Właściwości farmakodynamiczne
Risperon 2 mg

Mechanizm działania rysperydonu

Rysperydon, sklasyfikowany w grupie farmakoterapeutycznej jako „inne leki przeciwpsychotyczne” (kod ATC: N05A X08), charakteryzuje się wybiórczym antagonizmem monoaminergicznym o unikatowych właściwościach farmakodynamicznych. Substancja ta wykazuje wysokie powinowactwo do receptorów serotoninergicznych 5-HT2 oraz dopaminergicznych D2, co stanowi podstawę jego działania terapeutycznego. Dodatkowo rysperydon wiąże się z receptorami alfa-1-adrenergicznymi, a z mniejszym powinowactwem oddziałuje na receptory histaminergiczne H1 oraz receptory alfa-2-adrenergiczne. Co istotne, lek nie wykazuje powinowactwa do receptorów cholinergicznych.¹

Pomimo silnego antagonizmu wobec receptorów D2, co bezpośrednio koreluje z korzystnym wpływem na objawy wytwórcze schizofrenii, rysperydon w mniejszym stopniu ogranicza aktywność motoryczną i rzadziej wywołuje katalepsję niż klasyczne neuroleptyki. Zrównoważone ośrodkowe działanie antagonistyczne wobec receptorów serotoninergicznych i dopaminergicznych może przyczyniać się do zmniejszenia ryzyka wystąpienia pozapiramidowych działań niepożądanych. Dodatkowo, ten mechanizm działania rozszerza spektrum terapeutyczne rysperydonu na objawy negatywne oraz zaburzenia afektywne występujące w przebiegu schizofrenii.²

Skuteczność kliniczna w różnych wskazaniach

Skuteczność w leczeniu schizofrenii

Skuteczność rysperydonu w krótkotrwałej terapii schizofrenii została potwierdzona w czterech badaniach klinicznych trwających od 4 do 8 tygodni, obejmujących łącznie ponad 2500 pacjentów spełniających kryteria DSM-IV dla schizofrenii. Przeprowadzone badania wykazały wyraźną przewagę rysperydonu nad placebo.³

W 6-tygodniowym badaniu kontrolowanym placebo, w którym stopniowo zwiększano dawkę rysperydonu do 10 mg na dobę (podawaną w dwóch dawkach podzielonych), wykazano wyższą skuteczność rysperydonu w porównaniu do placebo na podstawie oceny w skali Brief Psychiatric Rating Scale (BPRS).⁴

Kolejne 8-tygodniowe badanie kontrolowane placebo, analizujące cztery stałe dawki rysperydonu (2 mg, 6 mg, 10 mg i 16 mg na dobę, podawane dwa razy na dobę), potwierdziło że wszystkie badane dawki zapewniają lepsze wyniki w skali Positive and Negative Syndrome Scale (PANSS) w porównaniu z placebo.⁵

W 8-tygodniowym badaniu porównującym pięć stałych dawek rysperydonu (1 mg, 4 mg, 8 mg, 12 mg i 16 mg na dobę, podawanych dwa razy dziennie), wykazano lepsze wyniki w skali PANSS dla dawek 4 mg, 8 mg i 16 mg na dobę w porównaniu z najmniejszą dawką 1 mg na dobę.⁶

W 4-tygodniowym badaniu kontrolowanym placebo, porównującym dwie stałe dawki rysperydonu (4 mg i 8 mg na dobę, podawane raz dziennie), obie grupy uzyskały znacząco lepsze wyniki w skali PANSS w porównaniu z placebo. Szczególnie istotna była poprawa całkowitego wyniku PANSS oraz wskaźnika odpowiedzi (definiowanego jako >20% zmniejszenie całkowitego wyniku PANSS).^{20% zmniejszenia całkowitego wyniku PANSS).”>7}

W długoterminowym badaniu, dorosłych pacjentów ambulatoryjnych spełniających kryteria DSM-IV dla schizofrenii i klinicznie stabilnych przez co najmniej 4 tygodnie podczas leczenia przeciwpsychotycznego, randomizowano do grup otrzymujących 2-8 mg na dobę rysperydonu lub haloperydol. Następnie prowadzono obserwacje przez 1-2 lata w celu wykrycia nawrotów choroby. U pacjentów przyjmujących rysperydon stwierdzono znacząco dłuższy okres do wystąpienia nawrotu w porównaniu z pacjentami leczonymi haloperydolem, co wskazuje na skuteczność rysperydonu w długoterminowej profilaktyce nawrotów schizofrenii.⁸

Skuteczność w leczeniu epizodów maniakalnych w przebiegu choroby afektywnej dwubiegunowej

Skuteczność rysperydonu w monoterapii ostrych epizodów manii związanych z zaburzeniem afektywnym dwubiegunowym typu I została potwierdzona w trzech podwójnie zaślepionych badaniach kontrolowanych placebo. Badania te objęły około 820 pacjentów spełniających kryteria DSM-IV dla zaburzeń dwubiegunowych typu I.⁹

W badaniach wykazano, że rysperydon podawany w dawce od 1 mg do 6 mg na dobę (dawka początkowa 3 mg w dwóch badaniach i 2 mg w jednym badaniu) był znacząco skuteczniejszy od placebo w odniesieniu do pierwszorzędowego punktu końcowego, określonego jako zmiana wyniku w skali Young Mania Rating Scale (YMRS) w tygodniu 3. w stosunku do wartości początkowej.¹⁰

Drugorzędowe wyniki skuteczności były zgodne z wynikami głównymi. Odsetek pacjentów, u których po 3 tygodniach zanotowano zmniejszenie o co najmniej 50% łącznego wyniku YMRS w stosunku do wartości początkowej, był znacząco wyższy dla rysperydonu niż dla placebo. Jedno z trzech badań obejmowało również grupę otrzymującą haloperydol oraz 9-tygodniową, podwójnie zaślepioną fazę podtrzymującą.¹¹

Skuteczność terapeutyczna rysperydonu utrzymywała się przez cały 9-tygodniowy okres leczenia podtrzymującego. Poprawa w skali YMRS postępowała w trakcie badania i w tygodniu 12. była porównywalna dla rysperydonu i haloperydolu.¹²

Skuteczność rysperydonu w terapii skojarzonej ze stabilizatorami nastroju

Skuteczność rysperydonu podawanego ze środkami stabilizującymi nastrój w leczeniu ostrej manii została potwierdzona w dwóch trzytygodniowych, podwójnie zaślepionych badaniach obejmujących około 300 pacjentów spełniających kryteria DSM-IV dla zaburzeń dwubiegunowych typu I.¹³

W pierwszym 3-tygodniowym badaniu stwierdzono, że rysperydon w dawce od 1 mg do 6 mg na dobę, z dawką początkową 2 mg na dobę, podawany łącznie z litem lub walproinianem, zapewniał lepsze wyniki niż monoterapia litem lub walproinianem. Oceny dokonano na podstawie zmian całkowitego wyniku w skali YMRS w tygodniu 3. względem wartości początkowej.¹⁴

W drugim trwającym trzy tygodnie badaniu, rysperydon podawany w dawce od 1 mg do 6 mg na dobę, z początkową dawką 2 mg na dobę, w skojarzeniu z litem, walproinianem lub karbamazepiną, początkowo nie wykazał przewagi nad monoterapią tymi lekami w zmniejszaniu wyniku w skali YMRS. Jednakże analiza post-hoc, wykluczająca grupę karbamazepinową, wykazała, że rysperydon w skojarzeniu z litem lub walproinianem zapewniał większe obniżenie wyniku w skali YMRS w porównaniu z monoterapią tymi lekami. Prawdopodobnym wyjaśnieniem początkowego niepowodzenia tego badania jest indukcja klirensu rysperydonu i 9-hydroksyrysperydonu przez karbamazepinę, co prowadziło do subterapeutycznych stężeń tych substancji.¹⁵

Skuteczność w leczeniu uporczywej agresji u pacjentów z otępieniem

Skuteczność rysperydonu w leczeniu Behawioralnych i Psychologicznych Objawów Demencji (ang. Behavioral and Psychological Symptoms of Dementia – BPSD), w tym zaburzeń zachowania takich jak agresja, pobudzenie, psychoza, nadmierna aktywność i zaburzenia afektywne, została potwierdzona w trzech podwójnie zaślepionych, kontrolowanych placebo badaniach obejmujących 1150 pacjentów w podeszłym wieku z otępieniem o nasileniu umiarkowanym do ciężkiego.¹⁶

W pierwszym badaniu zastosowano stałe dawki rysperydonu wynoszące 0,5 mg, 1 mg i 2 mg na dobę. W dwóch pozostałych badaniach z elastycznym dawkowaniem, podawano rysperydon w zakresie dawek odpowiednio od 0,5 mg do 4 mg na dobę oraz od 0,5 mg do 2 mg na dobę.¹⁷

Wykazano statystycznie istotną i klinicznie znaczącą skuteczność rysperydonu w leczeniu agresji oraz mniej znaczącą, ale również istotną skuteczność w leczeniu pobudzenia i psychozy u pacjentów w podeszłym wieku z otępieniem. Oceny dokonano przy użyciu skali Behavioural Pathology In Alzheimer’s Disease Rating Scale (BEHAVE-AD) oraz Cohen-Mansfield Agitation Inventory (CMAI).¹⁸

Co istotne, działanie terapeutyczne rysperydonu było niezależne od wyniku w skali Mini-Mental State Examination (MMSE), a w konsekwencji od stopnia zaawansowania otępienia. Skuteczność nie zależała również od uspokajających właściwości rysperydonu, obecności lub braku psychozy, ani od typu otępienia – związanego z chorobą Alzheimera, naczyniowego lub mieszanego.¹⁹

Skuteczność w leczeniu zaburzeń zachowania u dzieci i młodzieży

Skuteczność rysperydonu w krótkotrwałym leczeniu zachowań destrukcyjnych została potwierdzona w dwóch podwójnie zaślepionych, kontrolowanych placebo badaniach przeprowadzonych z udziałem 240 pacjentów w wieku od 5 do 12 lat. Pacjenci ci spełniali kryteria DSM-IV dla zaburzeń zachowania (ang. disruptive behaviour disorders – DBD) i wykazywali graniczną funkcję intelektualną lub łagodne do umiarkowanego zaburzenie zdolności uczenia się i/lub upośledzenie psychiczne.²⁰

W tych dwóch badaniach wykazano, że rysperydon w dawkach od 0,02 do 0,06 mg/kg masy ciała na dobę był znacząco skuteczniejszy od placebo w osiąganiu pierwszorzędowego punktu końcowego, określonego jako zmiana wyniku w podskali Conduct Problem skali Nisonger-Child Behaviour Rating Form (N-CBRF) w tygodniu 6. względem wartości początkowej.²¹