Właściwości farmakodynamiczne leku Symquel XR

Kwetiapina, substancja czynna preparatu Symquel XR, należy do grupy farmakoterapeutycznej leków przeciwpsychotycznych, a dokładniej do podgrupy diazepiny, oksazepiny i tiazepiny (kod ATC: N05A H04). Lek dostępny jest w postaci tabletek o przedłużonym uwalnianiu w czterech dawkach: 50 mg, 200 mg, 300 mg i 400 mg.¹

Mechanizm działania

Kwetiapina jest klasyfikowana jako atypowy lek przeciwpsychotyczny. Jej działanie farmakologiczne opiera się na interakcji zarówno samej kwetiapiny, jak i jej aktywnego metabolitu – norkwetiapiny – z różnymi receptorami neuroprzekaźnikowymi w ośrodkowym układzie nerwowym. Oba związki wykazują powinowactwo do receptorów serotoninergicznych (5HT2) oraz dopaminergicznych D1 i D2 w mózgu.²

Charakterystyczną cechą działania kwetiapiny jest znacznie większe powinowactwo do receptorów 5HT2 niż do receptorów D2. Ta specyficzna właściwość farmakodynamiczna jest uznawana za kluczową dla przeciwpsychotycznego działania leku przy jednoczesnym zmniejszeniu ryzyka wystąpienia pozapiramidowych działań niepożądanych w porównaniu z typowymi lekami przeciwpsychotycznymi.³

Powinowactwo do receptorów

Profil receptorowy kwetiapiny i norkwetiapiny charakteryzuje się następującymi właściwościami:⁴

• Brak znaczącego powinowactwa do receptorów benzodiazepinowych
• Duże powinowactwo do receptorów histaminergicznych
• Duże powinowactwo do receptorów alfa-1-adrenergicznych
• Umiarkowane powinowactwo do receptorów alfa-2-adrenergicznych

Warto podkreślić różnicę między kwetiapiną a norkwetiapiną w kontekście oddziaływania na receptory muskarynowe. Podczas gdy sama kwetiapina wykazuje niewielkie powinowactwo lub nie wykazuje go wcale, norkwetiapina charakteryzuje się umiarkowanym do dużego powinowactwem do kilku podtypów receptorów muskarynowych. Ta właściwość tłumaczy potencjalne działanie przeciwcholinergiczne obserwowane podczas terapii.⁵

Działanie przeciwdepresyjne kwetiapiny może być związane z dwoma mechanizmami farmakodynamicznymi charakterystycznymi dla norkwetiapiny:⁶

• Hamowanie transportera noradrenaliny – prowadzące do zwiększenia stężenia noradrenaliny w synapsach
• Częściowe działanie agonistyczne wobec receptorów serotoninowych 5HT1A

Badania farmakodynamiczne

Działanie przeciwpsychotyczne kwetiapiny zostało potwierdzone w różnych modelach eksperymentalnych, w tym w teście odruchu unikania. Lek wykazuje zdolność do hamowania działania agonistów dopaminy, co można zaobserwować zarówno w testach behawioralnych, jak i elektrofizjologicznych.⁷

Istotnym wskaźnikiem neurochemicznym blokady receptorów D2 przez kwetiapinę jest obserwowany wzrost stężenia metabolitów dopaminy. Ta właściwość potwierdza podstawowy mechanizm działania przeciwpsychotycznego leku.⁸

Atypowy charakter działania

Badania przedkliniczne ukierunkowane na ocenę ryzyka wywoływania objawów pozapiramidowych potwierdziły atypowy charakter działania kwetiapiny, odróżniający ją od standardowych leków przeciwpsychotycznych.⁹

Kluczowe cechy atypowego profilu farmakodynamicznego kwetiapiny obejmują:¹⁰

• Brak wywoływania nadwrażliwości receptorów D2 podczas długotrwałego stosowania
• Jedynie słabe działanie kataleptyczne przy dawkach skutecznie blokujących receptor dopaminowy D2
• Wybiórcze hamowanie przewodnictwa w neuronach układu limbicznego podczas przewlekłego stosowania
• Zdolność do wywoływania blokady depolaryzacyjnej szlaku mezolimbicznego
• Brak wpływu na zawierające dopaminę neurony układu nigrostriatalnego

Minimalne ryzyko dystonii

Szczególnie istotną właściwością farmakodynamiczną kwetiapiny, odróżniającą ją od klasycznych neuroleptyków, jest minimalne ryzyko wywoływania objawów dystonii. Badania na małpach rodzaju Cebus (zarówno uwrażliwionych na działanie neuroleptyków poprzez wcześniejsze podawanie haloperydolu, jak i niewrażliwych) wykazały, że kwetiapina w minimalnym stopniu wywołuje objawy dystonii, niezależnie od czasu trwania terapii (ostre lub długotrwałe podawanie).¹¹