Wpływ leku Cytosar na płodność, ciążę i laktację

Cytosar (cytarabina) jako lek cytotoksyczny wymaga szczególnej ostrożności w stosowaniu u pacjentek w wieku rozrodczym, ciężarnych oraz karmiących piersią. Lekarz musi przekazać pacjentce kompleksowe informacje dotyczące ryzyka związanego ze stosowaniem leku oraz zalecenia dotyczące antykoncepcji i monitorowania stanu zdrowia matki i dziecka.¹

Kobiety w wieku rozrodczym i antykoncepcja

Z uwagi na potencjalne działanie genotoksyczne cytarabiny, pacjentkom w wieku rozrodczym należy udzielić szczegółowych informacji dotyczących konieczności stosowania wysoce skutecznej antykoncepcji. Zalecenia obejmują stosowanie antykoncepcji podczas całego okresu leczenia oraz przez 6 miesięcy po podaniu ostatniej dawki leku Cytosar.²

Antykoncepcja u mężczyzn

Podobne zalecenia dotyczą mężczyzn leczonych cytarabiną, których partnerki są w wieku rozrodczym. Należy im doradzić stosowanie wysoce skutecznej antykoncepcji podczas leczenia oraz przez 3 miesiące po podaniu ostatniej dawki cytarabiny.³

Stosowanie w okresie ciąży

Dotychczas nie przeprowadzono wystarczających badań dotyczących stosowania cytarabiny u kobiet ciężarnych. Badania na zwierzętach wykazały działanie teratogenne cytarabiny. Decyzja o zastosowaniu leku Cytosar u kobiet ciężarnych lub mogących zajść w ciążę powinna być podjęta wyłącznie po dokładnym rozważeniu stosunku potencjalnych korzyści terapeutycznych do możliwego ryzyka dla matki i płodu.⁴

Lekarz powinien szczegółowo poinformować pacjentkę o potencjalnym ryzyku dla płodu oraz o możliwości rozważenia przerwania ciąży, szczególnie jeśli leczenie miałoby być rozpoczęte w pierwszym trymestrze. Warto podkreślić, że rozpoczęcie leczenia w drugim lub trzecim trymestrze wiąże się ze znacznie mniejszym ryzykiem uszkodzeń płodu.⁵

Doświadczenia kliniczne z ciążą podczas stosowania cytarabiny

Dostępne dane kliniczne wskazują, że kobiety narażone podczas ciąży na działanie cytarabiny (stosowanej w monoterapii lub w skojarzeniu z innymi lekami) rodziły zdrowe niemowlęta, jednak niektóre z nich były wcześniakami lub miały niską masę urodzeniową. Obserwacja części tych dzieci przez okres od sześciu tygodni do siedmiu lat nie wykazała nieprawidłowości rozwojowych.⁶

Raportowano jednak również pojedyncze przypadki zgonów noworodków. Opisano przypadek zgonu niemowlęcia w dziewięćdziesiątym dniu życia z powodu nieżytu żołądkowo-jelitowego.⁷

Wady wrodzone związane z ekspozycją na cytarabinę

W literaturze medycznej opisywano występowanie wad wrodzonych u dzieci narażonych na działanie leku Cytosar, szczególnie w pierwszym trymestrze ciąży. Do raportowanych wad należały:⁸

• Wady kończyn górnych i dolnych
• Zniekształcenia kończyn
• Deformacje ucha

Powikłania hematologiczne i metaboliczne u noworodków

U noworodków narażonych na działanie cytarabiny in utero odnotowano liczne powikłania hematologiczne i metaboliczne, w tym:⁹

• Pancytopenia – znaczne zmniejszenie liczby wszystkich elementów morfotycznych krwi
• Leukopenia – obniżona liczba białych krwinek
• Niedokrwistość – zmniejszona liczba czerwonych krwinek
• Małopłytkowość – obniżona liczba płytek krwi
• Zaburzenia elektrolitowe – nieprawidłowe stężenia elektrolitów we krwi
• Przemijająca eozynofilia – przejściowe zwiększenie liczby eozynofilów
• Zwiększone stężenie IgM – podwyższony poziom immunoglobulin klasy M
• Gorączka
• Posocznica – uogólnione zakażenie
• Zgony w okresie noworodkowym

Należy zaznaczyć, że niektóre z tych niemowląt były wcześniakami, co dodatkowo zwiększało ryzyko powikłań.¹⁰

Przypadki przerwania ciąży

W przypadkach, gdy u kobiet otrzymujących cytarabinę zdecydowano o przerwaniu ciąży, badania płodów wykazały zróżnicowane wyniki. Część płodów była zdrowa, natomiast u innych stwierdzono powiększenie śledziony oraz zaburzenia chromosomalne, w tym trisomię w tkance kosmówkowej.¹¹

Monitorowanie dzieci po ekspozycji na cytarabinę w okresie płodowym

Zaleca się prowadzenie systematycznej obserwacji dzieci urodzonych przez kobiety leczone produktem leczniczym Cytosar, niezależnie od trymestru ciąży, w którym lek był stosowany. Obserwacja ta powinna obejmować kompleksową ocenę rozwoju fizycznego i neurologicznego oraz badania laboratoryjne, szczególnie parametrów hematologicznych.¹²

Karmienie piersią

Karmienie piersią podczas stosowania produktu leczniczego Cytosar jest przeciwwskazane. Chociaż nie ma wystarczających danych dotyczących przenikania cytarabiny do mleka ludzkiego, istnieje potencjalne ryzyko wystąpienia ciężkich działań niepożądanych u noworodków karmionych piersią przez matki otrzymujące ten lek.¹³

Lekarz powinien poinformować pacjentki, że w przypadku konieczności zastosowania leku Cytosar należy:¹⁴

• Przerwać karmienie piersią na okres leczenia produktem leczniczym Cytosar i przez co najmniej tydzień po podaniu ostatniej dawki
• Albo rozważyć przerwanie leczenia cytarabiną, jeśli korzyści z karmienia piersią przewyższają korzyści z leczenia dla matki

Decyzja ta powinna być podjęta indywidualnie, po dokładnym rozważeniu stanu klinicznego matki, korzyści z leczenia oraz potencjalnego ryzyka dla dziecka karmionego piersią.¹⁵