neuroleptyk klasyczny
Neuroleptyki klasyczne, znane również jako leki przeciwpsychotyczne pierwszej generacji (typowe), stanowią historycznie pierwszą grupę leków stosowanych w leczeniu zaburzeń psychotycznych, w tym schizofrenii. Ich działanie opiera się głównie na blokowaniu receptorów dopaminowych D2 w ośrodkowym układzie nerwowym, co prowadzi do zmniejszenia objawów pozytywnych psychozy, takich jak halucynacje i urojenia.
Do najczęściej stosowanych neuroleptyków klasycznych należą: haloperydol, chlorpromazyna, flufenazyna, perfenazyna i lewomepromazyna. Leki te charakteryzują się wysoką skutecznością w kontrolowaniu objawów pozytywnych schizofrenii, jednak wykazują ograniczoną efektywność wobec objawów negatywnych (takich jak apatia, anhedonia czy wycofanie społeczne) oraz zaburzeń poznawczych.
Istotnym ograniczeniem stosowania neuroleptyków klasycznych jest ich profil działań niepożądanych. Powodują one często objawy pozapiramidowe (parkinsonizm polekowy, akatyzję, dystonię ostrą, dyskinezę późną), hiperprolaktynemię oraz efekty antycholinergiczne. Mogą również wywoływać złośliwy zespół neuroleptyczny – rzadkie, ale potencjalnie zagrażające życiu powikłanie. W porównaniu z neuroleptykami atypowymi (drugiej generacji), leki klasyczne cechują się wyższym ryzykiem wystąpienia działań niepożądanych ze strony układu pozapiramidowego.
Mimo wprowadzenia nowszych leków przeciwpsychotycznych, neuroleptyki klasyczne nadal znajdują zastosowanie w praktyce klinicznej, szczególnie w leczeniu ostrych stanów psychotycznych, w terapii pacjentów opornych na leczenie atypowymi lekami przeciwpsychotycznymi oraz w sytuacjach wymagających szybkiej kontroli objawów.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Quetiapine Orion 100 mg
Kwetiapina, substancja czynna preparatu Quetiapine Orion, jest atypowym lekiem przeciwpsychotycznym z grupy diazepin, oksazepin, tiazepin i oksepiny (kod ATC: N05AH04). Dostępna jest w formie tabletek powlekanych o dawkach 25 mg, 100 mg, 200 mg oraz 300 mg kwetiapiny (fumaran). Mechanizm działania opiera się na antagonizmie receptorów serotoninergicznych 5HT2 oraz dopaminergicznych D1 i D2, z przewagą blokady 5HT2, co tłumaczy niskie ryzyko działań pozapiramidowych. Aktywny metabolit norkwetiapina wykazuje dodatkowo hamowanie transportera norepinefryny (NET) oraz częściowe agonistyczne działanie na receptory 5HT1A, co może przyczyniać się do efektów przeciwdepresyjnych. Kwetiapina charakteryzuje się wysokim powinowactwem do receptorów histaminergicznych i α1-adrenergicznych, umiarkowanym do α2-adrenergicznych oraz różnym powinowactwem do receptorów muskarynowych (minimalne dla kwetiapiny, znaczne dla norkwetiapiny). W badaniach przedklinicznych wykazano selektywne hamowanie przewodnictwa w układzie limbicznym bez wpływu na układ nigrostriatalny, co przekłada się na atypowy profil działania i niskie ryzyko objawów pozapiramidowych nawet przy długotrwałym stosowaniu.
atypowy lek przeciwpsychotyczny, choroba afektywna dwubiegunowa, dystonia, działania niepożądane pozapiramidowe, działanie antycholinergiczne, epizod manii, fumaran kwetiapiny, lek antycholinergiczny, lek przeciwdepresyjny, neuroleptyk klasyczny, norkwetiapina, objawy pozapiramidowe, ośrodkowy układ nerwowy, receptor 5HT1A, receptor benzodiazepinowy, receptor dopaminergiczny, receptor histaminergiczny, receptor muskarynowy, receptor serotoninergiczny, receptor α1-adrenergiczny, receptor α2-adrenergiczny, schizofrenia, szlak mezolimbiczny, transporter norepinefryny, układ limbiczny, układ nigrostriatalny - Leksykon chorób i schorzeń
Psychoza poporodowa – Leczenie
Psychoza poporodowa (PPP) to poważne, nagłe zaburzenie psychiczne występujące u 1-2 kobiet na 1000 porodów, wymagające natychmiastowej hospitalizacji psychiatrycznej, najlepiej w jednostce matka-dziecko (MBU). Leczenie farmakologiczne opiera się na 4-stopniowym algorytmie: początkowo benzodiazepiny (np. lorazepam 0,5-1,5 mg TID przez 3 dni), następnie wysokopotencjalne leki przeciwpsychotyczne (haloperidol 2-6 mg lub olanzapina 10-15 mg), a w kolejnym etapie lit z docelowym poziomem terapeutycznym 0,8-1,2 mmol/L. Po remisji zaleca się kontynuację litu w dawce 0,6-0,8 mmol/L przez co najmniej 9 miesięcy. Leki przeciwpsychotyczne drugiej generacji (risperidon, olanzapina, ziprasidon, aripiprazol, kwetiapina) są preferowane ze względu na lepszą tolerancję, a benzodiazepiny stosuje się krótkoterminowo jako wsparcie w zaburzeniach snu i niepokoju. Elektrowstrząsy (ECT) są skuteczną i bezpieczną metodą, szczególnie w przypadkach opornych na farmakoterapię, katatonii lub ciężkiej depresji z objawami psychotycznymi.
aripiprazol, atypowy lek przeciwpsychotyczny, benzodiazepiny, depresja z objawami psychotycznymi, dzieciobójstwo, elektrowstrząsy, farmakoterapia, haloperidol, hospitalizacja psychiatryczna, karbamazepina, katatonia, kwetiapina, lamotrygina, leczenie podtrzymujące, lek przeciwdepresyjny, lek przeciwpsychotyczny, lek przeciwpsychotyczny drugiej generacji, lit, lorazepam, napad drgawkowy, neuroleptyk klasyczny, olanzapina, profilaktyka farmakologiczna, psychoza poporodowa, remisja objawów, risperidon, ryzyko samobójstwa, stabilizator nastroju, terapia poznawczo-behawioralna, walproinian sodu, zaburzenie dwubiegunowe, zaburzenie psychiczne, zapobieganie nawrotom, zespół interdyscyplinarny, ziprasidon - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Zolaxa 5 mg
Olanzapina, substancja czynna leku Zolaxa, jest atypowym lekiem przeciwpsychotycznym z grupy diazepin, oksazepin, tiazepin i oksepiny (kod ATC: N05AH03), wykazującym działanie przeciwpsychotyczne, przeciwmaniakalne oraz stabilizujące nastrój. Charakteryzuje się wysokim powinowactwem (Ki <100 nM) do receptorów serotoninowych (5HT2A/2C, 5HT3, 5HT6), dopaminowych (D1-D5), muskarynowych (M1-M5), α1-adrenergicznych oraz histaminowych H1. Farmakodynamika olanzapiny cechuje się wyższym powinowactwem do receptorów 5HT2 niż D2, co przekłada się na selektywne hamowanie aktywności neuronów dopaminergicznych w układzie mezolimbicznym (A10) przy minimalnym wpływie na drogi prążkowia (A9), co może tłumaczyć niższe ryzyko objawów pozapiramidowych. W badaniach PET i SPECT wykazano większe wysycenie receptorów 5HT2A niż D2 po podaniu dawki 10 mg oraz mniejsze wysycenie receptorów D2 u pacjentów ze schizofrenią reagujących na olanzapinę w porównaniu z rysperydonem, z poziomem porównywalnym do klozapiny.
cholesterol całkowity, cholesterol LDL, choroba afektywna dwubiegunowa, diazepiny i oksazepiny, dysfagia, epizod mieszany, lek anksjolityczny, lek przeciwmaniakalny, lek przeciwpsychotyczny, lek stabilizujący nastrój, mania, neuroleptyk klasyczny, objawy pozapiramidowe, objawy pozytywne i negatywne, olanzapina, pozytonowa tomografia emisyjna, profilaktyka nawrotów, prolaktyna, przyrost masy ciała, receptor adrenergiczny, receptor cholinergiczny muskarynowy, receptor dopaminowy, receptor histaminowy, receptor serotoninowy, schizofrenia, skala depresji Montgomery-Åsberg, stabilizator nastroju, terapia skojarzona, tomografia emisyjna pojedynczego fotonu, triglicerydy, walproinian sodu, zaburzenie schizoafektywne, Zolaxa - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Ketrel 100 mg
Kwetiapina, substancja czynna leku Ketrel, jest atypowym lekiem przeciwpsychotycznym o wieloreceptorowym mechanizmie działania, wykazującym wysokie powinowactwo do receptorów serotoninergicznych 5HT2 oraz umiarkowane do dopaminergicznych D1 i D2, co warunkuje jej skuteczność przeciwpsychotyczną przy jednoczesnym niskim ryzyku wystąpienia objawów pozapiramidowych. Dodatkowo, kwetiapina i jej aktywny metabolit norkwetiapina oddziałują na receptory histaminergiczne (duże powinowactwo, działanie sedatywne), α1-adrenergiczne (duże, działanie hipotensyjne), α2-adrenergiczne (umiarkowane, modulacja układu autonomicznego) oraz muskarynowe (umiarkowane do dużego, potencjalne działanie przeciwcholinergiczne). Norkwetiapina wykazuje częściowy agonizm receptorów 5HT1A oraz hamuje transporter norepinefryny (NET), co może przyczyniać się do działania przeciwdepresyjnego. Brak powinowactwa do receptorów benzodiazepinowych wyklucza działanie anksjolityczne typowe dla tej grupy leków.
agonista dopaminy, aktywność przeciwpsychotyczna, blokada receptora D2, choroba afektywna dwubiegunowa, czynnik transportujący norepinefrynę, dystonia, działanie anksjolityczne, działanie hipotensyjne, działanie kataleptyczne, działanie pozapiramidowe, działanie przeciwcholinergiczne, działanie przeciwdepresyjne, działanie sedatywne, epizod maniakalny, interakcja z receptorami, lek przeciwcholinergiczny, lek przeciwpsychotyczny atypowy, lek psychotropowy, monoterapia, nawrót schizofrenii, neuroleptyk klasyczny, norkwetiapina, ośrodkowy układ nerwowy, receptor benzodiazepinowy, receptor dopaminergiczny, receptor histaminergiczny, receptor muskarynowy, receptor serotoninergiczny, receptor α1-adrenergiczny, receptor α2-adrenergiczny, schizofrenia, sole litu, szlak mezolimbiczny, terapia skojarzona, układ limbiczny, układ nigrostriatalny, walproinian sodu - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Torendo Q-Tab 2 mg 2 mg
Rysperydon, substancja czynna Torendo Q-Tab, jest antagonistą receptorów 5-HT2 i D2, wykazującym również powinowactwo do receptorów alfa-1-adrenergicznych, H1 i alfa-2-adrenergicznych, bez działania na receptory cholinergiczne. Jego profil farmakodynamiczny umożliwia skuteczne leczenie schizofrenii, potwierdzone w badaniach klinicznych z dawkami od 1 mg do 16 mg/dobę, gdzie wykazano istotną poprawę w skalach BPRS i PANSS. Rysperydon wykazuje mniejsze ryzyko objawów pozapiramidowych niż klasyczne neuroleptyki, co jest związane z jego zrównoważonym działaniem na receptory serotoninergiczne i dopaminergiczne. Ponadto, skuteczność w monoterapii ostrych epizodów manii w zaburzeniu dwubiegunowym typu I została potwierdzona w dawkach 1-6 mg/dobę, z istotnym zmniejszeniem wyniku w skali YMRS już po 3 tygodniach leczenia.
9-hydroksyrysperydon, antagonista monoaminergiczny, BPSD, choroba Alzheimera, demencja mieszana, demencja naczyniowa, katalepsja, lek stabilizujący nastrój, neuroleptyk klasyczny, objaw negatywny, objaw pozapiramidowy, objawy wytwórcze, ostra mania, otępienie, receptor alfa-1-adrenergiczny, receptor alfa-2 adrenergiczny, receptor cholinergiczny, receptor dopaminergiczny D2, receptor histaminergiczny H1, receptor serotoninergiczny 5-HT2, rysperydon, skala BEHAVE-AD, skala BPRS, skala CMAI, skala MMSE, skala N-CBRF, skala PANSS, skala YMRS, upośledzenie psychiczne, zaburzenie afektywne, zaburzenie dwubiegunowe typu I, zaburzenie zachowania - Leksykon substancji czynnych
Paliperydon – Właściwości farmakodynamiczne
Paliperydon, będący mieszaniną racemiczną enancjomerów (+)- i (-)-paliperydonu, wykazuje unikatowy profil farmakodynamiczny jako selektywny antagonista receptorów monoaminowych. Jego działanie przeciwpsychotyczne opiera się na wysokim powinowactwie do receptorów serotoninergicznych 5-HT2 oraz dopaminergicznych D2, a także blokadzie receptorów alfa 1-adrenergicznych, H1-histaminergicznych i alfa 2-adrenergicznych, przy braku powinowactwa do receptorów cholinergicznych, co przekłada się na korzystniejszy profil działań niepożądanych, zwłaszcza w zakresie efektów antycholinergicznych. Pomimo silnego antagonizmu D2, paliperydon rzadziej wywołuje objawy pozapiramidowe i stany kataleptyczne, co jest przypisywane dominującemu antagonizmowi serotoninergicznemu. W badaniach klinicznych potwierdzono skuteczność paliperydonu w leczeniu ostrej fazy schizofrenii, gdzie stosowano dawki 25 mg, 100 mg oraz 150 mg podawane co 4 tygodnie, z wyraźną poprawą w skali PANSS oraz funkcjonowaniu społecznym ocenianym skalą PSP, szczególnie przy dawkach 100 mg i 150 mg. Efekt terapeutyczny pojawia się szybko, już od 4. dnia leczenia, co umożliwia wczesną kontrolę objawów psychotycznych.
antagonizm serotoninergiczny, badanie podwójnie zaślepione, badanie randomizowane, dezorganizacja myślenia, dysfagia, działanie niepożądane, działanie pozapiramidowe, działanie przeciwpsychotyczne, efekt antycholinergiczny, funkcja motoryczna, kryteria DSM-IV, lęk i depresja, lek przeciwpsychotyczny, mieszanina racemiczna, monoterapia, nawrót schizofrenii, neuroleptyk klasyczny, niekontrolowana wrogość, objawy negatywne, objawy pozytywne, objawy psychotyczne, objawy wytwórcze schizofrenii, ostra faza schizofrenii, paliperydon, receptor alfa-1-adrenergiczny, receptor alfa-2 adrenergiczny, receptor cholinergiczny, receptor dopaminergiczny D2, receptor H1-histaminergiczny, receptor serotoninergiczny 5-HT2, skala PANSS, stan kataleptyczny, substancja czynna - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Orizon 1 mg
Rysperydon, substancja czynna leku Orizon (kod ATC: N05AX08), jest atypowym lekiem przeciwpsychotycznym o selektywnym antagonizmie receptorów 5-HT2 i D2, z dodatkowym powinowactwem do receptorów alfa-1-adrenergicznych, H1 i α-2-adrenergicznych, bez działania na receptory cholinergiczne. Jego zrównoważone działanie serotoninergiczne i dopaminergiczne pozwala na skuteczne leczenie objawów pozytywnych i negatywnych schizofrenii, a także zaburzeń afektywnych, przy mniejszym ryzyku pozapiramidowych działań niepożądanych w porównaniu do klasycznych neuroleptyków. W badaniach klinicznych obejmujących ponad 2500 pacjentów z schizofrenią, rysperydon w dawkach od 1 mg do 16 mg/dobę wykazał istotną skuteczność w redukcji objawów ocenianych skalami BPRS i PANSS. Długoterminowa terapia (2-8 mg/dobę) wykazała wydłużenie okresu remisji w porównaniu z haloperydolem. Ponadto, rysperydon potwierdził skuteczność w monoterapii ostrych epizodów manii w zaburzeniu dwubiegunowym typu I, w dawkach 1-6 mg/dobę, z istotną poprawą w skali YMRS już po 3 tygodniach leczenia, a także w terapii skojarzonej z litem lub walproinianem, z wyłączeniem karbamazepiny, która indukuje klirens leku.
antagonizm monoaminergiczny, BPSD, choroba Alzheimera, działania pozapiramidowe, epizod maniakalny, karbamazepina, katalepsja, lit, neuroleptyk klasyczny, otępienie naczyniowe, receptor 5-HT2, receptor alfa-1-adrenergiczny, receptor alfa-2 adrenergiczny, receptor cholinergiczny, receptor D2, receptor histaminergiczny H1, schizofrenia, skala BEHAVE-AD, skala BPRS, skala CMAI, skala MMSE, skala N-CBRF, skala PANSS, skala YMRS, walproinian, zaburzenia zachowania, zaburzenie afektywne, zaburzenie dwubiegunowe typu I - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Pernazinum 25 mg
Pernazinum, zawierający perazynę, jest lekiem psychotropowym z grupy fenotiazyn o działaniu przeciwpsychotycznym, klasyfikowanym jako pochodna fenotiazyny z grupą piperazynową (kod ATC: N05AB10). Mechanizm działania perazyny opiera się na antagonizmie receptorów dopaminergicznych D1 i D2 w ośrodkowym układzie nerwowym, zwłaszcza w ośrodkach podkorowych, podwzgórzu oraz układzie limbicznym. Ponadto, lek blokuje receptory cholinergiczne, adrenergiczne α1, histaminowe oraz serotoninowe, co wpływa na jego złożony profil farmakodynamiczny. Dostępny jest w dawkach 25 mg i 100 mg, w formie tabletek zawierających odpowiednio 42,1 mg i 168,4 mg dimaleinianu perazyny.
dimaleinian perazyny, działanie antycholinergiczne, działanie przeciwpsychotyczne, efekt pozapiramidowy, fenotiazyna, hipotensja ortostatyczna, lek psychotropowy, neuroleptyk klasyczny, ośrodkowy układ nerwowy, perazyna, pochodna fenotiazyny, receptor adrenergiczny, receptor cholinergiczny, receptor dopaminergiczny, receptor histaminowy, receptor serotoninowy, sedacja, szlak mezokortykalny, szlak mezolimbiczny, układ dopaminergiczny, układ nigrostriatalny, właściwości przeciwpsychotyczne, zaburzenie psychotyczne - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Symquel XR 50 mg
Kwetiapina, substancja czynna preparatu Symquel XR, jest atypowym lekiem przeciwpsychotycznym z grupy diazepin, oksazepin i tiazepin (kod ATC: N05AH04), dostępnym w formie tabletek o przedłużonym uwalnianiu w dawkach 50 mg, 200 mg, 300 mg oraz 400 mg. Mechanizm działania opiera się na wysokim powinowactwie do receptorów serotoninergicznych 5HT2 oraz dopaminergicznych D1 i D2, z przewagą blokady receptorów 5HT2, co przekłada się na skuteczność przeciwpsychotyczną przy jednoczesnym zmniejszeniu ryzyka pozapiramidowych działań niepożądanych. Kwetiapina i jej aktywny metabolit norkwetiapina wykazują także powinowactwo do receptorów histaminergicznych, alfa-1- i alfa-2-adrenergicznych, a norkwetiapina dodatkowo do receptorów muskarynowych, co tłumaczy potencjalne działania przeciwcholinergiczne. Działanie przeciwdepresyjne norkwetiapiny wiąże się z hamowaniem transportera noradrenaliny oraz częściowym agonizmem receptorów 5HT1A.
agonista dopaminy, atypowy lek przeciwpsychotyczny, blokada depolaryzacyjna, dystonia, działanie agonistyczne, działanie kataleptyczne, działanie pozapiramidowe, działanie przeciwcholinergiczne, działanie przeciwdepresyjne, działanie przeciwpsychotyczne, kwetiapina, laktoza jednowodna, lek przeciwpsychotyczny, nadwrażliwość receptorów, neuroleptyk klasyczny, norkwetiapina, objaw pozapiramidowy, ośrodkowy układ nerwowy, receptor alfa-1-adrenergiczny, receptor alfa-2 adrenergiczny, receptor benzodiazepinowy, receptor D2, receptor dopaminergiczny, receptor histaminergiczny, receptor muskarynowy, receptor neuroprzekaźnikowy, receptor serotoninergiczny, receptor serotoninowy, substancja czynna, Symquel XR, szlak mezolimbiczny, tabletka o przedłużonym uwalnianiu, transporter noradrenaliny, układ limbiczny, układ nigrostriatalny - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Quetiapine Fair-Med 150 mg
Kwetiapina, substancja czynna preparatu Quetiapine Fair-Med, jest atypowym lekiem przeciwpsychotycznym z grupy diazepin, oksazepin i tiazepin (kod ATC: N05A H04). Jej mechanizm działania opiera się na wysokim powinowactwie do receptorów serotoninowych 5HT2 oraz dopaminowych D1 i D2, z przewagą blokady receptorów 5HT2 nad D2, co przekłada się na skuteczność przeciwpsychotyczną przy jednoczesnym zmniejszeniu ryzyka działań niepożądanych pozapiramidowych. Kwetiapina i jej aktywny metabolit norkwetiapina wykazują także powinowactwo do receptorów histaminergicznych i α1-adrenergicznych (odpowiedzialnych za sedację i hipotensję ortostatyczną), umiarkowane do α2-adrenergicznych oraz zróżnicowane działanie na receptory muskarynowe (niskie u kwetiapiny, umiarkowane do wysokiego u norkwetiapiny), co tłumaczy działanie przeciwcholinergiczne. Norkwetiapina dodatkowo hamuje transporter norepinefryny (NET) i działa jako częściowy agonista receptorów 5HT1A, co rozszerza spektrum terapeutyczne o właściwości przeciwdepresyjne i przeciwlękowe.
agonista receptora, atypowy lek przeciwpsychotyczny, diazepina, dystonia, działanie cholinergiczne, działanie niepożądane pozapiramidowe, działanie przeciwcholinergiczne, działanie przeciwdepresyjne, działanie przeciwlękowe, działanie przeciwpsychotyczne, hipotensja ortostatyczna, katalepsja, kwetiapina, neuroleptyk klasyczny, neuron dopaminergiczny, norkwetiapina, objaw pozapiramidowy, późna dyskineza, receptor 5HT1A, receptor benzodiazepinowy, receptor dopaminowy, receptor histaminergiczny, receptor muskarynowy, receptor serotoninowy, receptor α1-adrenergiczny, receptor α2-adrenergiczny, szlak mezolimbiczny, transporter norepinefryny, układ limbiczny, układ nigrostriatalny - Leksykon substancji czynnych
Rysperydon – Właściwości farmakodynamiczne
Rysperydon jest selektywnym antagonistą receptorów serotoninergicznych 5-HT2 oraz dopaminergicznych D2, co stanowi podstawę jego działania przeciwpsychotycznego. Wykazuje również powinowactwo do receptorów alfa-1-adrenergicznych, histaminergicznych H1 oraz alfa-2-adrenergicznych, nie oddziałując na receptory cholinergiczne, co wpływa na korzystniejszy profil działań niepożądanych. W porównaniu z klasycznymi neuroleptykami, rysperydon wywołuje mniejsze ryzyko pozapiramidowych działań niepożądanych i katalepsji, co jest związane z jego zrównoważonym antagonizmem receptorów serotoninergicznych i dopaminergicznych. Skuteczność rysperydonu w leczeniu schizofrenii potwierdzono w badaniach klinicznych z dawkami od 1 mg do 16 mg na dobę, wykazując istotną poprawę w skalach BPRS i PANSS oraz dłuższy czas do nawrotu choroby w porównaniu z haloperydolem.
9-hydroksyrysperydon, agresja, antagonista monoaminergiczny, antagonizm ośrodkowy, BPSD, choroba Alzheimera, DSM-IV, działanie pozapiramidowe, haloperydol, karbamazepina, katalepsja, klirens leku, neuroleptyk klasyczny, objaw negatywny, objaw wytwórczy schizofrenii, ostra mania, otępienie naczyniowe, otępienie umiarkowane, pobudzenie, psychoza, receptor alfa-1-adrenergiczny, receptor alfa-2 adrenergiczny, receptor cholinergiczny, receptor dopaminergiczny D2, receptor histaminergiczny H1, receptor serotoninergiczny 5-HT2, rysperydon, rysperydon o przedłużonym uwalnianiu, schizofrenia, skala BEHAVE-AD, skala BPRS, skala CMAI, skala MMSE, skala N-CBRF, skala PANSS, skala YMRS, stabilizator nastroju, walproinian, zaburzenie afektywne, zaburzenie dwubiegunowe typu I, zaburzenie schizoafektywne, zaburzenie zachowania - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Palifren Long 150 mg / 100 mg
Paliperydon, substancja czynna produktu Palifren Long, jest atypowym lekiem przeciwpsychotycznym z grupy N05AX13, działającym jako selektywny antagonista receptorów serotoninergicznych 5-HT2 oraz dopaminergicznych D2, z dodatkowym blokowaniem receptorów alfa 1-adrenergicznych, H1-histaminergicznych i alfa 2-adrenergicznych. Oba enancjomery paliperydonu wykazują podobną aktywność farmakologiczną, a lek charakteryzuje się brakiem powinowactwa do receptorów cholinergicznych, co przekłada się na mniejsze ryzyko pozapiramidowych działań niepożądanych w porównaniu z klasycznymi neuroleptykami. Paliperydon skutecznie łagodzi objawy wytwórcze schizofrenii, jednocześnie rzadziej wywołując stany kataleptyczne i hamowanie funkcji motorycznych.
antagonista receptora D2, antagonizm serotoninergiczny, badanie kliniczne kontrolowane placebo, dezorganizacja myślenia, działanie niepożądane pozapiramidowe, lęk i depresja, lek przeciwpsychotyczny, lek psycholeptyczny, mięsień naramienny, mięsień pośladkowy, mieszanina racemiczna, nawrót schizofrenii, neuroleptyk klasyczny, niekontrolowana wrogość, objaw negatywny, objaw pozytywny, objaw wytwórczy schizofrenii, Palifren Long, paliperydon, PANSS, PSP, receptor alfa-1-adrenergiczny, receptor alfa-2 adrenergiczny, receptor cholinergiczny, receptor dopaminergiczny D2, receptor H1-histaminergiczny, receptor serotoninergiczny 5-HT2, skala funkcjonowania indywidualnego i społecznego, Skala Objawów Pozytywnych i Negatywnych, stan kataleptyczny, właściwość farmakologiczna - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Egoropal 50 mg
Produkt leczniczy Egoropal zawiera paliperydon w formie palmitynianu, będący antagonistą receptorów dopaminergicznych D2 oraz serotoninergicznych 5-HT2, co stanowi podstawę jego działania przeciwpsychotycznego. Paliperydon wykazuje również blokadę receptorów alfa1- i alfa2-adrenergicznych oraz H1-histaminergicznych, przy braku powinowactwa do receptorów cholinergicznych, co przekłada się na korzystny profil działań niepożądanych. W badaniach klinicznych potwierdzono skuteczność paliperydonu w leczeniu ostrego nawrotu schizofrenii, ocenianą za pomocą zmniejszenia całkowitej punktacji w skali PANSS oraz poprawy funkcjonowania społecznego i indywidualnego w skali PSP. Terapia opierała się na schemacie iniekcji podawanych w dniach 1., 8., 36. oraz 64., bez konieczności stosowania dodatkowych doustnych leków przeciwpsychotycznych.
antagonista receptora D2, dezorganizacja myślenia, działanie niepożądane, działanie pozapiramidowe, efekt terapeutyczny, enancjomer, funkcja motoryczna, iniekcja, kryteria DSM-IV, lek przeciwpsychotyczny, lek psycholeptyczny, mięsień pośladkowy, mieszanina racemiczna, nawrót schizofrenii, neuroleptyk klasyczny, objaw negatywny, objaw pozytywny, objaw wytwórczy schizofrenii, ostra faza schizofrenii, paliperydon, receptor alfa-1-adrenergiczny, receptor alfa-2 adrenergiczny, receptor cholinergiczny, receptor dopaminergiczny D2, receptor H1-histaminergiczny, receptor serotoninergiczny 5-HT2, skala PANSS, skala PSP, stan kataleptyczny, substancja czynna, wstrzyknięcie domięśniowe - Leksykon chorób i schorzeń
Zespół tourette’a – Leczenie
Zespół Tourette’a (ZT) to zaburzenie neurologiczne manifestujące się tikami ruchowymi i wokalnymi, rozpoczynającymi się przed 18. rokiem życia. Leczenie koncentruje się na kontroli objawów, a nie na całkowitym wyleczeniu. Terapie behawioralne, zwłaszcza Comprehensive Behavioral Intervention for Tics (CBIT), stanowią leczenie pierwszego rzutu, wykazując ponad 50% skuteczność w długoterminowej redukcji tików. CBIT obejmuje szkolenie świadomości premonitory urge, trening reakcji konkurencyjnej oraz techniki relaksacyjne. Habit Reversal Training (HRT), będący podstawowym elementem CBIT, wykazuje 97% redukcję tików po 18 miesiącach, a Exposure and Response Prevention (ERP) pomaga pacjentom tolerować uczucie poprzedzające tik bez jego wykonywania. Leczenie farmakologiczne, stosowane przy umiarkowanych i ciężkich tikach, obejmuje neuroleptyki klasyczne (haloperydol, pimozyd), atypowe leki przeciwpsychotyczne (risperidon, aripiprazol) oraz leki alfa-2 agonistyczne (klonidyna, guanfacyna), które wykazują różną skuteczność i profil działań niepożądanych. Dodatkowo stosuje się topiramat, toksynę botulinową oraz leki na ADHD i przeciwdepresyjne w zależności od współistniejących zaburzeń.
agonista receptora alfa-2 adrenergicznego, aripiprazol, atomoksetyna, atypowy lek przeciwpsychotyczny, CBIT, citalopram, dekstroamfetamina, ERP, escitalopram, farmakoterapia, fluoksetyna, głęboka stymulacja mózgu, guanfacyna, haloperydol, HRT, klonidyna, lek przeciwpadaczkowy, metylfenidat, neuroleptyk klasyczny, pimozyd, risperidon, SSRI, stymulant, technika relaksacyjna, terapia behawioralna, terapia poznawczo-behawioralna, toksyna botulinowa, topiramat, trening reakcji konkurencyjnej, trening świadomości, zespół Tourette’a - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Clopizam 100 mg
Klozapina, substancja czynna leku Clopizam, jest atypowym lekiem przeciwpsychotycznym z grupy pochodnych diazepiny, oksazepiny i tiazepiny (kod ATC N05AH02), charakteryzującym się unikalnym profilem farmakodynamicznym. Wykazuje słabe powinowactwo do receptorów dopaminowych D1, D2, D3 i D5, natomiast silne do D4, co przekłada się na mniejsze ryzyko objawów pozapiramidowych. Ponadto klozapina blokuje receptory alfa-adrenergiczne (co może powodować hipotensję i ortostatyczne spadki ciśnienia), muskarynowe (powodując działania niepożądane takie jak suchość w ustach, zaparcia, tachykardia), histaminowe (sedacja, przyrost masy ciała) oraz serotoninowe (działanie przeciwdepresyjne i wpływ na objawy negatywne schizofrenii). Klozapina wykazuje minimalny wpływ na stężenie prolaktyny, co redukuje ryzyko hiperprolaktynemii i jej powikłań, takich jak ginekomastia, brak miesiączkowania, mlekotok czy impotencja.
agranulocytoza, akatyzja, badanie hematologiczne, choroba Parkinsona, dystonia ostra, działanie alfa-adrenolityczne, działanie antyserotoninergiczne, działanie przeciwcholinergiczne, działanie przeciwhistaminowe, ginekomastia, granulocytopenia, hiperprolaktynemia, katalepsja, klozapina, Krótka Skala Oceny Psychiatrycznej, lek przeciwpsychotyczny, mlekotok, neuroleptyk klasyczny, neuroprzekaźnictwo, objawy negatywne, objawy parkinsonowskie, objawy pozapiramidowe, objawy pozytywne, ośrodkowy układ nerwowy, pochodne diazepiny, prolaktyna, receptor adrenergiczny, receptor dopaminowy, receptor dopaminowy D4, receptor muskarynowy, receptor serotoninowy, schizofrenia lekooporna, układ krwiotwórczy, zaburzenie funkcji poznawczych - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Zolafren 10 mg
Olanzapina, substancja czynna leku Zolafren, jest atypowym lekiem przeciwpsychotycznym z grupy diazepiny, oksazepiny, tiazepiny i oksepiny (kod ATC: N05A H03), wykazującym działanie przeciwpsychotyczne, przeciwmaniakalne oraz stabilizujące nastrój. Mechanizm działania opiera się na wysokim powinowactwie do receptorów serotoninowych (5HT2A/2C, 5HT3, 5HT6), dopaminowych (D1-D5), muskarynowych (M1-M5), adrenergicznych (α1) oraz histaminowych (H1). Szczególnie istotne jest większe powinowactwo do receptorów 5HT2 niż D2, co przekłada się na mniejsze ryzyko objawów pozapiramidowych. Badania neuroobrazowe (PET, SPECT) potwierdziły selektywne blokowanie receptorów D2 w układzie mezolimbicznym, co koreluje z efektem terapeutycznym i ograniczeniem działań niepożądanych motorycznych. Olanzapina wykazuje także działanie przeciwlękowe, co wyróżnia ją spośród innych neuroleptyków.
badanie elektrofizjologiczne, choroba afektywna dwubiegunowa, epizod maniakalny, epizod mieszany, lek przeciwpsychotyczny, lek stabilizujący nastrój, nawrót choroby dwubiegunowej, neuroleptyk klasyczny, objawy negatywne, objawy pozapiramidowe, objawy pozytywne, olanzapina, pozytronowa tomografia emisyjna, receptor adrenergiczny, receptor cholinergiczny muskarynowy, receptor dopaminowy, receptor histaminowy, receptor serotoninowy, schizofrenia, skala depresji Montgomery-Åsberg, terapia skojarzona, tomografia emisyjna pojedynczego fotonu, trudność w połykaniu, zaburzenie schizoafektywne - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Symamis 100 mg
Amisulpryd, substancja czynna leku Symamis, jest selektywnym antagonistą receptorów dopaminergicznych D2 i D3, bez powinowactwa do receptorów D1, D4, D5 oraz receptorów serotoninowych, α-adrenergicznych, histaminergicznych H1, cholinergicznych i sigma. Ta selektywność farmakodynamiczna przekłada się na zmniejszone ryzyko działań niepożądanych, takich jak sedacja, przyrost masy ciała, objawy pozapiramidowe czy efekty antycholinergiczne. Amisulpryd wykazuje dawkozależny mechanizm działania: w niskich dawkach blokuje presynaptyczne receptory D2/D3, zwiększając uwalnianie dopaminy i poprawiając objawy negatywne schizofrenii, natomiast w wyższych dawkach blokuje postsynaptyczne receptory dopaminergiczne, co odpowiada za efekt przeciwpsychotyczny w leczeniu objawów pozytywnych. W badaniach przedklinicznych nie obserwowano katalepsji ani rozwoju nadwrażliwości receptorów D2, co sugeruje stabilność efektu terapeutycznego podczas długotrwałej terapii.
amisulpryd, benzamid, katalepsja, lek przeciwpsychotyczny, nadwrażliwość receptorów dopaminergicznych, neuroleptyk atypowy, neuroleptyk klasyczny, objawy negatywne schizofrenii, objawy pozapiramidowe, objawy pozytywne schizofrenii, receptor alfa-adrenergiczny, receptor cholinergiczny, receptor dopaminergiczny, receptor dopaminergiczny D2, receptor histaminergiczny H1, receptor postsynaptyczny D2, receptor presynaptyczny D2, receptor serotoninowy, receptor sigma, schizofrenia, układ limbiczny - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Fenactil 25 mg/ml
Fenactil, zawierający chloropromazynę chlorowodorek w stężeniach 5 mg/ml oraz 25 mg/ml, jest neuroleptykiem z grupy pochodnych fenotiazyny o złożonym mechanizmie działania na ośrodkowy układ nerwowy. Jego główne efekty farmakodynamiczne obejmują silne działanie przeciwpsychotyczne i uspokajające, umiarkowane działanie przeciwlękowe i przeciwwymiotne oraz wpływ na ośrodek termoregulacji, co może prowadzić do zaburzeń regulacji temperatury ciała. Chloropromazyna działa antagonistycznie na receptory dopaminowe (silny efekt), serotoninowe 5-HT2 (umiarkowany do silnego), adrenergiczne α1 (umiarkowany do silnego), muskarynowe (umiarkowany) oraz wykazuje słabe działanie przeciwhistaminowe. Blokada receptorów dopaminowych w układzie limbicznym odpowiada za efekt przeciwpsychotyczny, natomiast w układzie nigrostriatalnym może wywoływać objawy pozapiramidowe.
chloropromazyna chlorowodorek, działanie cholinolityczne, działanie hipotensyjne, działanie przeciwautystyczne, działanie przeciwhistaminowe, działanie przeciwlękowe, działanie przeciwpsychotyczne, działanie przeciwwymiotne, lek neuroleptyczny, mechanizm termoregulacyjny, neuroleptyk klasyczny, objawy pozapiramidowe, ośrodek termoregulacji, ośrodkowy układ nerwowy, pochodne fenotiazyny, przekaźnictwo dopaminergiczne, receptor 5-HT2, receptor adrenergiczny α1, receptor dopaminowy, receptor muskarynowy, receptor serotoninowy, roztwór do wstrzykiwań, układ adrenergiczny, układ cholinergiczny, układ dopaminergiczny, układ limbiczny, układ nigrostriatalny, układ serotoninergiczny - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Ketilept 300 mg 300 mg
Kwetiapina, lek atypowy przeciwpsychotyczny z grupy pochodnych diazepiny, wykazuje szerokie spektrum działania farmakologicznego, głównie poprzez antagonizm receptorów serotoninowych 5HT2 oraz dopaminowych D1 i D2, z przewagą selektywności wobec 5HT2, co przekłada się na skuteczność przeciwpsychotyczną przy niskim ryzyku objawów pozapiramidowych. Aktywny metabolit norkwetiapina dodatkowo hamuje transporter noradrenaliny (NET) i działa częściowo agonistycznie na receptory 5HT1A, co może tłumaczyć jej właściwości przeciwdepresyjne. W badaniach klinicznych potwierdzono skuteczność kwetiapiny w leczeniu schizofrenii (dawki 75-750 mg/dobę) oraz różnych faz choroby afektywnej dwubiegunowej, w tym epizodów maniakalnych (dawki do 800 mg/dobę) i depresyjnych (300-600 mg/dobę), z korzystnym profilem bezpieczeństwa i niską częstością objawów pozapiramidowych (7,8% vs 8,0% placebo w schizofrenii; 11,2% vs 11,4% placebo w manii). W terapii długoterminowej kwetiapina skutecznie wydłuża czas do nawrotu zaburzeń nastroju, szczególnie w skojarzeniu ze stabilizatorami nastroju (dawki 400-800 mg/dobę). Farmakokinetycznie lek charakteryzuje się okresem półtrwania około 7 godzin, jednak receptorowe zajęcie 5HT2 i D2 utrzymuje się do 12 godzin.
ADHD, agonista dopaminy, akatyzja, atypowy lek przeciwpsychotyczny, choroba afektywna dwubiegunowa, ciężkie zaburzenie depresyjne, drżenie, dyskinezja, dystonia, emisyjna tomografia pozytonowa, epizod depresyjny, epizod maniakalny, hiperprolaktynemia, lek antycholinergiczny, nadwrażliwość receptorów dopaminergicznych, neuroleptyk klasyczny, niedoczynność tarczycy, niepokój, objaw pozapiramidowy, pochodna diazepiny, receptor alfa-1-adrenergiczny, receptor alfa-2 adrenergiczny, receptor benzodiazepinowy, receptor dopaminowy, receptor histaminergiczny, receptor muskarynowy, receptor serotoninowy 5HT2, szlak mezolimbiczny, sztywność mięśniowa, transporter noradrenaliny, TSH, układ nigrostriatalny, walproinian sodu, zaburzenie pozapiramidowe, zaburzenie schizoafektywne - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Quetiapine Orion 25 mg
Quetiapine Orion to atypowy lek przeciwpsychotyczny z grupy psycholeptyków, klasyfikowany pod kodem ATC N05AH04, dostępny w formie tabletek powlekanych o dawkach 25 mg, 100 mg, 200 mg i 300 mg, zawierających odpowiednio 25 mg, 100 mg, 200 mg i 300 mg kwetiapiny fumaran. Substancja czynna oraz jej aktywny metabolit, norkwetiapina, wykazują wysokie powinowactwo do receptorów serotoninergicznych 5HT2 oraz dopaminergicznych D1 i D2, co warunkuje ich działanie przeciwpsychotyczne. Kwetiapina charakteryzuje się selektywnym antagonizmem wobec receptorów 5HT2, co przekłada się na niższe ryzyko pozapiramidowych działań niepożądanych w porównaniu z klasycznymi neuroleptykami. Dodatkowo, lek wykazuje wysokie powinowactwo do receptorów histaminergicznych i α1-adrenergicznych oraz umiarkowane do α2-adrenergicznych, a norkwetiapina wykazuje działanie antycholinergiczne poprzez wiązanie z receptorami muskarynowymi. Mechanizm działania przeciwdepresyjnego wiąże się z hamowaniem transportera norepinefryny (NET) oraz częściowym agonizmem receptorów 5HT1A przez norkwetiapinę.
atypowy lek przeciwpsychotyczny, blokada depolaryzacyjna, częściowy agonizm, dystonia, działanie antycholinergiczne, działanie kataleptyczne, działanie pozapiramidowe, działanie przeciwdepresyjne, fumaran kwetiapiny, lek przeciwpsychotyczny drugiej generacji, nadwrażliwość receptorów dopaminowych, neuroleptyk klasyczny, norkwetiapina, objaw pozapiramidowy, receptor 5HT1A, receptor benzodiazepinowy, receptor dopaminergiczny, receptor histaminergiczny, receptor muskarynowy, receptor serotoninergiczny, receptor α1-adrenergiczny, receptor α2-adrenergiczny, szlak mezolimbiczny, transporter norepinefryny, układ limbiczny, układ nigrostriatalny - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Olpinat 10 mg
Olanzapina, substancja czynna leku Olpinat, jest atypowym lekiem przeciwpsychotycznym z grupy diazepin, oksazepin, tiazepin i oksepiny (kod ATC: N05AH03), wykazującym działanie przeciwpsychotyczne, przeciwmaniakalne oraz stabilizujące nastrój. Charakteryzuje się szerokim spektrum powinowactwa do receptorów OUN, w tym serotoninowych (5HT2A/2C, 5HT3, 5HT6), dopaminowych (D1-D5), muskarynowych (m1-m5), adrenergicznych (α1) oraz histaminowych (H1), z wyraźną selektywnością do receptorów 5HT2 nad D2 (Ki < 100 nM). Farmakologicznie olanzapina zmniejsza aktywność neuronów dopaminergicznych układu mezolimbicznego (A10) przy minimalnym wpływie na drogi prążkowiowe (A9), co tłumaczy jej skuteczność przeciwpsychotyczną przy niskim ryzyku objawów pozapiramidowych. W badaniach przedklinicznych wykazano także jej potencjał anksjolityczny, co wyróżnia ją spośród innych neuroleptyków.
cholesterol całkowity, cholesterol LDL, choroba afektywna dwubiegunowa, epizod maniakalny, epizod mieszany, haloperydol, katalepsja, lek przeciwpsychotyczny, lek stabilizujący nastrój, lit farmakologiczny, neuroleptyk klasyczny, neuron dopaminergiczny, objawy pozapiramidowe, olanzapina, ośrodkowy układ nerwowy, prolaktyna, receptor adrenergiczny, receptor cholinergiczny muskarynowy, receptor dopaminowy, receptor histaminowy, receptor serotoninowy, schizofrenia, skala depresji Montgomery-Åsberg, stan lękowy, triglicerydy, układ mezolimbiczny, walproinian sodu, warunkowy odruch unikania, zaburzenie motoryczne, zaburzenie schizoafektywne - Leksykon leków
Wpływ na płodność, ciążę i laktację – Quetiapin NeuroPharma 200 mg
Kwetiapina, stosowana u kobiet w ciąży, wymaga szczegółowego omówienia potencjalnych korzyści i ryzyka z pacjentką. Dane kliniczne obejmujące 300-1000 przypadków ekspozycji nie wykazują jednoznacznego wzrostu ryzyka wad rozwojowych płodu, jednak brak jest ostatecznych wniosków. Badania przedkliniczne wskazują na toksyczność reprodukcyjną u zwierząt, co podkreśla konieczność ostrożności. Szczególnie w trzecim trymestrze istnieje ryzyko wystąpienia u noworodków objawów pozapiramidowych, odstawienia, zaburzeń napięcia mięśniowego, drżeń, senności, niewydolności oddechowej oraz trudności w karmieniu, co wymaga ścisłego monitorowania stanu dziecka po porodzie.
działanie niepożądane, działanie toksyczne, ekspozycja na lek, hiperprolaktynemia, hipertonia, hipotonia, karmienie piersią, kwetiapina, lek przeciwpsychotyczny, mleko kobiece, neuroleptyk klasyczny, niewydolność oddechowa, objawy pozapiramidowe, prolaktyna, przenikanie leku, terapia kwetiapiną, trzeci trymestr ciąży, wada rozwojowa płodu, zaburzenia pobierania pokarmu, zespół odstawienny - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Pernazinum 100 mg
Perazyna, substancja czynna leku Pernazinum, należy do fenotiazyn z grupy piperazynowej i posiada kod ATC N05AB10. Dostępna jest w tabletkach zawierających 25 mg lub 100 mg dimaleinianu perazyny. Mechanizm działania perazyny opiera się głównie na antagonizmie receptorów dopaminergicznych D1 i D2 w ośrodkach podkorowych mózgu, podwzgórzu oraz układzie limbicznym, co stanowi podstawę jej efektu przeciwpsychotycznego. Ponadto, perazyna wykazuje powinowactwo do receptorów cholinergicznych, adrenergicznych α1, histaminowych oraz serotoninowych, co wpływa na jej szeroki profil farmakodynamiczny oraz potencjalne działania niepożądane, takie jak efekty antycholinergiczne, hipotensja, sedacja oraz modyfikacja działania psychotropowego.
blokada receptorów dopaminergicznych, dimaleinian perazyny, działanie antagonistyczne, działanie antycholinergiczne, działanie przeciwlękowe, działanie sedatywne, efekt przeciwpsychotyczny, klasyfikacja ATC, lek przeciwpsychotyczny, neuroleptyk klasyczny, objawy pozapiramidowe, profil farmakodynamiczny, receptory dopaminergiczne, receptory neuronalne, schizofrenia, stan maniakalny, układ dopaminergiczny, zaburzenia psychotyczne - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Egoropal 100 mg
Paliperydon, substancja czynna leku Egoropal, jest atypowym lekiem przeciwpsychotycznym o unikalnym profilu farmakodynamicznym, charakteryzującym się silnym powinowactwem do receptorów serotoninergicznych 5-HT2 oraz dopaminergicznych D2, co stanowi podstawę jego działania przeciwpsychotycznego, zwłaszcza w leczeniu objawów pozytywnych schizofrenii. Dodatkowo, lek wykazuje blokadę receptorów alfa 1-adrenergicznych, co może wpływać na regulację ciśnienia tętniczego, oraz słabsze powinowactwo do receptorów H1-histaminergicznych i alfa 2-adrenergicznych. Brak powinowactwa do receptorów cholinergicznych przekłada się na niższe ryzyko działań niepożądanych ze strony układu cholinergicznego. Oba enancjomery paliperydonu wykazują podobną aktywność farmakologiczną, a w porównaniu do klasycznych neuroleptyków, paliperydon rzadziej wywołuje stany kataleptyczne i zaburzenia ruchowe, co jest związane z dominującym antagonizmem serotoninergicznym i mniejszym hamowaniem funkcji motorycznych.
antagonizm serotoninergiczny, blokowanie monoamin, ciśnienie tętnicze, dezorganizacja myślenia, działanie niepożądane pozapiramidowe, funkcja motoryczna, iniekcja o przedłużonym uwalnianiu, lek przeciwpsychotyczny, mięsień naramienny, mięsień pośladkowy, mieszanina racemiczna paliperydonu, neuroleptyk klasyczny, objaw negatywny, objaw pozytywny, objaw wytwórczy schizofrenii, ośrodkowy układ nerwowy, ostra faza schizofrenii, paliperydon, receptor alfa-1-adrenergiczny, receptor alfa-2 adrenergiczny, receptor cholinergiczny, receptor dopaminergiczny D2, receptor H1-histaminergiczny, receptor serotoninergiczny 5-HT2, schizofrenia, skala PANSS, skala PSP, spłycenie afektu, stan kataleptyczny, układ cholinergiczny, uwalnianie neurotransmiterów, wycofanie społeczne, zachowanie agresywne - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Masultab 50 mg
Amisulpryd, substancja czynna leku Masultab, jest selektywnym antagonistą receptorów dopaminergicznych D2 i D3, bez istotnego powinowactwa do receptorów D1, D4, D5 oraz innych receptorów neuronalnych (serotoninowych, α-adrenergicznych, histaminergicznych H1, cholinergicznych i sigma). Jego unikalny, dawkozależny mechanizm działania obejmuje blokadę postsynaptycznych receptorów D2 w dużych dawkach, co redukuje objawy pozytywne schizofrenii, oraz blokadę presynaptycznych receptorów D2/D3 w małych dawkach, co zwiększa uwalnianie dopaminy i łagodzi objawy negatywne. Amisulpryd nie wywołuje katalepsji ani nadwrażliwości receptorów D2 po długotrwałym stosowaniu, co odróżnia go od klasycznych neuroleptyków.
amisulpryd, apatia, benzamid, katalepsja, laktoza jednowodna, lek przeciwpsychotyczny, neuroleptyk klasyczny, objawy negatywne, objawy pozapiramidowe, objawy pozytywne schizofrenii, ośrodkowy układ nerwowy, prążkowie, receptor cholinergiczny, receptor dopaminergiczny, receptor histaminergiczny, receptor serotoninowy, receptor α-adrenergiczny, spłycenie afektu, układ limbiczny, urojenia i halucynacje, uwalnianie dopaminy, wycofanie społeczne, zaburzenie psychotyczne - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Risperidone Teva 37,5 mg
Rysperydon, substancja czynna leku Risperidone Teva (kod ATC: N05AX08), jest wybiórczym antagonistą receptorów serotoninergicznych 5-HT2 oraz dopaminergicznych D2, co stanowi podstawę jego działania przeciwpsychotycznego. Dodatkowo wykazuje powinowactwo do receptorów alfa-1-adrenergicznych, alfa-2-adrenergicznych oraz histaminergicznych H1, przy braku aktywności wobec receptorów cholinergicznych, co korzystnie wpływa na profil działań niepożądanych. W porównaniu z klasycznymi neuroleptykami rysperydon rzadziej wywołuje pozapiramidowe objawy i katalepsję, a jego zrównoważone działanie na receptory serotoninowe i dopaminowe umożliwia skuteczne leczenie zarówno objawów pozytywnych, jak i negatywnych oraz zaburzeń afektywnych w schizofrenii.
antagonista monoaminergiczny, dysfagia, działanie pozapiramidowe, leczenie podtrzymujące, metoda LOCF, neuroleptyk klasyczny, objaw pozytywny, objaw wytwórczy schizofrenii, ośrodkowy układ nerwowy, receptor alfa-1-adrenergiczny, receptor alfa-2 adrenergiczny, receptor cholinergiczny, receptor dopaminergiczny D2, receptor histaminergiczny H1, receptor serotoninergiczny 5-HT2, rysperydon, skala PANSS, zaburzenie afektywne, zaburzenie psychotyczne, zaburzenie schizoafektywne, zawiesina o przedłużonym uwalnianiu - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Quetiapine Aurovitas 300 mg
Kwetiapina, substancja czynna preparatu Quetiapine Aurovitas, jest atypowym lekiem przeciwpsychotycznym z grupy diazepin, oksazepin i tiazepin (kod ATC: N05A H04). Jej mechanizm działania opiera się na antagonizmie receptorów serotoninergicznych 5HT2 oraz dopaminergicznych D1 i D2, z przewagą blokady receptorów 5HT2, co przekłada się na efekt przeciwpsychotyczny przy niskim ryzyku objawów pozapiramidowych. Kwetiapina i jej aktywny metabolit norkwetiapina wykazują także powinowactwo do receptorów histaminergicznych, alfa1- i alfa2-adrenergicznych oraz muskarynowych (szczególnie norkwetiapina). Norkwetiapina hamuje transporter norepinefryny (NET) i działa częściowo agonistycznie na receptory 5HT1A, co tłumaczy jej właściwości przeciwdepresyjne. W badaniach klinicznych dawki kwetiapiny od 75 do 800 mg/dobę nie zwiększały częstości występowania objawów pozapiramidowych ani konieczności stosowania leków przeciwcholinergicznych.
atypowy lek przeciwpsychotyczny, choroba afektywna dwubiegunowa, diwalproinian, dystonia, działanie kataleptyczne, działanie przeciwpsychotyczne, emisyjna tomografia pozytronowa, epizod depresyjny, epizod maniakalny, epizod mieszany, kwetiapina o natychmiastowym uwalnianiu, lek neuroleptyczny, lek przeciwcholinergiczny, lek stabilizujący nastrój, nadwrażliwość receptorów D2, neuroleptyk klasyczny, norkwetiapina, objawy pozapiramidowe, receptor alfa1-adrenergiczny, receptor alfa2-adrenergiczny, receptor benzodiazepinowy, receptor dopaminergiczny, receptor histaminergiczny, receptor muskarynowy, receptor serotoninergiczny, schorzenie psychiatryczne, skala depresji Montgomery-Åsberg, skala manii Younga, szlak mezolimbiczny, transporter norepinefryny, układ limbiczny, układ nigrostriatalny, zaburzenia afektywne dwubiegunowe - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Rispolept 3 mg
Rysperydon, jako selektywny antagonista receptorów serotoninergicznych 5-HT₂ i dopaminergicznych D₂, wykazuje unikalny profil farmakodynamiczny, który przekłada się na skuteczność w leczeniu schizofrenii, zaburzeń dwubiegunowych typu I oraz behawioralnych i psychologicznych objawów demencji (BPSD). W badaniach klinicznych potwierdzono jego efektywność w dawkach od 1 mg do 16 mg na dobę, z korzystnym profilem działań niepożądanych, w tym mniejszym ryzykiem objawów pozapiramidowych w porównaniu z klasycznymi neuroleptykami. W terapii schizofrenii rysperydon wykazał przewagę nad placebo w ocenie za pomocą skal BPRS i PANSS, a w długoterminowym badaniu wydłużył czas do nawrotu choroby w porównaniu z haloperydolem. W leczeniu manii w zaburzeniu dwubiegunowym typu I skuteczność potwierdzono w dawkach 1–6 mg/dobę, z istotną poprawą w skali YMRS już po 3 tygodniach terapii, zarówno w monoterapii, jak i w skojarzeniu ze stabilizatorami nastroju, z wyjątkiem interakcji z karbamazepiną obniżającą stężenia leku.
9-hydroksyrysperydon, aktywność motoryczna, Behawioralne i Psychologiczne Objawy Demencji, choroba Alzheimera, epizod maniakalny, funkcja intelektualna, haloperydol, karbamazepina, katalepsja, Krótka Skala Oceny Psychiatrycznej, Krótka Skala Oceny Stanu Psychicznego, lit leczniczy, neuroleptyk klasyczny, objaw negatywny, objawy pozapiramidowe, objawy wytwórcze schizofrenii, otępienie naczyniowe, otępienie umiarkowane, receptor alfa1-adrenergiczny, receptor alfa2-adrenergiczny, receptor cholinergiczny, receptor dopaminergiczny D2, receptor histaminergiczny H1, receptor serotoninergiczny 5-HT2, rysperydon, schizofrenia, Skala Objawów Pozytywnych i Negatywnych, Skala Oceny Manii Younga, Skala Oceny Pobudzenia Cohen-Mansfielda, Skala Oceny Zaburzeń Zachowania w Chorobie Alzheimera, stabilizator nastroju, uporczywa agresja w otępieniu, upośledzenie psychiczne, walproinian, zaburzenie afektywne, zaburzenie dwubiegunowe typu I, zaburzenie zachowania, zaburzenie zdolności uczenia się, zachowanie destrukcyjne - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Kefrenex 300 mg
Kwetiapina, substancja czynna leku Kefrenex, jest atypowym lekiem przeciwpsychotycznym o unikatowym profilu farmakodynamicznym, wykazującym silne powinowactwo do receptorów serotoninowych 5HT2, umiarkowane do dopaminowych D1 i D2 oraz duże do receptorów histaminergicznych i α1-adrenergicznych. Mechanizm działania obejmuje selektywną blokadę receptorów 5HT2 i umiarkowaną blokadę D2, co przekłada się na skuteczność terapeutyczną w schizofrenii, chorobie afektywnej dwubiegunowej (epizody maniakalne i depresyjne) oraz niższe ryzyko objawów pozapiramidowych (7,8% vs. 8,0% placebo w schizofrenii; 11,2% vs. 11,4% placebo w manii). Skuteczność potwierdzono w dawkach od 75 do 800 mg/dobę, z farmakokinetycznym okresem półtrwania około 7 godzin, a wiązanie z receptorami utrzymuje się do 12 godzin. W leczeniu manii średnia skuteczna dawka wynosiła 600 mg/dobę, a w depresji dwubiegunowej dawki 300-600 mg/dobę wykazały istotną poprawę w skali MADRS. Kwetiapina w skojarzeniu z lekami stabilizującymi nastrój (400-800 mg/dobę) wydłuża czas do nawrotu epizodów zaburzeń nastroju.
akatyzja, choroba afektywna dwubiegunowa, diwalproeks, drżenie, dyskineza, dystonia, działanie niepożądane mózgowo-naczyniowe, epizod depresyjny, epizod maniakalny, kwetiapina, lek przeciwcholinergiczny, lek przeciwpsychotyczny atypowy, lek stabilizujący nastrój, lit, mania, nadciśnienie tętnicze, neuroleptyk klasyczny, neutropenia, niedoczynność tarczycy, norkwetiapina, objawy pozapiramidowe, ośrodkowy układ nerwowy, pozytonowa emisyjna tomografia komputerowa, receptor benzodiazepinowy, receptor dopaminowy, receptor histaminergiczny, receptor muskarynowy, receptor serotoninowy, receptor α1-adrenergiczny, receptor α2-adrenergiczny, schemat dawkowania, schizofrenia, sztywność mięśni, transporter norepinefryny, wskaźnik odpowiedzi, zaburzenie schizoafektywne, zaćma, zespół maniakalny - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Palifren Long 100 mg
Paliperydon, substancja czynna leku Palifren Long, jest atypowym lekiem przeciwpsychotycznym z grupy psycholeptyków (kod ATC: N05AX13), będącym mieszaniną racemiczną enancjomerów (+)- i (-)-paliperydonu o zbliżonej aktywności farmakologicznej. Mechanizm działania opiera się na selektywnym antagonizmie receptorów serotoninergicznych 5-HT2 oraz dopaminergicznych D2, z dodatkowym blokowaniem receptorów alfa-1-adrenergicznych, H1-histaminergicznych i alfa-2-adrenergicznych, przy braku powinowactwa do receptorów cholinergicznych. W porównaniu do klasycznych neuroleptyków, paliperydon wykazuje mniejsze ryzyko pozapiramidowych działań niepożądanych i stanów kataleptycznych, co przypisuje się przewadze antagonizmu serotoninowego nad dopaminergicznym. Skuteczność leku w leczeniu nawrotów schizofrenii potwierdzono w czterech randomizowanych, podwójnie zaślepionych badaniach klinicznych trwających od 9 do 13 tygodni, w których stosowano dawki od 25 mg do 150 mg podawane domięśniowo co 4 tygodnie, bez konieczności dodatkowej terapii doustnej.
antagonista receptora D2, antagonizm serotoninowy, dezorganizacja myślenia, działanie pozapiramidowe, enancjomer, funkcja motoryczna, lek przeciwpsychotyczny, lek psycholeptyczny, mieszanina racemiczna, nawrót schizofrenii, neuroleptyk klasyczny, niekontrolowana wrogość, objaw wytwórczy schizofrenii, Palifren Long, paliperydon, receptor alfa-1-adrenergiczny, receptor alfa-2 adrenergiczny, receptor cholinergiczny, receptor dopaminergiczny D2, receptor H1-histaminergiczny, receptor serotoninergiczny 5-HT2, schizofrenia, skala PANSS, skala PSP, stan kataleptyczny - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Clozapine Aristo 25 mg
Klozapina, substancja czynna leku Clozapine Aristo, jest atypowym neuroleptykiem z grupy diazapin, oksazapin i tiazapin (kod ATC: N05AH02), charakteryzującym się unikalnym profilem farmakodynamicznym. Wykazuje słabe blokowanie receptorów dopaminowych D1, D2, D3 i D5, przy jednoczesnym silnym powinowactwie do receptorów D4, co przekłada się na mniejsze ryzyko objawów pozapiramidowych. Ponadto klozapina działa silnie alfa-adrenolitycznie, przeciwcholinergicznie, przeciwhistaminowo (H1) oraz przeciwserotoninergicznie, co odpowiada za jej szerokie spektrum efektów klinicznych i działań niepożądanych. W terapii schizofrenii opornej na leczenie wykazuje szybkie i istotne klinicznie działanie uspokajające i przeciwpsychotyczne, poprawiając zarówno objawy pozytywne, jak i negatywne, co potwierdzają badania kliniczne, w tym 12-miesięczne obserwacje u 319 pacjentów, gdzie 81% wykazało poprawę (definiowaną jako ≥20% redukcja w Brief Psychiatric Rating Score).
agranulocytoza, akatyzja, badanie hematologiczne, brak miesiączki, Clozapine Aristo, dystonia ostra, działanie alfa-adrenolityczne, działanie przeciwcholinergiczne, działanie przeciwhistaminowe, działanie przeciwserotoninergiczne, ginekomastia, granulocytopenia, hiperprolaktynemia, hipotensja ortostatyczna, impotencja, klozapina, Krótka Skala Oceny Psychiatrycznej, lek przeciwpsychotyczny, mlekotok, morfologia krwi, neuroleptyk klasyczny, objaw parkinsonowski, objawy negatywne schizofrenii, objawy pozapiramidowe, objawy pozytywne schizofrenii, ośrodkowy układ nerwowy, prolaktyna, psychoza w chorobie Parkinsona, receptor alfa-adrenergiczny, receptor dopaminowy, receptor dopaminowy D4, receptor histaminowy H1, receptor muskarynowy, receptor serotoninowy, schizofrenia oporna na leczenie, zaburzenie funkcji poznawczych - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Risperidon Vipharm 4 mg
Risperidon Vipharm, zawierający 4 mg rysperydonu w formie tabletek powlekanych, jest selektywnym antagonistą receptorów monoaminergicznych, głównie 5-HT2 i D2, z dodatkowym powinowactwem do receptorów alfa-1-adrenergicznych oraz słabszym do H1 i alfa-2-adrenergicznych, bez działania na receptory cholinergiczne. Jego zrównoważone działanie serotoninergiczne i dopaminergiczne pozwala na skuteczne leczenie objawów schizofrenii, zarówno pozytywnych, jak i negatywnych, przy jednoczesnym zmniejszeniu ryzyka pozapiramidowych działań niepożądanych. Skuteczność w schizofrenii potwierdzono w badaniach klinicznych z dawkami od 2 do 16 mg/dobę, wykazując istotną poprawę w skalach BPRS i PANSS. W długoterminowym badaniu rysperidon (2-8 mg/dobę) wydłużał czas do nawrotu choroby w porównaniu z haloperydolem.
9-hydroksyrysperydon, BPSD, choroba Alzheimera, działanie antagonistyczne, działanie pozapiramidowe, klirens leku, neuroleptyk klasyczny, objawy wytwórcze, otępienie, otępienie naczyniowe, receptor 5-HT2, receptor alfa-1-adrenergiczny, receptor cholinergiczny, receptor D2, receptor histaminergiczny H1, rysperydon, skala BEHAVE-AD, skala BPRS, skala CMAI, skala MMSE, skala N-CBRF, skala PANSS, skala YMRS, stabilizator nastroju, zaburzenia zachowania, zaburzenie afektywne, zaburzenie dwubiegunowe typu I - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Fluanxol 3 mg
Fluanxol (flupentyksol) w dawce 3 mg w postaci tabletek powlekanych jest klasycznym neuroleptykiem stosowanym w leczeniu schizofrenii. Substancja czynna, flupentyksol dichlorowodorek (3,504 mg na tabletkę), działa głównie poprzez blokadę receptorów dopaminergicznych w OUN, co przyczynia się do redukcji objawów psychotycznych. Tabletki mają charakterystyczny wygląd (okrągłe, dwustronnie wypukłe, ciemnożółte, oznaczone FI) i zawierają substancje pomocnicze, takie jak 30,6 mg laktozy jednowodnej oraz barwnik FD&C yellow #6 (E110), co należy uwzględnić u pacjentów z nietolerancją laktozy lub nadwrażliwością na barwniki. Fluanxol jest wskazany zarówno w fazie ostrej schizofrenii, jak i w terapii podtrzymującej, mającej na celu zapobieganie nawrotom choroby.
choroba somatyczna, działanie niepożądane, flupentyksol, laktoza jednowodna, leczenie przeciwpsychotyczne, lek przeciwpsychotyczny, neuroleptyk klasyczny, nietolerancja laktozy, objawy negatywne, objawy psychotyczne, ośrodkowy układ nerwowy, ostra faza schizofrenii, pierwszy epizod psychotyczny, psychiatra, receptor dopaminergiczny, schizofrenia, tabletka powlekana, terapia podtrzymująca, terapia poznawczo-behawioralna, żółcień pomarańczowa - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Kventiax 200 mg tabletki powlekane 200 mg
Kwetiapina, substancja czynna leku Kventiax, jest atypowym lekiem przeciwpsychotycznym z grupy diazepiny, oksazepiny, tiazepiny i oksepiny (kod ATC: N05AH04). Jej mechanizm działania opiera się na antagonizmie receptorów serotoninowych 5HT2 (silniejszym niż na dopaminowe D2), dopaminowych D1 i D2, histaminergicznych, α1- i α2-adrenergicznych. Aktywny metabolit, norkwetiapina, wykazuje dodatkowo umiarkowane do wysokiego powinowactwo do receptorów muskarynowych, co tłumaczy działania przeciwcholinergiczne. Norkwetiapina hamuje transporter norepinefryny (NET) oraz działa częściowo agonistycznie na receptory 5HT1A, co przyczynia się do efektów przeciwdepresyjnych kwetiapiny. Proporcja antagonizmu wobec receptorów 5HT2 i D2 odpowiada za skuteczność przeciwpsychotyczną oraz niski profil działań pozapiramidowych.
atypowy lek przeciwpsychotyczny, dystonia, działanie kataleptyczne, działanie niepożądane pozapiramidowe, działanie przeciwcholinergiczne, działanie przeciwdepresyjne, kwetiapina, lek anksjolityczny, nadwrażliwość receptorów dopaminowych, neuroleptyk klasyczny, neuron dopaminergiczny, norkwetiapina, objawy pozapiramidowe, ośrodkowy układ nerwowy, receptor 5HT1A, receptor benzodiazepinowy, receptor dopaminowy, receptor histaminergiczny, receptor muskarynowy, receptor neuroprzekaźnikowy, receptor serotoninowy 5HT2, receptor α1-adrenergiczny, receptor α2-adrenergiczny, szlak mezolimbiczny, transporter norepinefryny, układ limbiczny, układ nigrostriatalny - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Orizon 2 mg
Rysperydon, substancja czynna leku Orizon, jest antagonistą receptorów serotoninergicznych 5-HT2 i dopaminergicznych D2, z dodatkowym powinowactwem do receptorów alfa-1-adrenergicznych, a niskim do histaminergicznych H1 i alfa-2-adrenergicznych, bez działania na receptory cholinergiczne. Jego mechanizm działania pozwala na skuteczne leczenie schizofrenii, zmniejszając objawy pozytywne i negatywne oraz ograniczając ryzyko pozapiramidowych działań niepożądanych. W badaniach klinicznych (4-8 tygodni, dawki 1-16 mg/dobę) wykazano istotną poprawę w skalach BPRS i PANSS. W długoterminowym badaniu (1-2 lata) rysperydon (2-8 mg/dobę) wydłużył czas do nawrotu choroby w porównaniu z haloperydolem. Ponadto, rysperydon jest skuteczny w leczeniu ostrych epizodów manii w zaburzeniu dwubiegunowym typu I (dawki 1-6 mg/dobę, 3 tygodnie), potwierdzając redukcję objawów w skali YMRS, zarówno w monoterapii, jak i w terapii skojarzonej z litem lub walproinianem, z wyjątkiem interakcji z karbamazepiną obniżającej stężenia leku.
aktywność motoryczna, antagonista monoaminergiczny, BPSD, choroba Alzheimera, demencja naczyniowa, działanie pozapiramidowe, epizod maniakalny, katalepsja, neuroleptyk klasyczny, objaw negatywny, objaw wytwórczy schizofrenii, otępienie umiarkowane, receptor alfa-1-adrenergiczny, receptor alfa-2 adrenergiczny, receptor cholinergiczny, receptor dopaminergiczny D2, receptor histaminergiczny H1, receptor serotoninergiczny 5-HT2, schizofrenia, skala BEHAVE-AD, skala BPRS, skala CMAI, skala MMSE, skala N-CBRF, skala PANSS, skala YMRS, stabilizator nastroju, upośledzenie psychiczne, zaburzenie afektywne, zaburzenie dwubiegunowe, zaburzenie zachowania, zachowanie destrukcyjne - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Risperidone Grindeks 3 mg
Rysperydon, substancja czynna leku Risperidone Grindeks, jest atypowym lekiem przeciwpsychotycznym o mechanizmie działania polegającym na antagonizmie receptorów serotoninergicznych 5-HT2 oraz dopaminergicznych D2, z dodatkowym powinowactwem do receptorów alfa1-adrenergicznych i histaminergicznych H1, bez wpływu na receptory cholinergiczne. W badaniach klinicznych potwierdzono jego skuteczność w leczeniu schizofrenii (dawki 2-16 mg/dobę), gdzie wykazał poprawę objawów pozytywnych i negatywnych ocenianych skalami PANSS i BPRS oraz wydłużenie okresu remisji w porównaniu z haloperydolem. W terapii epizodów maniakalnych w zaburzeniach dwubiegunowych typu I (1-6 mg/dobę) rysperydon znacząco redukował objawy manii według skali YMRS, z utrzymaniem efektu w fazie podtrzymującej. Ponadto, w leczeniu behawioralnych i psychologicznych objawów demencji (BPSD) u osób starszych (0,5-4 mg/dobę) wykazano istotną skuteczność w redukcji agresji i pobudzenia, niezależnie od stopnia zaawansowania otępienia i jego typu.
9-hydroksyrysperydon, aktywność motoryczna, antagonista monoaminergiczny, Behawioralne i Psychologiczne Objawy Demencji, choroba Alzheimera, działanie pozapiramidowe niepożądane, funkcja intelektualna, haloperydol, karbamazepina, katalepsja, Krótka Skala Oceny Psychiatrycznej, Krótka Skala Oceny Stanu Psychicznego, lek przeciwpsychotyczny, neuroleptyk klasyczny, objaw negatywny, objaw wytwórczy schizofrenii, otępienie mieszane, otępienie naczyniowe, otępienie umiarkowane, receptor alfa-2 adrenergiczny, receptor alfa1-adrenergiczny, receptor cholinergiczny, receptor dopaminergiczny D2, receptor histaminergiczny H1, receptor serotoninergiczny 5-HT2, rysperydon, schizofrenia, skala Nisongera, Skala Objawów Pozytywnych i Negatywnych, Skala Oceny Manii Younga, Skala Oceny Pobudzenia Cohen-Mansfielda, Skala Oceny Zaburzeń Zachowania w Chorobie Alzheimera, stabilizator nastroju, upośledzenie psychiczne, walproinian, zaburzenie afektywne, zaburzenie dwubiegunowe, zaburzenie zachowania, zaburzenie zdolności uczenia się