działania niepożądane pozapiramidowe
Działania niepożądane pozapiramidowe to grupa objawów neurologicznych występujących jako skutek uboczny stosowania niektórych leków, głównie neuroleptyków (leków przeciwpsychotycznych). Mechanizm powstawania tych działań wiąże się z blokowaniem receptorów dopaminergicznych w układzie pozapiramidowym mózgu, który odpowiada za kontrolę motoryki.
Do głównych objawów pozapiramidowych zalicza się: parkinsonizm polekowy (drżenie spoczynkowe, sztywność mięśniowa, spowolnienie ruchowe), akatyzję (subiektywne uczucie niepokoju ruchowego), dystonię ostrą (skurcze mięśni, szczególnie w obrębie twarzy i szyi) oraz dyskinezy późne (mimowolne, powtarzające się ruchy, głównie w obrębie twarzy i jamy ustnej). Ryzyko wystąpienia tych objawów jest różne dla poszczególnych leków – klasyczne neuroleptyki powodują je częściej niż atypowe leki przeciwpsychotyczne.
Postępowanie w przypadku wystąpienia objawów pozapiramidowych obejmuje redukcję dawki leku wywołującego, zamianę na lek o mniejszym potencjale wywoływania tych działań niepożądanych lub włączenie leczenia objawowego (leki antycholinergiczne, beta-adrenolityki, benzodiazepiny). Szczególnie niebezpieczną postacią działań niepożądanych pozapiramidowych jest złośliwy zespół neuroleptyczny, wymagający natychmiastowej interwencji medycznej.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Quetiapine Orion 100 mg
Kwetiapina, substancja czynna preparatu Quetiapine Orion, jest atypowym lekiem przeciwpsychotycznym z grupy diazepin, oksazepin, tiazepin i oksepiny (kod ATC: N05AH04). Dostępna jest w formie tabletek powlekanych o dawkach 25 mg, 100 mg, 200 mg oraz 300 mg kwetiapiny (fumaran). Mechanizm działania opiera się na antagonizmie receptorów serotoninergicznych 5HT2 oraz dopaminergicznych D1 i D2, z przewagą blokady 5HT2, co tłumaczy niskie ryzyko działań pozapiramidowych. Aktywny metabolit norkwetiapina wykazuje dodatkowo hamowanie transportera norepinefryny (NET) oraz częściowe agonistyczne działanie na receptory 5HT1A, co może przyczyniać się do efektów przeciwdepresyjnych. Kwetiapina charakteryzuje się wysokim powinowactwem do receptorów histaminergicznych i α1-adrenergicznych, umiarkowanym do α2-adrenergicznych oraz różnym powinowactwem do receptorów muskarynowych (minimalne dla kwetiapiny, znaczne dla norkwetiapiny). W badaniach przedklinicznych wykazano selektywne hamowanie przewodnictwa w układzie limbicznym bez wpływu na układ nigrostriatalny, co przekłada się na atypowy profil działania i niskie ryzyko objawów pozapiramidowych nawet przy długotrwałym stosowaniu.
atypowy lek przeciwpsychotyczny, choroba afektywna dwubiegunowa, dystonia, działania niepożądane pozapiramidowe, działanie antycholinergiczne, epizod manii, fumaran kwetiapiny, lek antycholinergiczny, lek przeciwdepresyjny, neuroleptyk klasyczny, norkwetiapina, objawy pozapiramidowe, ośrodkowy układ nerwowy, receptor 5HT1A, receptor benzodiazepinowy, receptor dopaminergiczny, receptor histaminergiczny, receptor muskarynowy, receptor serotoninergiczny, receptor α1-adrenergiczny, receptor α2-adrenergiczny, schizofrenia, szlak mezolimbiczny, transporter norepinefryny, układ limbiczny, układ nigrostriatalny