylopenicylina oraz sól sodowa bursztynianu metyloprednizolonu, co wymaga zachowania ostrożności przy łączeniu terapii.
5-fluorouracyl, benzylopenicylina, bursztynian metyloprednizolonu, cytarabina, działanie mutagenne, działanie teratogenne, heparyna, insulina, kwas mlekowy, lek cytotoksyczny, metotreksat, mleczan sodu, nafcylina, niezgodność farmaceutyczna, oksacylina, podanie dokanałowe, podanie parenteralne, podchloryn sodu, roztwór do wstrzykiwań, roztwór glukozy, sodu chlorek, warunki aseptyczne, woda do wstrzykiwań - Leksykon leków
Przeciwwskazania – Cytarabina Accord 20 mg/ml
Cytarabina Accord w stężeniu 20 mg/ml, stosowana jako lek cytotoksyczny, posiada szereg istotnych przeciwwskazań, które lekarz musi dokładnie rozważyć przed wdrożeniem terapii. Podstawowym przeciwwskazaniem jest nadwrażliwość na cytarabinę lub substancje pomocnicze, co wymaga szczegółowego wywiadu alergologicznego. Lek jest przeciwwskazany u pacjentów z niezłośliwą niedokrwistością, leukopenią i małopłytkowością, np. w aplazji szpiku, ze względu na ryzyko pogłębienia zaburzeń hematologicznych i powikłań infekcyjnych oraz krwotocznych. Ponadto, obecność zwyrodnieniowych i toksycznych encefalopatii, zwłaszcza po wcześniejszym leczeniu metotreksatem lub radioterapii, stanowi istotne ograniczenie stosowania cytarabiny ze względu na ryzyko nasilenia uszkodzeń OUN.
analog nukleozydu, aplazja szpiku kostnego, badanie szpiku kostnego, choroba nowotworowa, cytarabina, encefalopatia toksyczna, funkcja wątroby, hematolog, lek cytotoksyczny, leukopenia, małopłytkowość, metotreksat, morfologia krwi, nadwrażliwość, niedokrwistość, ośrodkowy układ nerwowy, radioterapia, roztwór do wstrzykiwań, stosunek korzyści do ryzyka, zaburzenie hematologiczne - Leksykon leków
Przedawkowanie – Alexan 20 mg/ml
Przedawkowanie cytarabiny (lek Alexan, 20 mg/ml) stanowi poważne zagrożenie zdrowotne, zwłaszcza przy wysokich dawkach, np. 12 dawek po 4,5 g/m² powierzchni ciała podawanych dożylnie co 12 godzin, co może prowadzić do nieodwracalnych uszkodzeń ośrodkowego układu nerwowego (OUN) i śmierci. Objawy przedawkowania obejmują encefalopatię, zaburzenia świadomości, drgawki, śpiączkę, ciężką supresję szpiku z pancytopenią i ryzykiem krwawień, a także toksyczność neurologiczną przy podaniu dokanałowym (arachnoiditis, parestezje, paraliż). Infekcje oportunistyczne mogą wystąpić wtórnie do neutropenii i nasilonej mielosupresji. Brak specyficznego antidotum wymaga szczególnej ostrożności w dawkowaniu i monitorowaniu pacjentów.
antybiotyk, cytarabina, drgawka, encefalopatia, infekcja oportunistyczna, infuzja dożylna, leczenie podtrzymujące, małopłytkowość, mielosupresja, monitoring kliniczny, neutropenia, odtrutka, pancytopenia, paraliż, parestezja, płyn mózgowo-rdzeniowy, płytki krwi, podanie dokanałowe, przedawkowanie cytarabiny, przetoczenie krwi, roztwór izotoniczny, sepsa, śpiączka, supresja szpiku, toksyczność hematologiczna, uszkodzenie OUN, zaburzenie świadomości, zapalenie pajęczynówki - Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Alexan 20 mg/ml
Alexan (cytarabina) 20 mg/ml jest stosowany w leczeniu białaczek i chłoniaków, podawany dożylnie (w formie szybkiej lub ciągłej infuzji), podskórnie lub dokanałowo. Doustne podanie jest nieaktywne. Dawkowanie zależy od schematu leczenia i rodzaju nowotworu. W indukcji remisji stosuje się dawki 100-200 mg/m² pc./dobę przez 5-10 dni, z przerwą 7-9 dni do oceny remisji szpiku. W terapii podtrzymującej dawki wynoszą 70-200 mg/m² pc./dobę, podawane przez 5 dni co 4 tygodnie lub raz w tygodniu. W chłoniakach nieziarniczych u dorosłych cytarabina podawana jest w dawce 300 mg/m² pc. w 8. dniu cyklu (np. schemat PROMACE-CYTABOM). U dzieci stosuje się protokoły BMF z dawkami 75-150 mg/m² pc. w określonych dniach terapii. W leczeniu dużymi dawkami podaje się 1-3 g/m² pc. co 12 godzin przez 4-6 dni w infuzji trwającej 1-3 godziny, stosując rozcieńczalniki bez konserwantów. Podawanie dokanałowe obejmuje dawki 5-30 mg/m² pc. co 2-7 dni, najczęściej 30 mg/m² co 4 dni, do oczyszczenia płynu mózgowo-rdzeniowego z komórek nowotworowych.
badanie szpiku kostnego, białaczka, białaczka OUN, chemioterapia, chemioterapia skojarzona, chłoniak nie-B-komórkowy, chłoniak nieziarniczy, chłoniak non-Hodgkin, chłoniak z komórek B, cytarabina, droga dożylna, droga podskórna, hemodializa, hipoplazja szpiku, infuzja dożylna, kortykosteroid, leczenie dokanałowe, leczenie podtrzymujące remisję, lek cytotoksyczny, płyn mózgowo-rdzeniowy, remisja szpiku kostnego, roztwór do wstrzykiwań, roztwór glukozy, roztwór sodu chlorku, terapia indukcyjna, wstrzyknięcie dożylne, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie czynności wątroby - Leksykon chorób i schorzeń
Przewlekła białaczka szpikowa – Leczenie
Inhibitory kinazy tyrozynowej (TKI) stanowią podstawę leczenia przewlekłej białaczki szpikowej (PBSz), działając poprzez selektywne blokowanie aktywności białka BCR-ABL, będącego produktem translokacji chromosomu Philadelphia. W terapii pierwszej linii fazy przewlekłej PBSz stosuje się imatynib (pierwsza generacja), dazatynib, nilotynib, bozutynib (druga generacja) oraz ponatynib i asciminib (trzecia generacja). Monitorowanie odpowiedzi molekularnej, w tym poziomu BCR-ABL1, jest kluczowe; wartość powyżej 10% po 3 miesiącach leczenia wskazuje na niepowodzenie terapii. W przypadku oporności lub nietolerancji stosuje się TKI kolejnych generacji, a w szczególnych przypadkach (np. mutacja T315I) preferowany jest ponatynib. Allogeniczny przeszczep komórek macierzystych pozostaje jedyną metodą potencjalnie leczącą PBSz, jednak ze względu na wysoką toksyczność jest zarezerwowany dla pacjentów z oporną lub zaawansowaną chorobą.
asciminib, badanie molekularne, białko BCR-ABL, chemioterapia, chromosom Philadelphia, cytarabina, dazatynib, faza akceleracji, faza blastyczna, fludarabina, głęboka odpowiedź molekularna, hydroksymocznik, idarubicyna, imatynib, inhibitor kinazy tyrozynowej, interferon alfa-2b, komórka białaczkowa, komórka blastyczna, morfologia krwi, mutacja T315I, nilotynib, odpowiedź molekularna, ostra białaczka, ponatynib, przeszczep komórek macierzystych, przeszczep szpiku kostnego, przewlekła białaczka szpikowa, remisja szpiku kostnego, remisja wolna od leczenia, splenektomia, terapia celowana, transfuzja krwi, translokacja chromosomowa - Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Cytosar 1 g
Preparat Cytosar (cytarabina) jest podawany wyłącznie drogą dożylną lub podskórną, gdyż nie wykazuje aktywności po podaniu doustnym. Do przygotowania roztworu stosuje się 0,9% roztwór NaCl bez konserwantów, z wykluczeniem rozpuszczalników zawierających alkohol benzylowy u niemowląt i dzieci poniżej 3 roku życia. Szybkie dożylne wstrzyknięcie dużych dawek jest lepiej tolerowane niż powolny wlew, co wiąże się z szybką inaktywacją cytarabiny i krótszą ekspozycją komórek na lek, choć nie wykazano klinicznie istotnych różnic w skuteczności. Standardowa dawka w indukcji remisji ostrej białaczki nielimfocytarnej wynosi 100 mg/m²/dobę, podawana w ciągłym wlewie dożylnym lub co 12 godzin przez 7 dni. W schematach wysokodawkowych stosuje się 2-3 g/m² podawane we wlewie dożylnym trwającym 1-3 godziny co 12 godzin przez 2-6 dni. Dawkowanie podskórne wynosi zwykle 20-100 mg/m², dostosowane do wskazań i schematu terapeutycznego.
cefalotyna, chłoniak nieziarniczy, cytarabina, Cytosar, indukcja remisji, lek przeciwnowotworowy, metotreksat, ostra białaczka limfatyczna, ostra białaczka nielimfocytarna, podanie dożylne, podanie podskórne, prednizolon, roztwór sodu chlorku, schemat wysokodawkowy, winkrystyna, wlew dożylny, zgodność farmaceutyczna - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Carmustine Accordpharma
Karmustyna (Carmustine Accordpharma) charakteryzuje się znacznym ryzykiem toksyczności, zwłaszcza pulmonalnej, która może wystąpić u 30% pacjentów, szczególnie przy dawce skumulowanej 1200-1500 mg/m² powierzchni ciała. Toksyczność płucna manifestuje się naciekami i/lub włóknieniem płuc, pojawiającymi się do 3 lat po terapii. Czynniki ryzyka obejmują palenie tytoniu, wcześniejsze choroby układu oddechowego, nieprawidłowości radiologiczne, napromienianie klatki piersiowej oraz stosowanie innych leków pulmonotoksycznych. Przed terapią konieczne jest wykonanie badań czynności płuc (FVC, DLCO) oraz radiologii klatki piersiowej, a podczas leczenia regularne monitorowanie tych parametrów, zwłaszcza u pacjentów z wartościami FVC lub DLCO poniżej 70%. Szczególną ostrożność należy zachować w schematach kondycjonujących przed przeszczepieniem komórek macierzystych (BEAM, CBV), gdzie dawki karmustyny sięgają 600 mg/m², co znacząco zwiększa ryzyko toksyczności pulmonalnej, zwłaszcza u kobiet.
badanie czynności płuc, badanie radiologiczne klatki piersiowej, choroba układu nerwowego, choroba układu oddechowego, cyklofosfamid, cytarabina, działanie rakotwórcze, etopozyd, hepatotoksyczność, hipofosfatemia, hipokaliemia, hipomagnezemia, kardiotoksyczność, karmustyna, melfalan, mielosupresja, morfologia krwi, napromienianie klatki piersiowej, natężona pojemność życiowa, nefrotoksyczność, neutropeniczne zapalenie jelit, palenie tytoniu, pojemność dyfuzyjna dla tlenku węgla, przeszczepienie komórek macierzystych, schemat kondycjonujący, szpik kostny, tętnica szyjna, toksyczność płucna, toksyczność układu pokarmowego, zwłóknienie płuc - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Cytarabina Accord
Cytarabina Accord jest lekiem cytotoksycznym stosowanym wyłącznie pod nadzorem doświadczonych onkologów w specjalistycznych ośrodkach, ze względu na ryzyko ciężkiej supresji szpiku kostnego. Monitorowanie hematologiczne jest kluczowe, zwłaszcza podczas terapii indukcyjnej, z codziennym oznaczaniem leukocytów i płytek krwi oraz regularnymi badaniami szpiku po ustąpieniu blastów. Depresja szpiku wymaga przerwania lub modyfikacji leczenia, gdy liczba płytek spadnie poniżej 50 000/mm³ lub granulocytów poniżej 1000/mm³. Po 5-dniowych wlewach dawki od 50 do 600 mg/m² obserwuje się dwufazową neutropenię z najniższymi wartościami między 7-9 i 15-24 dniem oraz trombocytopenię z maksimum spadku między 12-15 dniem. Konieczne jest także monitorowanie funkcji wątroby i nerek, z uwzględnieniem zmniejszenia dawki u pacjentów z niewydolnością wątroby ze względu na zwiększone ryzyko neurotoksyczności.
białe krwinki, chemioterapia nowotworów, cytarabina, czynność szpiku kostnego, depresja szpiku, działanie mutagenne, granulocytopenia, hiperurykemia, immunosupresja, kardiomiopatia, małopłytkowość, neuropatia obwodowa, neutropenia, niewydolność oddechowa, nudności i wymioty, obrzęk płuc, ostra białaczka szpikowa, parametry hematologiczne, porażenie, przeszczep szpiku kostnego, reakcja anafilaktyczna, supresja szpiku kostnego, toksyczność OUN, trombocytopenia, wstrząs anafilaktyczny, zapalenie okrężnicy, zespół ostrej niewydolności oddechowej - Leksykon substancji czynnych
Cytarabina – Działania niepożądane
Cytarabina, stosowana głównie w terapii białaczek i nowotworów układu krwiotwórczego, wykazuje szeroki profil działań niepożądanych, silnie zależnych od dawki i schematu podawania. Kluczowym efektem toksycznym jest mielosupresja, manifestująca się leukopenią, małopłytkowością, niedokrwistością (w tym megaloblastyczną) oraz retikulocytopenią. Po 5 dniach ciągłego wlewu dożylnego lub wstrzyknięć w dawce 50-600 mg/m² pc. obserwuje się dwufazowe zmniejszenie liczby leukocytów z maksymalnym spadkiem po 7-9 i 15-24 dniach, a także zahamowanie produkcji płytek z maksimum między 12. a 15. dniem. Duże dawki cytarabiny mogą wywołać ciężką pancytopenię utrzymującą się 15-25 dni. Immunosupresja zwiększa ryzyko zakażeń wirusowych, bakteryjnych (w tym posocznicy), grzybiczych i pasożytniczych, które mogą mieć przebieg od łagodnego do zagrażającego życiu. Charakterystycznym zespołem jest zespół cytarabinowy (Ara-C), objawiający się gorączką, bólami mięśni, kości, wysypką i zapaleniem spojówek, pojawiający się 6-12 godzin po podaniu leku i skutecznie leczony kortykosteroidami.
aplazja szpiku kostnego, ataksja, białaczka, bradykardia zatokowa, cytarabina, dysfagia, dyzartria, działanie immunosupresyjne, hamowanie szpiku kostnego, hepatomegalia, hiperbilirubinemia, hiperurykemia, kardiomiopatia, krwotoczne zapalenie spojówek, lek cytotoksyczny, lek przeciwnowotworowy, leukopenia, małopłytkowość, martwicza encefalopatia białaczkowa, martwicza leukoencefalopatia, martwicze zapalenie okrężnicy, mielopatia, mielosupresja, neuropatia ruchowa i czuciowa, niedokrwistość, niedokrwistość megaloblastyczna, nowotwór układu krwiotwórczego, oczopląs, odporność komórkowa i humoralna, ośrodkowy układ nerwowy, owrzodzenie przełyku, pancytopenia, paraplegia, posocznica, reakcja anafilaktyczna, retikulocytopenia, śródmiąższowe zapalenie płuc, tetraplegia, zaburzenia rytmu serca, zakrzepowe zapalenie żył, zapalenie błony śluzowej jamy ustnej, zapalenie naczyń, zapalenie osierdzia, zapalenie otrzewnej, zapalenie pajęczynówki, zapalenie płuc, zapalenie przełyku, zapalenie rogówki, zapalenie spojówek, zapalenie tkanki łącznej, zapalenie trzustki, zespół Budda-Chiariego, zespół cytarabinowy, zespół erytrodysestezji dłoniowo-podeszwowej, zespół nagłych zaburzeń oddechowych, zespół ostrej niewydolności oddechowej - Leksykon leków
Działania niepożądane – Cytarabina Accord 20 mg/ml
Cytarabina Accord (20 mg/ml) wykazuje szerokie spektrum działań niepożądanych, których nasilenie zależy od dawki i drogi podania. Najczęstsze objawy to nudności, wymioty, biegunka, gorączka, wysypka, zapalenie i owrzodzenie jamy ustnej oraz odbytu, a także zaburzenia czynności wątroby. Mielosupresja jest istotnym efektem cytarabiny, manifestującym się niedokrwistością, leukopenią, trombocytopenią, megaloblastozą i zmniejszeniem retikulocytów, z głęboką pancytopenią trwającą 15-25 dni po wysokich dawkach. Neurotoksyczność, szczególnie przy dawkach wysokich (8-37% pacjentów), obejmuje objawy OUN i neuropatie obwodowe, z ryzykiem wzrostu u osób powyżej 55 lat, z zaburzeniami wątroby, nerek, wcześniejszym leczeniem OUN lub nadużywaniem alkoholu. Podanie dokanałowe wiąże się z ryzykiem martwiczej leukoencefalopatii, mielopatii i ślepoty. Działania niepożądane ze strony oka obejmują odwracalne krwotoczne zapalenie spojówek i zapalenie rogówki, które można łagodzić kortykosteroidami w kroplach do oczu.
anafilaksja, aplazja szpiku kostnego, ataksja, azoospermia, cytarabina, dysfagia, dyzartria, gorączka neutropeniczna, hepatomegalia, hiperbilirubinemia, hiperurykemia, jadłowstręt, kardiomiopatia, krwotoczne zapalenie spojówek, małopłytkowość, martwica jelit, martwicza leukoencefalopatia, martwicze zapalenie okrężnicy, megaloblastoza, mielopatia, mielosupresja, neuropatia obwodowa, neutropenia, niedokrwistość, obrzęk alergiczny, obrzęk płuc, oczopląs, pancytopenia, paraplegia, posocznica, rabdomioliza, retikulocyty, rozedma pęcherzykowa jelit, rozmaz krwi obwodowej, śródmiąższowe zapalenie płuc, szpik kostny, wysokie dawki cytarabiny, zaburzenia rytmu serca, zakrzepowe zapalenie żył, zapalenie osierdzia, zapalenie otrzewnej, zapalenie rogówki, zapalenie spojówek, zapalenie trzustki, zespół Budda-Chiariego, zespół cytarabinowy, zespół erytrodysestezji dłoniowo-podeszwowej, zespół ostrej niewydolności oddechowej - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Cytarabina Accord 20 mg/ml
Przedkliniczne badania bezpieczeństwa cytarabiny wykazały istotne działanie embriotoksyczne i teratogenne u gryzoni, szczególnie podczas organogenezy, przy dawkach odpowiadających klinicznie istotnym ekspozycjom. Dodatkowo, podawanie leku w okresach około- i poporodowych wiązało się z uszkodzeniem rozwijającego się mózgu potomstwa, co wskazuje na potencjalne ryzyko neurotoksyczności rozwojowej. Chociaż formalne badania dotyczące wpływu na płodność nie zostały przeprowadzone, obserwacje u myszy wykazały anomalie nasienia, sugerując negatywny wpływ na męską płodność.
- Leksykon leków
Skład i postać leku – Cytarabine Kabi 100 mg/ml
Cytarabine Kabi to roztwór do wstrzykiwań/infuzji o stężeniu 100 mg/ml, dostępny w fiolkach o pojemnościach 1 ml (100 mg), 5 ml (500 mg), 10 ml (1 g) oraz 20 ml (2 g). Preparat jest klarowny, bezbarwny, o pH 7,0-9,5 i osmolarności 250-400 mOsm/l, zawiera mniej niż 1 mmol (23 mg) sodu na dawkę, co czyni go praktycznie wolnym od sodu. Cytarabina jest przeznaczona do podawania dożylnego lub podskórnego, a roztwór należy stosować jednorazowo po wizualnej kontroli pod kątem zanieczyszczeń. Możliwe rozcieńczalniki to woda do wstrzykiwań, glukoza 5% oraz chlorek sodu 0,9%. Stabilność fizykochemiczna roztworu w stężeniach 0,04-4 mg/ml została potwierdzona w poliolefinowych workach infuzyjnych. Niezgodności farmaceutyczne wykazano z wieloma lekami, m.in. karbenicyliną, cefalotyną, fluorouracylem, heparyną, insuliną, metotreksatem i prednizolonem, co wymaga konsultacji w przypadku wątpliwości.
benzylopenicylina, chemioterapeutyk, chemioterapia, chlorek sodu, cytarabina, fluorouracyl, gentamycyna, heparyna, hydrokortyzon, insulina, kwas solny, lek cytotoksyczny, lek przeciwnowotworowy, metotreksat, metyloprednizolon, niezgodność farmaceutyczna, penicylina G, podanie dożylne, roztwór do wstrzykiwań, środki ostrożności, woda do wstrzykiwań, wodorotlenek sodu, worki infuzyjne - Leksykon leków
Skład i postać leku – Fluorouracil medac 50 mg/ml (500 mg/10 ml)
Fluorouracil medac to roztwór do wstrzykiwań o stężeniu 50 mg/ml, dostępny w fiolkach o pojemnościach 10 ml (500 mg), 20 ml (1000 mg) oraz 100 ml (5000 mg) substancji czynnej. Preparat zawiera również 8,2 mg sodu na mililitr, co jest istotne dla pacjentów z ograniczeniem spożycia sodu. Lek jest klarowny, bezbarwny i przeznaczony do podania pozajelitowego, przechowywany w temperaturze do 25°C, bez zamrażania. Roztwór można rozcieńczać 5% glukozą lub 0,9% chlorkiem sodu, zachowując stabilność chemiczną i fizyczną do 24 godzin w temperaturze poniżej 25°C, przy czym z mikrobiologicznego punktu widzenia zaleca się natychmiastowe użycie po przygotowaniu.
antracyklina, błona śluzowa, chemioterapia przeciwnowotworowa, cisplatyna, cytarabina, diazepam, doksorubicyna, fluorouracyl, karboplatyna, lek cytotoksyczny, lek przeciwnowotworowy, metotreksat, odczyn kwaśny, podanie pozajelitowe, roztwór do wstrzykiwań, roztwór glukozy, sól fizjologiczna, środek drażniący, substancja cytotoksyczna, wodorotlenek sodu - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Azculem 25 mg/ml
Azacytydyna, analog pirymidyny o kodzie ATC L01BC07, wykazuje działanie przeciwnowotworowe poprzez cytotoksyczność wobec nieprawidłowych komórek krwiotwórczych oraz hipometylację DNA, co może prowadzić do reekspresji genów supresorowych nowotworu. W badaniu fazy III (AZA PH GL 2003 CL 001) u dorosłych pacjentów z MDS o pośrednim-2 i wysokim ryzyku, RAEB, RAEB-T oraz mCMML, azacytydyna podawana podskórnie w dawce 75 mg/m² przez 7 dni w 28-dniowym cyklu znacząco wydłużyła medianę całkowitego przeżycia do 24,46 miesiąca w porównaniu do 15,02 miesiąca w grupie kontrolnej (HR=0,58; 95% CI: 0,43-0,77; p=0,0001). Dwuletni wskaźnik przeżycia wyniósł 50,8% vs 26,2% (p<0,0001). Ponadto, azacytydyna zmniejszyła częstość cytopenii i potrzebę przetoczeń krwi, przy czym 45% pacjentów zależnych od transfuzji RBC uniezależniło się od nich podczas terapii (p<0,0001). Odpowiedź całkowita (CR+PR) wyniosła 29% w grupie azacytydyny vs 12% w grupie kontrolnej (p=0,0001).
analog pirymidyny, białaczka mielomonocytowa, blasty w szpiku, chemioterapia indukcyjna, cytarabina, cytotoksyczność komórek krwiotwórczych, hipometylacja DNA, krwiotwórcze komórki macierzyste, MDS wysokiego ryzyka, metylotransferaza DNA, Międzynarodowy Punktowy System Rokowniczy, minimalna choroba resztkowa, młodzieńcza białaczka mielomonocytowa, niedokrwistość oporna na leczenie, nieprawidłowość cytogenetyczna, odpowiedź cytogenetyczna, odpowiedź hematologiczna, ostra białaczka szpikowa, poprawa hematologiczna, przeszczepienie krwiotwórczych komórek macierzystych, przetoczenie czerwonych krwinek, przetoczenie płytek krwi, remisja całkowita, remisja częściowa, zespół mielodysplastyczny - Leksykon chorób i schorzeń
Zapalenie spojówek – Patofizjologia i mechanizm
Zapalenie spojówek to stan zapalny błony śluzowej oka, wywołany przez różnorodne czynniki etiologiczne, w tym zakażenia wirusowe (ok. 80% przypadków, głównie adnowirusy, enterowirusy, herpeswirusy), bakteryjne (Staphylococci, Streptococci, Corynebacteria, Neisseria gonorrhoeae) oraz reakcje alergiczne i toksyczne. Patogeneza różni się w zależności od czynnika: bakteryjne zapalenie wiąże się z kolonizacją i penetracją nabłonka spojówkowego, wywołując odpowiedź hiperergiczną i wysięk ropny; wirusowe zapalenie obejmuje przyłączenie, internalizację i replikację wirusa w komórkach spojówki oraz odpowiedź immunologiczną z udziałem komórek NK, limfocytów T CD8+ i interferonu typu 1; alergiczne zapalenie jest reakcją nadwrażliwości typu I z degranulacją komórek tucznych i uwolnieniem mediatorów takich jak histamina, leukotrieny i cytokiny (IL-4, IL-5, IL-13); toksyczne zapalenie wynika z bezpośredniego uszkodzenia tkanek przez czynniki chemiczne, często związane z długotrwałym stosowaniem leków miejscowych. W patogenezie istotną rolę odgrywają mechanizmy immunologiczne, w tym reakcje nadwrażliwości typu I i IV oraz mechanizmy immunoevasji wirusów, np. adnowirusów.
alergiczne zapalenie spojówek, bakteryjne zapalenie rogówki, bakteryjne zapalenie spojówek, białko kationowe eozynofilów, biofilm bakteryjny, bliznowacenie spojówki, błona śluzowa, całoroczne alergiczne zapalenie spojówek, Chlamydia trachomatis, ciśnienie wewnątrzgałkowe, cytarabina, czynnik drażniący, degranulacja komórek tucznych, eozynofil, Haemophilus influenzae, immunoglobulina E, jaglica, komórka tuczna, leukotrien, limfocyt T CD8, limfopoetyna zrębu grasicy, nabyta odpowiedź immunologiczna, naciek podnabłonkowy, nadostre bakteryjne zapalenie spojówek, nadwrażliwość typu I, Neisseria gonorrhoeae, olbrzymiobrodawkowe zapalenie spojówek, ophthalmia neonatorum, perforacja rogówki, przekrwienie, reakcja nadwrażliwości, sezonowe alergiczne zapalenie spojówek, toksyczne zapalenie spojówek, tryptaza, wiosenne zapalenie rogówki i spojówek, wirus opryszczki pospolitej, wirusowe zapalenie spojówek, wrodzona odpowiedź immunologiczna, zaćma, zapalenie rogówki i spojówek, zapalenie spojówek - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Alexan 20 mg/ml
Badania przedkliniczne cytarabiny wykazały istotne działanie embriotoksyczne i teratogenne przy podawaniu ciężarnym samicom ssaków w dawkach odpowiadających klinicznym u ludzi, szczególnie w okresie organogenezy. Ponadto, ekspozycja noworodków na lek w okresie odpowiadającym trzeciemu trymestrowi ciąży wiązała się z uszkodzeniami mózgu, co sugeruje ryzyko neurotoksyczności rozwojowej. W badaniach na myszach zaobserwowano również wzrost częstości nieprawidłowych plemników, wskazujący na potencjalne działanie gonadotoksyczne cytarabiny. Właściwości genotoksyczne potwierdzono zarówno in vivo, jak i in vitro, co może tłumaczyć obserwowane efekty teratogenne oraz wskazywać na potencjalne działanie kancerogenne leku.
badanie in vitro, badanie in vivo, cytarabina, działanie embriotoksyczne, działanie gonadotoksyczne, działanie kancerogenne, działanie rakotwórcze, działanie teratogenne, genotoksyczność, neurotoksyczność rozwojowa, nieprawidłowe plemniki, organogeneza, płodność męska, potencjał genotoksyczny, potencjał kancerogenny, toksyczność gonadalna, toksyczność reprodukcyjna - Leksykon leków
Działania niepożądane – Cytosar 100 mg
Produkt leczniczy Cytosar (cytarabina) w dawce 100 mg do wstrzykiwań wykazuje szerokie spektrum działań niepożądanych, z dominującą mielosupresją objawiającą się niedokrwistością, leukopenią, małopłytkowością oraz megaloblastozą, których nasilenie jest zależne od dawki i schematu podawania (50-600 mg/m² pc.). Charakterystyczny jest dwufazowy przebieg leukopenii po 5-dniowym ciągłym wlewie dożylnym, z pierwszym spadkiem liczby leukocytów do minimum po 7-9 dniach i głębszą fazą po 15-24 dniach. Występują także liczne zakażenia oportunistyczne, ryzyko których wzrasta zarówno w monoterapii, jak i w terapii skojarzonej. Zespół cytarabinowy, manifestujący się gorączką, bólami mięśni i kości, wysypką oraz zapaleniem spojówek, pojawia się zwykle 6-12 godzin po podaniu leku i może wymagać zastosowania kortykosteroidów.
bradykardia zatokowa, cytarabina, hiperbilirubinemia, kardiomiopatia, leukopenia, małopłytkowość, martwicza encefalopatia białaczkowa, martwicze zapalenie jelit, megaloblastoza, mielosupresja, neurotoksyczność, niedokrwistość megaloblastyczna, obrzęk alergiczny, obrzęk płuc, obwodowa neuropatia czuciowa, obwodowa neuropatia ruchowa, owrzodzenie przełyku, pokrzywka, porażenie poprzeczne, posocznica, reakcja anafilaktyczna, retikulocyty, ropień wątroby, rozmaz szpiku kostnego, śródmiąższowe zapalenie płuc, toksyczne uszkodzenie nerwów, uszkodzenie wątroby, zaburzenie czynności móżdżku, zaburzenie czynności mózgu, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie rogówki, zahamowanie szpiku kostnego, zakrzepowe zapalenie żył, zapalenie błony śluzowej jamy ustnej, zapalenie nerwów, zapalenie osierdzia, zapalenie otrzewnej, zapalenie płuc, zapalenie przełyku, zapalenie spojówek, zapalenie tkanki podskórnej, zapalenie trzustki, zatrzymanie moczu, zespół cytarabinowy, zespół erytrodyzestezji dłoniowo-podeszwowej, zespół ostrej niewydolności oddechowej