Właściwości farmakodynamiczne leku Cytosar

Produkt leczniczy Cytosar (roztwór do wstrzykiwań/do infuzji 20 mg/ml) należy do grupy farmakoterapeutycznej leków przeciwnowotworowych i immunomodulujących. Jest klasyfikowany jako cytostatyk z grupy antymetabolitów, konkretnie analogów pirymidyn, a jego kod ATC to L01BC01.¹

Mechanizm działania

Cytarabina jest analogiem nukleozydu pirymidynowego, którego podstawowym działaniem farmakodynamicznym jest hamowanie syntezy kwasu deoksyrybonukleinowego (DNA). Ten mechanizm stanowi podstawę jej aktywności przeciwnowotworowej. Oprócz głównego działania przeciwnowotworowego, cytarabina wykazuje również istotne właściwości przeciwwirusowe oraz immunosupresyjne.²

Szczegółowy mechanizm cytotoksyczności

Badania nad mechanizmem cytotoksyczności cytarabiny prowadzone w warunkach in vitro wykazały, że jej główne działanie polega na hamowaniu syntezy deoksycytydyny. Jest to kluczowy mechanizm odpowiedzialny za jej aktywność przeciwnowotworową. Należy jednak podkreślić, że w całościowym działaniu cytostatycznym i cytobójczym cytarabiny znaczenie ma również:

• Hamowanie kinaz cytydylowych – enzymów biorących udział w metabolizmie nukleotydów pirymidynowych³
• Wbudowywanie się cytarabiny w cząsteczki kwasów nukleinowych – co prowadzi do zaburzenia ich funkcji i struktury⁴

Właściwości biochemiczne i cytotoksyczne

Mechanizm działania cytarabiny opiera się na jej przekształceniu wewnątrzkomórkowym do aktywnego metabolitu – arabinozylocytozyny 5′-trójfosforanu (ara-CTP). Proces ten zachodzi przede wszystkim w komórkach nowotworowych, które wykazują wyższą aktywność enzymów fosforylujących w porównaniu do komórek prawidłowych. Metabolit ten konkuruje z naturalnym substratem – trójfosforanem deoksycytydyny – o wiązanie z polimerazą DNA, co prowadzi do zahamowania syntezy DNA i w konsekwencji do śmierci komórki.⁵

Specyficzność działania przeciwnowotworowego

Cytarabina wykazuje największą aktywność wobec komórek znajdujących się w fazie S cyklu komórkowego (fazie syntezy DNA). W niektórych przypadkach może również niszczyć komórki w fazie G1 (przed syntezą DNA). Dzięki temu lek jest szczególnie skuteczny w leczeniu nowotworów szybko proliferujących, takich jak ostre białaczki, gdzie duży odsetek komórek nowotworowych znajduje się w aktywnych fazach cyklu komórkowego.⁶

Właściwości immunosupresyjne

Poza działaniem przeciwnowotworowym, cytarabina wykazuje znaczące działanie immunosupresyjne. Wpływa na funkcje limfocytów T i B, hamując ich proliferację i różnicowanie. Ten efekt może być wykorzystywany w niektórych schematach leczenia, jednak stanowi również podstawę działań niepożądanych związanych z supresją układu odpornościowego.⁷