Właściwości farmakodynamiczne
Anzorin 15 mg

Właściwości farmakodynamiczne olanzapiny

Olanzapina, substancja czynna leku Anzorin, została sklasyfikowana w grupie farmakoterapeutycznej jako lek psycholeptyczny, należący do podgrupy diazepiny, oksazepiny, tiazepiny i oksepiny (kod ATC: N05A H03). Lek ten wykazuje złożone działanie terapeutyczne, które można określić jako przeciwpsychotyczne, przeciwmaniakalne oraz stabilizujące nastrój, co jest związane z jego oddziaływaniem na liczne układy receptorowe w ośrodkowym układzie nerwowym.¹

Profil receptorowy olanzapiny

Badania przedkliniczne wykazały, że olanzapina charakteryzuje się wysokim powinowactwem (Ki; <100 nM) do wielu typów receptorów, co tłumaczy jej szerokie spektrum działania farmakologicznego. Lek wiąże się z następującymi receptorami:²

• Receptory serotoninowe: 5HT2A/2C, 5HT3, 5HT6
• Receptory dopaminowe: D1, D2, D3, D4, D5
• Receptory cholinergiczne muskarynowe: M1-M5
• Receptory α1-adrenergiczne
• Receptory histaminowe H1

Mechanizm działania w badaniach przedklinicznych

Eksperymenty behawioralne na modelach zwierzęcych potwierdziły antagonistyczne działanie olanzapiny w stosunku do receptorów serotoninowych, dopaminowych i cholinergicznych, co jest zgodne z jej profilem wiązania do receptorów określonym w badaniach in vitro.³

Co istotne z punktu widzenia skuteczności przeciwpsychotycznej i zminimalizowania działań niepożądanych, olanzapina wykazuje większe powinowactwo do receptorów serotoninowych 5HT2 niż do receptorów dopaminowych D2, zarówno w badaniach in vitro, jak i in vivo.⁴

Badania elektrofizjologiczne dostarczyły dodatkowych informacji o selektywnym działaniu olanzapiny na układ nerwowy. Wykazano, że lek selektywnie redukuje pobudzającą czynność neuronów dopaminergicznych układu mezolimbicznego (A10), jednocześnie mając niewielki wpływ na drogi w prążkowiu (A9), które są zaangażowane w czynności motoryczne. Taki profil działania przyczynia się do zmniejszenia ryzyka występowania pozapiramidowych działań niepożądanych.⁵

W testach behawioralnych olanzapina wykazywała właściwości przeciwpsychotyczne w dawkach mniejszych niż te wywołujące katalepsję, co potwierdza jej korzystny profil terapeutyczny z ograniczonym ryzykiem działań niepożądanych związanych z układem motorycznym. W przeciwieństwie do innych leków przeciwpsychotycznych, olanzapina wykazuje również działanie anksjolityczne, co może być dodatkową korzyścią w terapii pacjentów ze schizofrenią, u których często współwystępują zaburzenia lękowe.⁶

Badania obrazowe mechanizmu działania

Zaawansowane techniki obrazowania funkcjonalnego pozwoliły na pogłębienie wiedzy o mechanizmie działania olanzapiny u ludzi. W badaniu z wykorzystaniem pozytronowej tomografii emisyjnej (PET) przeprowadzonym u zdrowych ochotników po podaniu pojedynczej dawki 10 mg olanzapiny doustnie, wykazano większe wysycenie receptorów serotoninowych 5HT2A niż receptorów dopaminowych D2.⁷

Badanie z wykorzystaniem tomografii emisyjnej pojedynczego fotonu (SPECT) u pacjentów ze schizofrenią wykazało istotne różnice w wysyceniu receptorów D2 w prążkowiu w zależności od odpowiedzi na leczenie. U pacjentów odpowiadających na olanzapinę stwierdzono mniejsze wysycenie tych receptorów w porównaniu z pacjentami odpowiadającymi na risperidon oraz inne leki przeciwpsychotyczne. Poziom wysycenia był natomiast porównywalny do obserwowanego u pacjentów reagujących na klozapinę.⁸ Wyniki te mogą wyjaśniać podobieństwo profilu klinicznego olanzapiny do klozapiny, szczególnie w kontekście niskiego ryzyka działań niepożądanych pozapiramidowych.

Skuteczność kliniczna olanzapiny

Skuteczność w leczeniu schizofrenii

Skuteczność olanzapiny w leczeniu schizofrenii została potwierdzona w licznych badaniach klinicznych. W dwóch badaniach kontrolowanych placebo oraz w dwóch z trzech badań porównawczych z innym lekiem, obejmujących łącznie 2900 pacjentów ze schizofrenią z objawami zarówno pozytywnymi, jak i negatywnymi, leczenie olanzapiną prowadziło do istotnej statystycznie większej poprawy obu typów objawów.⁹ Jest to szczególnie istotne w kontekście klinicznym, gdyż objawy negatywne schizofrenii są często oporne na leczenie konwencjonalnymi lekami przeciwpsychotycznymi.

Dodatkową korzyścią terapeutyczną olanzapiny jest jej skuteczność w redukcji objawów depresyjnych towarzyszących schizofrenii. W międzynarodowym badaniu porównawczym z zastosowaniem podwójnie ślepej próby, obejmującym 1481 pacjentów z rozpoznaniem schizofrenii, zaburzeń schizoafektywnych i pokrewnych, z towarzyszącymi objawami depresyjnymi (średnia wartość 16,6 w Skali Depresji Montgomery-Asberg), prospektywna analiza zmiany nastroju wykazała statystycznie znaczącą poprawę na korzyść olanzapiny (-6,0 punktów) w porównaniu z haloperydolem (-3,1 punktów) (p = 0,001).¹⁰

Skuteczność w chorobie afektywnej dwubiegunowej

Olanzapina wykazuje również istotną skuteczność w leczeniu zaburzeń afektywnych dwubiegunowych, zarówno w monoterapii, jak i w leczeniu skojarzonym. W badaniach klinicznych dotyczących epizodów maniakalnych lub mieszanych w przebiegu choroby afektywnej dwubiegunowej już po trzech tygodniach terapii olanzapina wykazywała większą skuteczność w redukcji objawów manii w porównaniu z placebo i walproinianem sodu.¹¹

W badaniach porównawczych z haloperydolem, olanzapina wykazała porównywalną skuteczność, mierzoną odsetkiem pacjentów osiągających remisję objawów manii i depresji po 6 i 12 tygodniach leczenia.¹²

W leczeniu skojarzonym, u pacjentów leczonych litem lub walproinianem przez co najmniej 2 tygodnie, dołączenie olanzapiny w dawce 10 mg (podawanej jednocześnie z litem lub walproinianem) skutkowało większą redukcją objawów manii niż monoterapia litem lub walproinianem po 6 tygodniach.¹³

Skuteczność w zapobieganiu nawrotom

Długoterminowa skuteczność olanzapiny w zapobieganiu nawrotom choroby afektywnej dwubiegunowej została oceniona w 12-miesięcznym badaniu z kontrolą placebo. U pacjentów z rozpoznaniem epizodu manii, którzy osiągnęli remisję po leczeniu olanzapiną i zostali następnie losowo przydzieleni do grupy otrzymującej placebo lub kontynuującej leczenie olanzapiną, wykazano statystycznie istotną przewagę olanzapiny nad placebo w głównym punkcie końcowym, którym był nawrót choroby dwubiegunowej. Dodatkowo stwierdzono statystycznie istotną przewagę olanzapiny w zapobieganiu zarówno nawrotom manii, jak i depresji.¹⁴

W innym 12-miesięcznym badaniu dotyczącym zapobiegania nawrotom, pacjenci z epizodem manii, którzy osiągnęli remisję po terapii skojarzonej olanzapiną i litem, zostali losowo przydzieleni do grupy leczonej olanzapiną lub litem w monoterapii. Nie wykazano statystycznie istotnej niższości olanzapiny w porównaniu z litem w zapobieganiu nawrotom choroby afektywnej dwubiegunowej (olanzapina 30,0%, lit 38,3%; p = 0,055).¹⁵

Długoterminowa skuteczność terapii skojarzonej olanzapiną z lekiem stabilizującym nastrój została oceniona w 18-miesięcznym badaniu u pacjentów z epizodem manii lub mieszanym, którzy osiągnęli stabilizację po leczeniu skojarzonym. Nie stwierdzono statystycznie istotnej przewagi długotrwałego stosowania olanzapiny z litem albo olanzapiny z walproinianem nad monoterapią litem lub walproinianem w zakresie opóźniania nawrotów choroby afektywnej dwubiegunowej, definiowanych zgodnie z kryteriami objawowymi (diagnostycznymi).¹⁶

Skuteczność u dzieci i młodzieży

Dane dotyczące skuteczności olanzapiny u młodzieży (w wieku 13-17 lat) są ograniczone do krótkotrwałych badań klinicznych w schizofrenii (6 tygodni) i epizodach manii w przebiegu choroby afektywnej dwubiegunowej (3 tygodnie). Badania te objęły mniej niż 200 pacjentów w wieku młodzieńczym, a olanzapina była stosowana w zmiennych dawkach początkowych od 2,5 do 20 mg na dobę.¹⁷

Należy podkreślić, że u młodzieży leczonej olanzapiną obserwowano istotnie większe zwiększenie masy ciała niż u pacjentów dorosłych. Również wielkość zmian parametrów metabolicznych, takich jak stężenie cholesterolu całkowitego na czczo, cholesterolu LDL, triglicerydów, a także stężenia prolaktyny, była większa u młodzieży w porównaniu z dorosłymi.¹⁸

Istotnym ograniczeniem jest brak danych z kontrolowanych badań dotyczących utrzymywania się efektu terapeutycznego oraz długoterminowego bezpieczeństwa stosowania olanzapiny u młodzieży. Dostępne informacje dotyczące bezpieczeństwa długotrwałego stosowania pochodzą głównie z badań otwartych, niekontrolowanych.¹⁹