Właściwości farmakodynamiczne

Rysperydon, substancja czynna produktu leczniczego Torendo Q-Tab, należy do grupy farmakoterapeutycznej: Inne leki przeciwpsychotyczne, kod ATC: N05AX08. Charakteryzuje się specyficznym profilem farmakodynamicznym, który determinuje jego zastosowanie kliniczne w różnych zaburzeniach psychicznych.¹

Mechanizm działania

Rysperydon jest wybiórczym antagonistą monoaminergicznym o unikalnym profilu farmakologicznym. Wykazuje wysokie powinowactwo do receptorów serotoninergicznych 5-HT2 oraz dopaminergicznych D2. Dodatkowo wiąże się z receptorami alfa-1-adrenergicznymi, a z mniejszym powinowactwem również z receptorami histaminergicznymi H1 oraz receptorami alfa-2-adrenergicznymi. Co istotne, rysperydon nie wykazuje powinowactwa do receptorów cholinergicznych.²

Pomimo silnego antagonizmu wobec receptorów D2, co odpowiada za jego korzystny wpływ na objawy wytwórcze schizofrenii, rysperydon w mniejszym stopniu niż klasyczne neuroleptyki ogranicza aktywność motoryczną i wywołuje katalepsję. Zrównoważone ośrodkowe działanie antagonistyczne na receptory serotoninergiczne i dopaminergiczne może zmniejszać ryzyko wystąpienia objawów pozapiramidowych, a jednocześnie rozszerzać spektrum terapeutyczne o korzystne działanie na objawy negatywne i zaburzenia afektywne w przebiegu schizofrenii.³

Skuteczność kliniczna

Skuteczność w schizofrenii

Skuteczność rysperydonu w leczeniu schizofrenii została potwierdzona w czterech badaniach klinicznych trwających od 4 do 8 tygodni, obejmujących ponad 2500 pacjentów spełniających kryteria DSM-IV dla schizofrenii. Badania te wykazały, że rysperydon jest skuteczny zarówno w porównaniu z placebo, jak i w ocenie zależności efektu od dawki.⁴

Przeprowadzone badania obejmowały:

• 6-tygodniowe, kontrolowane placebo badanie z rosnącymi dawkami rysperydonu do 10 mg/dobę (podawanymi dwa razy dziennie), które wykazało większą skuteczność rysperydonu w porównaniu z placebo według oceny w skali Brief Psychiatric Rating Scale (BPRS)⁵
• 8-tygodniowe, kontrolowane placebo badanie z czterema stałymi dawkami rysperydonu (2 mg, 6 mg, 10 mg i 16 mg/dobę, podawanymi dwa razy dziennie), w którym wszystkie badane grupy wykazały lepsze wyniki w skali Positive and Negative Syndrome Scale (PANSS) w porównaniu z placebo⁶
• 8-tygodniowe badanie porównawcze z pięcioma stałymi dawkami rysperydonu (1 mg, 4 mg, 8 mg, 12 mg i 16 mg na dobę, podawanymi dwa razy dziennie), które wykazało lepsze wyniki w skali PANSS dla grup otrzymujących dawki 4 mg, 8 mg i 16 mg na dobę w porównaniu z grupą otrzymującą 1 mg rysperydonu na dobę⁷
• 4-tygodniowe, kontrolowane placebo badanie porównawcze z dwiema stałymi dawkami rysperydonu (4 mg i 8 mg na dobę, podawanymi raz dziennie), w którym obie grupy uzyskały lepsze wyniki w skali PANSS w porównaniu z placebo, zarówno w całkowitym wyniku PANSS, jak i w mierze odpowiedzi (>20% zmniejszenie całkowitego wyniku PANSS)^{20% zmniejszenia całkowitego wyniku PANSS).”>8}

Skuteczność w zaburzeniach afektywnych dwubiegunowych

Skuteczność rysperydonu w monoterapii ostrych epizodów manii związanych z zaburzeniem dwubiegunowym typu I została udowodniona w trzech podwójnie ślepych badaniach z kontrolą placebo, przeprowadzonych na około 820 pacjentach spełniających kryteria DSM-IV dla zaburzeń dwubiegunowych typu I.⁹

Badania te wykazały, że rysperydon w dawce od 1 mg do 6 mg na dobę (z dawką początkową 3 mg w dwóch badaniach i 2 mg w jednym badaniu) był znacząco skuteczniejszy od placebo w odniesieniu do wcześniej ustalonego pierwszorzędowego punktu końcowego, czyli zmiany wyniku w skali Young Mania Rating Scale (YMRS) w tygodniu 3 w stosunku do wyniku początkowego.¹⁰

Drugorzędowe punkty końcowe skuteczności były zgodne z wynikami pierwotnymi. Odsetek pacjentów, u których zaobserwowano zmniejszenie wyniku w skali YMRS o ≥50% po 3 tygodniach leczenia był znacząco wyższy w grupie rysperydonu w porównaniu z placebo.¹¹

W jednym z badań utworzono również grupę otrzymującą haloperydol oraz zastosowano 9-tygodniową, podwójnie ślepą fazę podtrzymującą. Skuteczność rysperydonu utrzymywała się przez cały 9-tygodniowy okres terapii podtrzymującej, a zmiana wyniku w skali YMRS w stosunku do wartości początkowej postępowała i była w tygodniu 12 porównywalna dla rysperydonu i haloperydolu.¹²

Skuteczność terapii skojarzonej w zaburzeniach afektywnych dwubiegunowych

Skuteczność rysperydonu stosowanego w skojarzeniu ze środkami stabilizującymi nastrój w leczeniu ostrej manii została potwierdzona w dwóch 3-tygodniowych, podwójnie ślepych badaniach obejmujących około 300 pacjentów spełniających kryteria DSM-IV dla zaburzeń dwubiegunowych typu I.¹³

W pierwszym 3-tygodniowym badaniu wykazano, że rysperydon w dawce od 1 mg do 6 mg na dobę (z dawką początkową 2 mg/dobę), podawany w skojarzeniu z litem lub walproinianem, był skuteczniejszy niż stosowanie samego litu lub walproinianu. Skuteczność mierzono zmianą całkowitego wyniku w skali YMRS w tygodniu 3 względem wartości początkowej.¹⁴

W drugim 3-tygodniowym badaniu rysperydon podawany w dawce od 1 mg do 6 mg na dobę (z dawką początkową 2 mg/dobę) w skojarzeniu z litem, walproinianem lub karbamazepiną nie wykazał większej skuteczności niż monoterapia tymi lekami w obniżaniu wyniku w skali YMRS. Jako prawdopodobną przyczynę braku skuteczności wskazano indukcję klirensu rysperydonu i jego aktywnego metabolitu 9-hydroksyrysperydonu pod wpływem karbamazepiny, co prowadziło do suboptymalnych stężeń tych substancji.¹⁵

Analiza post-hoc po wykluczeniu grupy karbamazepinowej wykazała, że rysperydon w połączeniu z litem lub walproinianem zapewniał większe obniżenie wyniku w skali YMRS w porównaniu z działaniem samego litu lub walproinianu.¹⁶

Skuteczność w leczeniu agresji u pacjentów z otępieniem

Skuteczność rysperydonu w leczeniu Behawioralnych i Psychologicznych Objawów Demencji (BPSD), obejmujących zaburzenia zachowania takie jak agresja, pobudzenie, psychoza, nadmierna aktywność i zaburzenia afektywne, została potwierdzona w trzech podwójnie ślepych, kontrolowanych placebo badaniach przeprowadzonych na 1150 pacjentach w podeszłym wieku z otępieniem o nasileniu umiarkowanym do ciężkiego.¹⁷

Przeprowadzono następujące badania:

• Badanie ze stałymi dawkami rysperydonu wynoszącymi 0,5 mg, 1 mg i 2 mg na dobę
• Dwa badania z dostosowywaną dawką, w których podawano rysperydon w zakresie od 0,5 mg do 4 mg na dobę oraz od 0,5 mg do 2 mg na dobę¹⁸

Wykazano statystycznie istotną i klinicznie znaczącą skuteczność rysperydonu w leczeniu agresji, oraz mniej znaczącą skuteczność w leczeniu pobudzenia i psychozy u pacjentów w podeszłym wieku z demencją. Oceny dokonywano przy użyciu skali Behavioural Pathology In Alzheimer’s Disease Rating Scale (BEHAVE-AD) oraz Cohen-Mansfield Agitation Inventory (CMAI).¹⁹

Działanie terapeutyczne rysperydonu było niezależne od:

• Wyniku w skali Mini-Mental State Examination (MMSE), a więc zaawansowania demencji
• Właściwości uspokajających rysperydonu
• Obecności lub braku psychozy
• Typu demencji (związanej z chorobą Alzheimera, naczyniowej lub mieszanej)²⁰

Zastosowanie u dzieci i młodzieży

Zaburzenia zachowania u dzieci

Skuteczność rysperydonu w krótkoterminowym leczeniu zachowań destrukcyjnych została potwierdzona w dwóch podwójnie ślepych, kontrolowanych placebo badaniach przeprowadzonych na 240 pacjentach w wieku od 5 do 12 lat. Badania obejmowały osoby z diagnozą zaburzeń zachowania (disruptive behaviour disorders – DBD) według kryteriów DSM-IV oraz graniczną funkcją intelektualną lub łagodnym do umiarkowanego zaburzeniem zdolności uczenia się/upośledzeniem psychicznym.²¹

W tych badaniach wykazano, że rysperydon w dawkach od 0,02 do 0,06 mg/kg masy ciała na dobę był znacząco skuteczniejszy od placebo w odniesieniu do osiągania pierwotnego punktu końcowego, czyli zmiany wyniku w podskali Conduct Problem skali Nisonger-Child Behaviour Rating Form (N-CBRF) w tygodniu 6 w stosunku do wartości początkowej.²²