nukleozyd pirymidynowy

Cytarabina (ara-C) jest nukleozydem pirymidynowym o złożonej farmakokinetyce, wykorzystywanym głównie w leczeniu białaczek. Po podaniu doustnym biodostępność wynosi mniej niż 20%, co czyni tę drogę nieefektywną klinicznie. Podanie dożylne umożliwia szybkie osiągnięcie wysokich stężeń w osoczu, z fazą dystrybucji o okresie półtrwania około 10 minut oraz fazą eliminacji trwającą 1-3 godziny. Podanie podskórne lub domięśniowe prowadzi do niższych stężeń maksymalnych osiąganych po 20-60 minutach. Objętość dystrybucji wynosi 0,7 l/kg, a wiązanie z białkami osocza jest niskie (około 13,3% przy stężeniach 0,005-1 mg/ml). Cytarabina przenika słabo przez barierę krew-mózg, co uzasadnia konieczność podania dokanałowego w leczeniu i profilaktyce zmian nowotworowych OUN, gdzie stężenia w płynie mózgowo-rdzeniowym po dużych dawkach (1-3 g/m²) wynoszą około 100-300 ng/ml.

Metabolizm cytarabiny obejmuje aktywację do 5′-cytarabiny trifosforanu w komórkach białaczkowych i szpiku oraz dezaminację do nieaktywnego metabolitu arabinofuranozylouracylu (ARA-U), głównie w wątrobie. Równowaga między kinazą dezoksycytydyny a deaminazą cytydyny wpływa na wrażliwość komórek na lek. Po podaniu dużych dawek stężenia cytarabiny w surowicy są nawet 200-krotnie wyższe niż przy dawkach konwencjonalnych, a klirens nerkowy ulega spowolnieniu. Eliminacja zachodzi głównie przez metabolizm i wydalanie nerkowe, z 80% dawki wydalanej w moczu w ciągu 24 godzin, z czego 90% jako metabolit nieaktywny. W OUN okres półtrwania cytarabiny jest wydłużony do 3-3,5 godziny, co ma znaczenie terapeutyczne. Zmienność stężeń w surowicy u poszczególnych pacjentów koreluje z odpowiedzią kliniczną, podkreślając znaczenie indywidualizacji terapii.