Wpływ leku Cytosar na płodność, ciążę i laktację

Cytosar (cytarabina) jest lekiem przeciwnowotworowym o potencjalnym działaniu genotoksycznym, co wymaga szczególnej ostrożności w przypadku stosowania u pacjentów w wieku reprodukcyjnym, kobiet w ciąży oraz matek karmiących piersią. Poniżej przedstawiono szczegółowe wytyczne dotyczące postępowania w takich przypadkach, które powinny być uwzględnione przez lekarzy prowadzących terapię tym produktem leczniczym.¹

Kobiety w wieku rozrodczym i antykoncepcja

Pacjentkom w wieku rozrodczym otrzymującym produkt leczniczy Cytosar należy jednoznacznie zalecić stosowanie wysoce skutecznej antykoncepcji przez cały okres leczenia oraz przez 6 miesięcy po przyjęciu ostatniej dawki leku. Jest to spowodowane potencjalną genotoksycznością cytarabiny i możliwością wystąpienia szkodliwego wpływu na płód.²

Antykoncepcja u mężczyzn

Mężczyznom, których partnerki są w wieku rozrodczym, należy doradzić stosowanie wysoce skutecznej antykoncepcji podczas leczenia produktem Cytosar oraz przez 3 miesiące po przyjęciu ostatniej dawki leku. Zalecenie to wynika z potencjalnego genotoksycznego działania cytarabiny i możliwości wystąpienia uszkodzeń genetycznych w komórkach rozrodczych.³

Ciąża

Nie przeprowadzono odpowiednich i dobrze kontrolowanych badań dotyczących stosowania cytarabiny u kobiet w ciąży. Należy jednak zaznaczyć, że w badaniach na zwierzętach Cytosar wykazywał działanie teratogenne. Informacja ta powinna być uwzględniona przy podejmowaniu decyzji terapeutycznej.⁴

Produkt leczniczy Cytosar można podać kobietom w ciąży lub będącym w wieku rozrodczym wyłącznie po starannym rozważeniu stosunku potencjalnych korzyści do potencjalnego zagrożenia zarówno dla matki, jak i płodu. Konieczne jest przeprowadzenie indywidualnej analizy przypadku, uwzględniającej stan kliniczny pacjentki oraz zaawansowanie choroby podstawowej.⁵

Doświadczenia kliniczne dotyczące stosowania cytarabiny w ciąży

Dostępne dane kliniczne wskazują na zróżnicowane wyniki dotyczące wpływu cytarabiny na przebieg ciąży i rozwój płodu:⁶

• Udokumentowano przypadki kobiet narażonych na działanie cytarabiny w czasie ciąży (zarówno w monoterapii, jak i w schematach wielolekowych), które urodziły zdrowe niemowlęta, choć niektóre z tych dzieci były wcześniakami lub miały niską masę urodzeniową.⁷
• W obserwacjach długoterminowych niektórych zdrowo urodzonych niemowląt (obserwowanych do wieku od 6 tygodni do 7 lat) nie stwierdzono nieprawidłowości rozwojowych.⁸
• Odnotowano jednak również przypadek niemowlęcia, które zmarło w 90. dniu życia z powodu nieżytu żołądkowo-jelitowego.⁹

Wady wrodzone związane z ekspozycją na cytarabinę

Ekspozycja płodu na cytarabinę, szczególnie w pierwszym trymestrze ciąży, wiązała się z występowaniem wad wrodzonych, takich jak:¹⁰

• Wady kończyn górnych i dolnych
• Zniekształcenia kończyn
• Zniekształcenia ucha

Powikłania hematologiczne i metaboliczne u noworodków

U noworodków narażonych na działanie cytarabiny in utero opisywano następujące powikłania:¹¹

• Pancytopenia – obniżenie liczby wszystkich elementów morfotycznych krwi
• Leukopenia – zmniejszenie liczby leukocytów
• Niedokrwistość – obniżenie wartości hemoglobiny i/lub liczby erytrocytów
• Małopłytkowość – zmniejszenie liczby płytek krwi
• Zaburzenia elektrolitowe
• Przemijająca eozynofilia
• Zwiększone stężenie IgM
• Gorączka
• Posocznica
• Zgony w okresie noworodkowym

Warto podkreślić, że niektóre z tych niemowląt były wcześniakami, co mogło dodatkowo zwiększać ryzyko wystąpienia powikłań.¹²

Przypadki przerwania ciąży u pacjentek przyjmujących cytarabinę

W literaturze opisywano przypadki pacjentek, u których po ekspozycji na cytarabinę podjęto decyzję o przerwaniu ciąży. Badania płodów wykazały, że:¹³

• Część płodów była zdrowa bez widocznych nieprawidłowości
• U niektórych płodów stwierdzono powiększenie śledziony
• W niektórych przypadkach zidentyfikowano zaburzenia chromosomalne, w tym trisomię w tkance kosmówkowej

Zalecenia dotyczące postępowania w przypadku ciąży

Ze względu na potencjalne ryzyko wystąpienia wad rozwojowych po ekspozycji na leki cytotoksyczne, w tym Cytosar, szczególnie w pierwszym trymestrze ciąży, kobieta ciężarna lub mogąca zajść w ciążę podczas terapii powinna być szczegółowo poinformowana o możliwym ryzyku dla płodu. Na tej podstawie należy rozważyć utrzymanie lub przerwanie ciąży.¹⁴

Jeżeli leczenie cytarabiną rozpoczyna się w drugim lub trzecim trymestrze ciąży, ryzyko uszkodzeń płodu jest znacznie mniejsze w porównaniu z ekspozycją w pierwszym trymestrze. Należy jednak pamiętać o możliwości wystąpienia innych powikłań, takich jak zaburzenia hematologiczne u noworodka.¹⁵

Zaleca się prowadzenie wnikliwej i długoterminowej obserwacji dzieci urodzonych przez kobiety leczone produktem Cytosar, niezależnie od tego, w którym trymestrze ciąży nastąpiła ekspozycja na lek. Ma to na celu wczesne wykrycie potencjalnych nieprawidłowości rozwojowych lub zaburzeń funkcjonalnych.¹⁶

Istotne informacje dotyczące rozpuszczalnika produktu Cytosar

Należy zwrócić szczególną uwagę, że rozpuszczalnik produktu Cytosar 500 mg proszek i rozpuszczalnik do sporządzania roztworu do wstrzykiwań zawiera alkohol benzylowy jako środek konserwujący. Alkohol benzylowy może przenikać przez łożysko, co stanowi dodatkowy czynnik ryzyka przy stosowaniu leku u kobiet w ciąży.¹⁷ Dokładne informacje na temat zawartości alkoholu benzylowego w produkcie Cytosar to 9 mg alkoholu benzylowego w każdym 1 ml rozpuszczalnika, co odpowiada 9 mg/ml.¹⁸

Laktacja

W dostępnych danych źródłowych brak informacji dotyczących przenikania cytarabiny do mleka kobiecego oraz potencjalnego wpływu na karmione piersią niemowlęta. Ze względu na mechanizm działania cytarabiny jako leku cytotoksycznego i związane z tym potencjalne ryzyko działań niepożądanych u karmionych piersią niemowląt, lekarz powinien rozważyć, czy zalecić przerwanie karmienia piersią, czy wstrzymać się od podania produktu leczniczego Cytosar, biorąc pod uwagę znaczenie leczenia dla matki.