Działania niepożądane leku Anzorin (olanzapina)

Olanzapina, substancja czynna leku Anzorin, podobnie jak inne leki przeciwpsychotyczne, może wywoływać szereg działań niepożądanych o różnym nasileniu i częstości występowania. Profil bezpieczeństwa olanzapiny został dokładnie zbadany w licznych badaniach klinicznych oraz w trakcie stosowania po wprowadzeniu leku do obrotu. Poniżej przedstawiono szczegółowy opis działań niepożądanych, ich częstość występowania oraz potencjalne powikłania związane z leczeniem.¹

Profil bezpieczeństwa u dorosłych pacjentów

W badaniach klinicznych u dorosłych pacjentów do najczęściej zgłaszanych działań niepożądanych (występujących u ≥1% pacjentów) należały: senność, zwiększenie masy ciała, eozynofilia, podwyższone stężenia prolaktyny, cholesterolu, glukozy i triglicerydów, cukromocz, zwiększenie apetytu, zawroty głowy, akatyzja, parkinsonizm, leukopenia, neutropenia, dyskineza, niedociśnienie ortostatyczne oraz szereg innych objawów. Działania niepożądane mogą dotyczyć różnych układów organizmu i wykazują zróżnicowaną częstość występowania.²

Szczególne zagrożenia związane z długotrwałym leczeniem

Długotrwałe stosowanie olanzapiny (przez co najmniej 48 tygodni) wiąże się ze zwiększonym odsetkiem pacjentów, u których występują istotne klinicznie zmiany parametrów metabolicznych. Zaobserwowano, że przy długotrwałym leczeniu zwiększa się odsetek pacjentów z klinicznie istotnym wzrostem masy ciała oraz stężenia glukozy, cholesterolu całkowitego, frakcji LDL, HDL i triglicerydów. U dorosłych pacjentów po 9-12 miesiącach leczenia tempo wzrostu średniego stężenia glukozy we krwi zmniejszało się po około 4-6 miesiącach.³

Bezpieczeństwo w szczególnych grupach pacjentów

Szczególną uwagę należy zwrócić na stosowanie olanzapiny u specyficznych grup pacjentów:

• Pacjenci w podeszłym wieku z otępieniem – w badaniach klinicznych obserwowano zwiększoną częstość występowania zgonów oraz niepożądanych zdarzeń naczyniowo-mózgowych w porównaniu z grupą placebo. Bardzo często występowały: nieprawidłowy chód i upadki. Często obserwowano zapalenie płuc, podwyższoną temperaturę ciała, letarg, rumień, omamy wzrokowe i nietrzymanie moczu.⁴
• Pacjenci z chorobą Parkinsona – u pacjentów z psychozą polekową w przebiegu choroby Parkinsona bardzo często stwierdzano nasilenie objawów parkinsonizmu i omamy, występujące częściej niż w grupie placebo.⁵
• Pacjenci z chorobą afektywną dwubiegunową – terapia skojarzona olanzapiny z walproinianem może wywoływać neutropenię (u 4,1% pacjentów). Przy stosowaniu olanzapiny z litem lub walproinianem częściej (>10%) występowały: drżenie, suchość błony śluzowej jamy ustnej, zwiększony apetyt i zwiększenie masy ciała.^{10%) występowanie drżenia, suchości błony śluzowej jamy ustnej, zwiększonego apetytu i zwiększenia masy ciała.”>6}

Specyficzne działania niepożądane u młodzieży

Chociaż olanzapina nie jest wskazana w leczeniu dzieci i młodzieży poniżej 18 lat, istnieją dane z badań klinicznych wskazujące na pewne różnice w profilu bezpieczeństwa między młodzieżą a dorosłymi. U młodzieży (13-17 lat) w porównaniu z dorosłymi częściej występowały:

• Istotne klinicznie zwiększenie masy ciała – zarówno częstość jak i wielkość wzrostu masy ciała były znacząco większe u młodzieży
• Zaburzenia metaboliczne – zwiększenie stężenia triglicerydów i cholesterolu
• Uspokojenie polekowe – w tym nadmierna potrzeba normalnego snu, letarg, senność
• Zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych – aminotransferaz (AlAT, AspAT) oraz gamma-glutamylotransferazy
• Zwiększenie stężenia prolaktyny – zgłaszane u 47,4% młodzieży⁷

Tabela działań niepożądanych olanzapiny

Poniższa tabela przedstawia systematyczny wykaz działań niepożądanych olanzapiny według układów organizmu, częstości występowania oraz nasilenia. Częstość występowania określono następująco: bardzo często (≥1/10), często (≥1/100 do <1/10), niezbyt często (≥1/1 000 do <1/100), rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000), bardzo rzadko (<1/10 000).<sup data-drug="Anzorin" data-section="Działania niepożądane" title="W poniższej tabeli przedstawiono objawy niepożądane i wyniki badań diagnostycznych ze zgłoszeń spontanicznych oraz obserwowane podczas badań klinicznych. W obrębie każdej grupy o określonej częstości występowania objawy niepożądane są wymienione zgodnie ze zmniejszającym się nasileniem. Częstości występowania określono następująco: bardzo często (≥1/10), często (≥1/100 do <1/10), niezbyt często (≥1/1 000 do <1/100), rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000), bardzo rzadko (8

Szczególne zagrożenia związane z działaniami niepożądanymi

Zaburzenia metaboliczne

Zaburzenia metaboliczne należą do najczęściej występujących działań niepożądanych olanzapiny i obejmują:

• Zwiększenie masy ciała – po krótkim leczeniu (mediana czasu trwania 47 dni) zwiększenie masy ciała o ≥7% występowało bardzo często (22,2%), o ≥15% często (4,2%), a o ≥25% niezbyt często (0,8%). Podczas długotrwałego leczenia (≥48 tygodni) odsetek pacjentów ze zwiększeniem masy ciała o ≥7%, ≥15% i ≥25% wzrastał odpowiednio do 64,4%, 31,7% i 12,3%.⁹
• Zaburzenia gospodarki lipidowej – obserwowano zwiększenie stężenia cholesterolu całkowitego, LDL i triglicerydów. Średni wzrost stężenia lipidów był większy u pacjentów bez wyjściowych zaburzeń gospodarki lipidowej. Bardzo często występowało zwiększenie stężenia cholesterolu z wartości prawidłowych do dużych oraz z granicznych do dużych.<sup data-drug="Anzorin" data-section="Działania niepożądane" title="Średni wzrost stężenia lipidów na czczo (cholesterolu całkowitego, cholesterolu LDL i triglicerydów) był większy u pacjentów, u których nie występowały zaburzenia przemiany lipidów przed rozpoczęciem leczenia. […] Obserwowane w przypadku zwiększenia początkowego stężenia mierzonego na czczo z wartości prawidłowych (<5,17 mmol/l) do dużych wartości (≥6,2 mmol/l). Zmiany początkowego stężenia cholesterolu całkowitego na czczo z wartości granicznych (≥5,17 do 10
• Hiperglikemia – zaobserwowano zwiększenie stężenia glukozy z wartości prawidłowych do dużych. Zmiany stężenia glukozy z wartości granicznych do dużych występowały bardzo często.<sup data-drug="Anzorin" data-section="Działania niepożądane" title="Obserwowano zwiększenie początkowych prawidłowych wartości mierzonych na czczo (<5,56 mmol/l) do dużych wartości (≥7 mmol/l). Zmiany początkowego stężenia glukozy na czczo z wartości granicznych (≥5,56 do 11

Zaburzenia pozapiramidowe

W badaniach klinicznych częstość występowania parkinsonizmu i dystonii u pacjentów leczonych olanzapiną była liczbowo większa, jednak nie różniła się statystycznie istotnie od placebo. Pacjenci leczeni olanzapiną rzadziej doświadczali parkinsonizmu, akatyzji i dystonii w porównaniu z pacjentami otrzymującymi haloperydol. Ze względu na brak szczegółowych danych o wcześniejszym występowaniu ostrych lub przewlekłych ruchowych zaburzeń pozapiramidowych, nie można jednoznacznie stwierdzić, że olanzapina wywołuje mniej późnych dyskinez i/lub innych późnych zaburzeń pozapiramidowych.¹²

Objawy po odstawieniu leku

W przypadku nagłego przerwania stosowania olanzapiny zgłaszano wystąpienie ostrych objawów odstawiennych, takich jak: pocenie się, bezsenność, drżenie, lęk, nudności lub wymioty. Należy rozważyć stopniowe zmniejszanie dawki przy planowanym zakończeniu leczenia.¹³

Hiperprolaktynemia i jej konsekwencje

W badaniach klinicznych trwających do 12 tygodni, stężenie prolaktyny w osoczu przekroczyło górną granicę normy u około 30% pacjentów leczonych olanzapiną, u których stężenie prolaktyny na początku leczenia było w normie. U większości pacjentów zwiększenie stężenia prolaktyny było łagodne i nie przekraczało dwukrotności górnej granicy normy. Hiperprolaktynemia może prowadzić do zaburzeń funkcji seksualnych, zaburzeń miesiączkowania, ginekomastii i mlekotoku.¹⁴

Monitorowanie działań niepożądanych

Ze względu na możliwość wystąpienia poważnych działań niepożądanych podczas leczenia olanzapiną, istotne jest monitorowanie stanu pacjenta oraz zgłaszanie wszelkich podejrzewanych działań niepożądanych. Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych, co umożliwia nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego.¹⁵

Działania niepożądane należy zgłaszać za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych lub bezpośrednio do podmiotu odpowiedzialnego.¹⁶