Właściwości farmakodynamiczne
Rispolept 3 mg

Właściwości farmakodynamiczne rysperydonu

Rysperydon należy do grupy farmakoterapeutycznej określanej jako inne leki przeciwpsychotyczne (kod ATC: N05AX08). Substancja ta charakteryzuje się unikalnym profilem farmakodynamicznym, który decyduje o jej skuteczności klinicznej w różnych wskazaniach terapeutycznych.¹

Mechanizm działania

Rysperydon działa jako wybiórczy antagonista monoaminergiczny, wykazując charakterystyczne powinowactwo do określonych receptorów w ośrodkowym układzie nerwowym. Wiąże się z dużym powinowactwem do receptorów serotoninergicznych 5-HT₂ oraz dopaminergicznych D₂. Dodatkowo wykazuje powinowactwo do receptorów alfa₁-adrenergicznych, a z mniejszą siłą wiąże się również z receptorami histaminergicznymi H₁ oraz α-2-adrenergicznymi. Ważną cechą rysperydonu jest brak powinowactwa do receptorów cholinergicznych, co ma znaczenie w profilu działań niepożądanych.²

Mimo silnego działania antagonistycznego wobec receptorów D₂, co wiąże się z korzystnym wpływem na objawy wytwórcze w schizofrenii, rysperydon w mniejszym stopniu niż klasyczne neuroleptyki ogranicza aktywność motoryczną i wywołuje katalepsję. Kluczowym aspektem działania rysperydonu jest zrównoważony, ośrodkowy antagonizm wobec receptorów serotoninergicznych i dopaminergicznych, co potencjalnie zmniejsza ryzyko wystąpienia objawów pozapiramidowych, jednocześnie rozszerzając spektrum działania terapeutycznego na objawy negatywne oraz zaburzenia afektywne towarzyszące schizofrenii.³

Skuteczność kliniczna rysperydonu

Skuteczność w leczeniu schizofrenii

Skuteczność rysperydonu w krótkotrwałej terapii schizofrenii została potwierdzona w czterech kluczowych badaniach klinicznych trwających od 4 do 8 tygodni, które objęły ponad 2500 pacjentów spełniających kryteria diagnostyczne DSM-IV dla schizofrenii.⁴

W 6-tygodniowym badaniu kontrolowanym placebo, w którym dawkę leku zwiększano stopniowo do 10 mg/dobę (podawaną w dwóch dawkach podzielonych), wykazano wyższą skuteczność rysperydonu w porównaniu z placebo według oceny w Krótkiej Skali Oceny Psychiatrycznej (Brief Psychiatric Rating Scale, BPRS).⁵

W kolejnym, 8-tygodniowym badaniu kontrolowanym placebo z zastosowaniem czterech stałych dawek rysperydonu (2 mg, 6 mg, 10 mg i 16 mg na dobę, podawanych dwa razy dziennie), wszystkie badane grupy przyjmujące rysperydon osiągnęły lepsze wyniki w Skali Objawów Pozytywnych i Negatywnych (Positive and Negative Syndrome Scale, PANSS) w porównaniu z grupą placebo.⁶

W 8-tygodniowym badaniu porównującym efektywność pięciu stałych dawek rysperydonu (1 mg, 4 mg, 8 mg, 12 mg i 16 mg na dobę, podawanych dwa razy dziennie), grupy otrzymujące dawki 4 mg, 8 mg i 16 mg na dobę wykazały istotną przewagę w skali PANSS w porównaniu z grupą otrzymującą 1 mg rysperydonu na dobę.⁷

W 4-tygodniowym badaniu kontrolowanym placebo porównującym dwie stałe dawki rysperydonu (4 mg i 8 mg na dobę, podawane raz dziennie), obie grupy przyjmujące rysperydon uzyskały lepsze wyniki w skali PANSS w porównaniu z placebo. Skuteczność potwierdzono zarówno w zakresie całkowitego wyniku PANSS, jak i miary odpowiedzi określonej jako ponad 20% zmniejszenie całkowitego wyniku PANSS. ^{20% zmniejszenia całkowitego wyniku PANSS).”>8}

W długoterminowym badaniu przeprowadzonym z udziałem dorosłych pacjentów leczonych ambulatoryjnie, spełniających w większości kryteria DSM-IV dla schizofrenii i klinicznie stabilnych przez co najmniej 4 tygodnie w okresie przyjmowania leków przeciwpsychotycznych, pacjentów zrandomizowano do grup otrzymujących rysperydon w dawkach od 2 mg do 8 mg na dobę lub haloperydol. Przez okres 1-2 lat obserwowano czas do wystąpienia nawrotu choroby. Wykazano, że u pacjentów przyjmujących rysperydon czas do wystąpienia nawrotu był znacząco dłuższy w porównaniu z pacjentami otrzymującymi haloperydol.⁹

Skuteczność w leczeniu epizodów maniakalnych

Skuteczność rysperydonu w monoterapii ostrych epizodów manii związanych z zaburzeniem dwubiegunowym typu I została potwierdzona w trzech podwójnie zaślepionych badaniach kontrolowanych placebo, które objęły około 820 pacjentów spełniających kryteria DSM-IV dla zaburzeń dwubiegunowych typu I.¹⁰

W tych badaniach wykazano, że rysperydon w dawkach od 1 mg do 6 mg na dobę (z dawką początkową 3 mg w dwóch badaniach i 2 mg w jednym badaniu) był znacząco skuteczniejszy od placebo w odniesieniu do pierwszorzędowego punktu końcowego, tj. zmiany wyniku w Skali Oceny Manii Younga (Young Mania Rating Scale, YMRS) w 3. tygodniu leczenia w stosunku do wartości wyjściowej. Drugorzędowe punkty końcowe oceniające skuteczność również potwierdziły przewagę rysperydonu nad placebo.¹¹

Wykazano, że odsetek pacjentów, u których po 3 tygodniach terapii zaobserwowano zmniejszenie o co najmniej 50% łącznego wyniku w skali YMRS w stosunku do wartości wyjściowej, był istotnie wyższy w grupie rysperydonu w porównaniu z grupą placebo.¹²

Jedno z trzech badań obejmowało również grupę otrzymującą haloperydol oraz 9-tygodniową podwójnie zaślepioną fazę podtrzymującą. Udokumentowano utrzymywanie się skuteczności terapeutycznej przez cały 9-tygodniowy okres leczenia podtrzymującego. Poprawa wyrażona zmianą wyniku w skali YMRS w stosunku do wartości wyjściowej postępowała w trakcie badania i w 12. tygodniu była porównywalna dla rysperydonu i haloperydolu.¹³

Skuteczność w terapii skojarzonej zaburzeń dwubiegunowych

Skuteczność rysperydonu podawanego w skojarzeniu ze środkami stabilizującymi nastrój w leczeniu ostrej manii została potwierdzona w dwóch 3-tygodniowych badaniach z podwójnie ślepą próbą, obejmujących łącznie około 300 pacjentów spełniających kryteria DSM-IV dla zaburzeń dwubiegunowych typu I.¹⁴

W pierwszym 3-tygodniowym badaniu wykazano, że rysperydon podawany w dawkach od 1 mg do 6 mg na dobę (z początkową dawką 2 mg na dobę), w połączeniu z litem lub walproinianem, wykazywał lepszą skuteczność niż monoterapia litem lub walproinianem. Oceny dokonano w oparciu o zmianę całkowitego wyniku w skali YMRS w 3. tygodniu w porównaniu z wartościami wyjściowymi.¹⁵

W drugim 3-tygodniowym badaniu rysperydon podawany w dawkach od 1 mg do 6 mg na dobę (z początkową dawką 2 mg na dobę) w skojarzeniu z litem, walproinianem lub karbamazepiną nie wykazał przewagi nad monoterapią tymi lekami w redukcji wyniku w skali YMRS. Niepowodzenie tego badania można wytłumaczyć indukcją klirensu rysperydonu i jego aktywnego metabolitu 9-hydroksyrysperydonu przez karbamazepinę, prowadzącą do osiągania subterapeutycznych stężeń obu związków.¹⁶

Analiza post-hoc, w której wykluczono grupę otrzymującą karbamazepinę, wykazała, że rysperydon w skojarzeniu z litem lub walproinianem zapewniał większą redukcję wyniku w skali YMRS w porównaniu z monoterapią tymi lekami.¹⁷

Skuteczność w leczeniu uporczywej agresji w otępieniu

Skuteczność rysperydonu w leczeniu Behawioralnych i Psychologicznych Objawów Demencji (Behavioral and Psychological Symptoms of Dementia, BPSD) została potwierdzona w trzech podwójnie zaślepionych badaniach kontrolowanych placebo, które objęły 1150 pacjentów w podeszłym wieku z otępieniem o nasileniu umiarkowanym do ciężkiego. BPSD obejmują takie zaburzenia zachowania jak: agresja, pobudzenie, psychoza, nadmierna aktywność i zaburzenia afektywne.¹⁸

W pierwszym badaniu zastosowano stałe dawki rysperydonu wynoszące 0,5 mg, 1 mg i 2 mg na dobę. W pozostałych dwóch badaniach zastosowano elastyczne dawkowanie rysperydonu odpowiednio w zakresie od 0,5 mg do 4 mg na dobę oraz od 0,5 mg do 2 mg na dobę.¹⁹

Wykazano statystycznie istotną i klinicznie znaczącą skuteczność rysperydonu w leczeniu agresji oraz mniejszą, ale również istotną skuteczność w leczeniu pobudzenia i psychozy u pacjentów w podeszłym wieku z otępieniem. Oceny dokonano przy użyciu Skali Oceny Zaburzeń Zachowania w Chorobie Alzheimera (Behavioural Pathology In Alzheimer’s Disease Rating Scale, BEHAVE-AD) oraz Skali Oceny Pobudzenia Cohen-Mansfielda (Cohen-Mansfield Agitation Inventory, CMAI).²⁰

Istotne jest, że efekt terapeutyczny rysperydonu był niezależny od: wyniku w Krótkiej Skali Oceny Stanu Psychicznego (Mini-Mental State Examination, MMSE), a co za tym idzie – od stopnia zaawansowania otępienia; od uspokajających właściwości rysperydonu; od obecności lub braku psychozy; a także od typu otępienia (związanego z chorobą Alzheimera, naczyniowego lub mieszanego).²¹

Skuteczność u dzieci i młodzieży

Leczenie zaburzeń zachowania

Skuteczność rysperydonu w krótkotrwałym leczeniu zachowań destrukcyjnych została potwierdzona w dwóch podwójnie zaślepionych badaniach kontrolowanych placebo, przeprowadzonych z udziałem 240 pacjentów w wieku od 5 do 12 lat. Pacjenci ci spełniali kryteria diagnostyczne DSM-IV dla zaburzeń zachowania (Disruptive Behaviour Disorders, DBD) i charakteryzowali się graniczną funkcją intelektualną lub łagodnym do umiarkowanego zaburzeniem zdolności uczenia się i/lub upośledzeniem psychicznym.²²

W obu badaniach wykazano, że rysperydon w dawkach od 0,02 do 0,06 mg/kg masy ciała na dobę był znacząco skuteczniejszy od placebo w odniesieniu do określonego wcześniej pierwszorzędowego punktu końcowego, tj. zmiany wyniku w podskali Conduct Problem skali Nisongera (Nisonger-Child Behaviour Rating Form, N-CBRF) w 6. tygodniu leczenia w porównaniu z wartościami wyjściowymi.²³