Działania niepożądane
Cytosar 500 mg

Działania niepożądane leku Cytosar (cytarabina)

Cytosar (cytarabina) w postaci proszku i rozpuszczalnika do sporządzania roztworu do wstrzykiwań zawierający 500 mg cytarabiny charakteryzuje się specyficznym profilem bezpieczeństwa związanym z jego mechanizmem działania i wpływem na szybko dzielące się komórki organizmu. Poniżej przedstawiono szczegółową analizę działań niepożądanych związanych ze stosowaniem cytarabiny, z uwzględnieniem ich nasilenia, częstotliwości występowania oraz charakterystyki klinicznej.¹

Zaburzenia krwi i układu chłonnego – mielosupresja

Mielosupresja stanowi jeden z najistotniejszych efektów toksycznych cytarabiny, wynikający bezpośrednio z jej mechanizmu działania. W wyniku hamowania czynności szpiku kostnego dochodzi do rozwoju niedokrwistości, leukopenii, małopłytkowości, megaloblastozy oraz zmniejszenia liczby retikulocytów. Nasilenie tych zaburzeń jest bezpośrednio zależne od zastosowanej dawki oraz schematu leczenia. Ponadto obserwuje się charakterystyczne zmiany morfologiczne w rozmazach szpiku kostnego i krwi obwodowej.²

Charakterystyczny jest dwufazowy przebieg zahamowania powstawania krwinek białych po 5-dniowym ciągłym wlewie dożylnym lub doraźnych wstrzyknięciach produktu w dawce 50-600 mg/m² pc.:

• Faza pierwsza – początkowe zmniejszenie liczby krwinek białych rozpoczynające się w ciągu pierwszych 24 godzin, osiągające maksimum po 7-9 dniach, po czym następuje krótkotrwały wzrost liczby leukocytów (maksimum około 12. dnia)
• Faza druga – drugie, bardziej nasilone zmniejszenie liczby krwinek białych z maksimum po 15-24 dniach, a następnie szybka normalizacja w ciągu kolejnych 10 dni³

W zakresie wpływu na płytki krwi, po 5 dniach od podania cytarabiny obserwuje się zahamowanie ich produkcji, z maksymalnym zmniejszeniem ich liczby między 12. a 15. dniem. Następnie, w ciągu kolejnych 10 dni dochodzi do szybkiej normalizacji liczby płytek, osiągającej poziom przekraczający wartości wyjściowe.⁴

Zakażenia i zarażenia pasożytnicze

Cytosar, zwłaszcza stosowany w monoterapii lub w skojarzeniu z innymi lekami immunosupresyjnymi, może predysponować do rozwoju zakażeń o różnej etiologii – wirusowej, bakteryjnej, grzybiczej, pasożytniczej lub saprofitycznej – w dowolnym miejscu organizmu. Zakażenia te mogą mieć przebieg łagodny do ciężkiego, a w niektórych przypadkach mogą prowadzić do zgonu pacjenta. Mechanizm zwiększonej podatności na zakażenia wynika z wpływu leku na odporność komórkową i humoralną.⁵

Zespół cytarabinowy

Zespół cytarabinowy stanowi specyficzny kompleks objawów występujących po podaniu cytarabiny, charakteryzujący się:

• gorączką
• bólami mięśni
• bólami kości
• czasem bólem w klatce piersiowej
• wysypką plamisto-grudkową
• zapaleniem spojówek
• złym samopoczuciem

Zespół ten pojawia się zwykle po 6-12 godzinach od podania leku. W leczeniu lub profilaktyce tego zespołu wykazano korzystne działanie kortykosteroidów. W przypadku ciężkiego przebiegu wymagającego interwencji terapeutycznej, zaleca się rozważenie wdrożenia kortykosteroidoterapii przy jednoczesnej kontynuacji leczenia cytarabiną.⁶

Szczegółowe zestawienie działań niepożądanych cytarabiny

Poniżej przedstawiono tabelaryczne zestawienie działań niepożądanych związanych ze stosowaniem cytarabiny w dawkach standardowych oraz wysokich, z uwzględnieniem częstości ich występowania zgodnie z klasyfikacją układów i narządów MedDRA.⁷

* Działania niepożądane zgłaszane głównie w związku z terapią dużymi dawkami cytarabiny⁸

Powikłania płucne

Na szczególną uwagę zasługują powikłania płucne związane ze stosowaniem cytarabiny. Po doświadczalnym zastosowaniu umiarkowanych dawek cytarabiny (1g/m² pc.) z innymi chemioterapeutykami (meta-AMSA, daunorubicyna, VP-16) lub bez tych środków obserwowano rozproszone śródmiąższowe zapalenie płuc, potencjalnie związane z podawaniem cytarabiny.⁹

W literaturze opisywano również przypadki ostrej niewydolności oddechowej, szybko postępującej do obrzęku płuc i kardiomegalii (potwierdzonej zdjęciem rentgenowskim), po doświadczalnym podaniu dużych dawek cytarabiny w leczeniu nawrotu białaczki. W jednym przypadku zespół ten doprowadził do zgonu pacjenta.¹⁰

Zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego. Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem:¹¹

Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych
Al. Jerozolimskie 181C
02-222 Warszawa
Tel.: + 48 22 49 21 301
Faks: + 48 22 49 21 309
Strona internetowa: https://smz.ezdrowie.gov.pl¹²

Działania niepożądane można zgłaszać również podmiotowi odpowiedzialnemu lub przedstawicielowi podmiotu odpowiedzialnego.¹³