Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania

Szczegółowe informacje dotyczące niebezpieczeństw oraz środków ostrożności, jakie należy podjąć zalecając pacjentowi leczenie rysperydonem, wymagają wnikliwej analizy ze względu na szeroki zakres potencjalnych zagrożeń związanych ze stosowaniem tego leku przeciwpsychotycznego. Bezpieczeństwo pacjenta podczas terapii produktem leczniczym Rispolept zależy od właściwej oceny indywidualnych czynników ryzyka oraz monitorowania potencjalnych działań niepożądanych.¹

Pacjenci w podeszłym wieku z otępieniem

Stosowanie rysperydonu u osób w podeszłym wieku z otępieniem wiąże się ze zwiększonym ryzykiem śmiertelności. Metaanaliza 17 kontrolowanych badań klinicznych z zastosowaniem atypowych leków przeciwpsychotycznych wykazała zwiększoną umieralność w porównaniu z grupą otrzymującą placebo. W badaniach z doustnie podawanym produktem Rispolept, kontrolowanych placebo, umieralność wynosiła 4,0% wśród pacjentów leczonych rysperydonem i 3,1% wśród pacjentów otrzymujących placebo przy ilorazie szans 1,21 (95% przedział ufności 0,7; 2,1).²

Szczególną uwagę należy zwrócić na jednoczesne stosowanie furosemidu i rysperydonu, gdyż w badaniach klinicznych kontrolowanych placebo, przeprowadzanych u pacjentów w podeszłym wieku z otępieniem, zaobserwowano większą śmiertelność w grupie otrzymującej obydwa leki (7,3%) w porównaniu do pacjentów leczonych samym rysperydonem (3,1%) lub samym furosemidem (4,1%). Mechanizm patofizjologiczny tego zjawiska nie został wyjaśniony.³

Zdarzenia niepożądane naczyniowo-mózgowe (CVAE)

U pacjentów z otępieniem leczonych atypowymi lekami przeciwpsychotycznymi stwierdzono około trzykrotne zwiększenie ryzyka wystąpienia zdarzeń niepożądanych naczyniowo-mózgowych. Dane z sześciu badań kontrolowanych placebo wykazały, że zdarzenia te wystąpiły u 3,3% (33/1009) pacjentów leczonych rysperydonem oraz u 1,2% (8/712) pacjentów otrzymujących placebo, przy ilorazie szans wynoszącym 2,96 (95% przedział ufności 1,34; 7,50).⁵

Podczas stosowania rysperydonu u pacjentów z otępieniem w chorobie Alzheimera należy ograniczyć terapię do krótkotrwałego leczenia uporczywej agresji o nasileniu umiarkowanym do ciężkiego, gdy metody niefarmakologiczne okazały się nieskuteczne i istnieje ryzyko, że pacjent zagraża sobie lub innym. Należy regularnie oceniać stan kliniczny pacjenta pod kątem zasadności kontynuacji leczenia.⁶

Niedociśnienie ortostatyczne

Ze względu na właściwości blokowania receptorów alfa przez rysperydon, może wystąpić niedociśnienie ortostatyczne, szczególnie w początkowej fazie dostosowywania dawki. Obserwowano klinicznie istotne niedociśnienie przy jednoczesnym stosowaniu rysperydonu i leków przeciwnadciśnieniowych. Rispolept należy stosować ostrożnie u pacjentów z chorobami układu krążenia (niewydolność serca, zawał mięśnia sercowego, zaburzenia przewodzenia, odwodnienie, hipowolemia, choroby naczyniowo-mózgowe), zgodnie z zaleceniami zwiększając dawkę stopniowo.⁷

Zaburzenia hematologiczne

Podczas stosowania leków przeciwpsychotycznych, w tym produktu Rispolept, stwierdzano przypadki leukopenii, neutropenii i agranulocytozy. Pacjentów z istotną klinicznie leukopenią lub polekową leukopenią/neutropenią w wywiadzie należy monitorować podczas pierwszych kilku miesięcy terapii. Należy rozważyć zaprzestanie stosowania leku przy pierwszym objawnie istotnego klinicznie zmniejszenia liczby leukocytów, przy braku innych czynników przyczynowych.⁸

Pacjentów ze znaczącą klinicznie neutropenią należy uważnie obserwować pod kątem objawów infekcji (gorączka, inne objawy przedmiotowe i podmiotowe) i podjąć natychmiastowe leczenie w razie ich wystąpienia. U pacjentów z ciężką neutropenią (bezwzględna liczba neutrofilów < 1 x 10⁹/l) należy zaprzestać podawania rysperydonu i monitorować liczbę leukocytów do czasu normalizacji wyników.⁹

Późne dyskinezy i objawy pozapiramidowe

Leki o właściwościach antagonistycznych wobec receptorów dopaminowych mogą powodować późne dyskinezy, charakteryzujące się rytmicznymi, mimowolnymi ruchami, zwłaszcza mięśni języka i/lub twarzy. Wystąpienie objawów pozapiramidowych jest czynnikiem ryzyka rozwoju późnych dyskinez. W przypadku pojawienia się objawów późnych dyskinez należy rozważyć przerwanie leczenia wszystkimi lekami przeciwpsychotycznymi.¹⁰

Należy zachować szczególną ostrożność u pacjentów otrzymujących jednocześnie leki psychostymulujące (np. metylofenidat) i rysperydon. Mogą u nich wystąpić objawy pozapiramidowe podczas dostosowywania dawki jednego lub obu leków. Zaleca się stopniowe wycofywanie terapii stymulantem.¹¹

Złośliwy zespół neuroleptyczny

W trakcie leczenia lekami przeciwpsychotycznymi może wystąpić potencjalnie zagrażający życiu złośliwy zespół neuroleptyczny (ZZN), charakteryzujący się: podwyższeniem temperatury ciała, sztywnością mięśni, niestabilnością układu autonomicznego, zaburzeniami świadomości i zwiększeniem aktywności fosfokinazy kreatynowej w surowicy. Mogą również wystąpić mioglobinuria (rabdomioliza) i ostra niewydolność nerek. W przypadku rozpoznania ZZN należy przerwać stosowanie wszystkich leków przeciwpsychotycznych, w tym produktu Rispolept.¹²

Choroba Parkinsona i otępienie z obecnością ciał Lewy’ego

Przed przepisaniem rysperydonu pacjentom z chorobą Parkinsona lub otępieniem z obecnością ciał Lewy’ego należy dokładnie rozważyć stosunek ryzyka do korzyści terapeutycznych. Rysperydon może zaostrzać przebieg choroby Parkinsona. W obu tych grupach pacjentów może występować zwiększone ryzyko złośliwego zespołu neuroleptycznego oraz zwiększona wrażliwość na leki przeciwpsychotyczne. Objawy tej wrażliwości mogą obejmować: splątanie, zaburzenia świadomości, niestabilność postawy z częstymi upadkami, które towarzyszą objawom pozapiramidowym.¹³

Zaburzenia metaboliczne

Podczas leczenia produktem Rispolept obserwowano przypadki hiperglikemii, cukrzycy oraz zaostrzenia wcześniej istniejącej cukrzycy. Czynnikiem predysponującym może być wcześniejsze zwiększenie masy ciała. Bardzo rzadko zgłaszano kwasicę ketonową, a rzadko śpiączkę cukrzycową. Zaleca się odpowiednią obserwację kliniczną zgodną z wytycznymi terapii przeciwpsychotycznej. U pacjentów leczonych jakimkolwiek atypowym lekiem przeciwpsychotycznym należy monitorować objawy hiperglikemii (polidypsja, poliuria, nadmierne łaknienie, osłabienie), a u pacjentów z cukrzycą regularnie kontrolować glikemię.¹⁴

Podczas stosowania produktu Rispolept obserwowano istotne zwiększenie masy ciała, które wymaga regularnego monitorowania.¹⁵

Hiperprolaktynemia

Hiperprolaktynemia jest częstym działaniem niepożądanym rysperydonu. Zaleca się kontrolę stężenia prolaktyny w osoczu u pacjentów z objawami mogącymi wynikać z hiperprolaktynemii, takimi jak: ginekomastia, zaburzenia miesiączkowania, brak owulacji, zaburzenia płodności, zmniejszone libido, zaburzenia wzwodu i mlekotok.¹⁶

Szczególną uwagę należy zachować u pacjentów ze stwierdzoną wcześniej hiperprolaktynemią oraz u pacjentów z guzami prolaktynozależnymi, gdyż badania in vitro wskazują, że prolaktyna może stymulować wzrost komórek nowotworowych w guzach piersi.¹⁷

Wydłużenie odstępu QT

Wydłużenie odstępu QT było bardzo rzadko zgłaszane po wprowadzeniu rysperydonu do obrotu. Należy zachować ostrożność stosując rysperydon u pacjentów z rozpoznaną chorobą sercowo-naczyniową, wydłużeniem odstępu QT w wywiadzie rodzinnym, bradykardią lub zaburzeniami elektrolitowymi (niedobór potasu lub magnezu), ponieważ może to zwiększać ryzyko wystąpienia zaburzeń rytmu serca. Ostrożność zalecana jest również przy jednoczesnym stosowaniu innych leków wydłużających odstęp QT.¹⁸

Drgawki

Rispolept należy stosować ostrożnie u pacjentów z napadami drgawkowymi w wywiadzie lub innymi stanami, które mogą obniżać próg drgawkowy.¹⁹

Priapizm

W związku z działaniem blokującym receptor alfa-adrenergiczny, podczas terapii produktem Rispolept może wystąpić priapizm (bolesny, długotrwały wzwód prącia).²⁰

Regulacja temperatury ciała

Leki przeciwpsychotyczne mogą zakłócać zdolność organizmu do obniżania podstawowej temperatury ciała. Należy zachować ostrożność przepisując Rispolept pacjentom, którzy będą narażeni na czynniki mogące sprzyjać podwyższeniu temperatury ciała, np. intensywny wysiłek fizyczny, ekspozycja na ekstremalnie wysokie temperatury, jednoczesne przyjmowanie leków o działaniu przeciwcholinergicznym lub odwodnienie.²¹

Działanie przeciwwymiotne

W badaniach przedklinicznych rysperydonu obserwowano działanie przeciwwymiotne. Efekt ten, występujący u ludzi, może maskować objawy przedawkowania niektórych leków lub stany takie jak niedrożność jelit, zespół Reye’a i nowotwór mózgu.²²

Zaburzenia czynności nerek i wątroby

Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek mają zmniejszoną zdolność wydalania aktywnej frakcji przeciwpsychotycznej rysperydonu w porównaniu do osób z prawidłową czynnością nerek. Z kolei u pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby stwierdza się zwiększone stężenie wolnej frakcji rysperydonu w osoczu.²³

Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa

Podczas stosowania leków przeciwpsychotycznych zgłaszano przypadki żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej (VTE). Ze względu na częste występowanie nabytych czynników ryzyka VTE u pacjentów leczonych lekami przeciwpsychotycznymi, przed rozpoczęciem oraz w trakcie leczenia produktem Rispolept należy zidentyfikować wszystkie możliwe czynniki ryzyka VTE i wdrożyć odpowiednie działania zapobiegawcze.²⁴

Śródoperacyjny zespół wiotkiej tęczówki

U pacjentów przyjmujących leki o działaniu antagonistycznym na receptory alfa1a-adrenergiczne, w tym Rispolept, stwierdzano podczas operacji usunięcia zaćmy śródoperacyjny zespół wiotkiej tęczówki (IFIS). Zespół ten może zwiększać ryzyko powikłań ocznych w trakcie i po zabiegu. Przed zabiegiem należy poinformować chirurga okulistę o aktualnym lub wcześniejszym stosowaniu leków blokujących receptory alfa1a-adrenergiczne. Potencjalne korzyści z odstawienia tych leków przed zabiegiem usunięcia zaćmy nie zostały ustalone i należy rozważyć je w kontekście ryzyka przerwania leczenia przeciwpsychotycznego.²⁵

Dzieci i młodzież

Przed przepisaniem rysperydonu dzieciom i młodzieży z zaburzeniami zachowania należy przeprowadzić dokładną analizę fizycznych i społecznych przyczyn zachowań agresywnych, takich jak ból czy niewłaściwe wymagania środowiskowe. W tej grupie pacjentów szczególnie istotne jest monitorowanie działania sedatywnego rysperydonu ze względu na potencjalny wpływ na zdolność uczenia się. Zmiana pory podawania leku może pomóc zredukować wpływ sedacji na koncentrację u dzieci i młodzieży.²⁶

Stosowanie rysperydonu u dzieci i młodzieży wiąże się z umiarkowanym zwiększeniem masy ciała i wskaźnika masy ciała (BMI). Zaleca się pomiar masy ciała przed rozpoczęciem leczenia oraz regularną kontrolę w trakcie terapii. Szczególnie istotna jest również regularna ocena stanu endokrynologicznego obejmująca pomiary wzrostu, masy ciała, dojrzewania płciowego, monitorowanie miesiączkowania oraz innych potencjalnych działań zależnych od prolaktyny.²⁷

Wyniki badania obserwacyjnego przeprowadzonego po wprowadzeniu produktu do obrotu wskazują, że osoby w wieku 8-16 lat leczone rysperydonem były o około 3,0 do 4,8 cm wyższe niż osoby stosujące inne atypowe leki przeciwpsychotyczne. Nie ustalono, czy ta różnica miała wpływ na ostateczny wzrost dorosłych oraz czy wynikała z bezpośredniego działania rysperydonu na wzrost kości, wpływu choroby podstawowej, czy lepszej kontroli choroby skutkującej zwiększeniem wzrostu.²⁸

Podczas leczenia rysperydonem dzieci i młodzieży należy regularnie monitorować pod kątem występowania objawów pozapiramidowych i innych zaburzeń ruchu.²⁹

Substancje pomocnicze

Tabletki powlekane Rispolept zawierają laktozę w następujących ilościach:

Pacjenci z rzadko występującą dziedziczną nietolerancją galaktozy, brakiem laktazy lub zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy nie powinni przyjmować tego produktu leczniczego.³⁰

Tabletki Rispolept zawierają mniej niż 1 mmol sodu (23 mg) w dawce, czyli są zasadniczo „wolne od sodu”. Tabletki Rispolept 2 mg zawierają żółcień pomarańczową (E110), która może powodować reakcje alergiczne.³¹