Interakcje z innymi produktami leczniczymi i inne rodzaje interakcji

Podczas stosowania rysperydonu należy uwzględnić potencjalne interakcje z innymi produktami leczniczymi, które mogą wpływać na bezpieczeństwo i skuteczność terapii. Interakcje te mogą mieć charakter farmakodynamiczny lub farmakokinetyczny, co wymaga szczególnej uwagi przy ordynacji leku pacjentom stosującym polifarmakoterapię.¹

Interakcje farmakodynamiczne

Leki wydłużające odstęp QT wymagają szczególnej ostrożności podczas jednoczesnego stosowania z rysperydonem. Dotyczy to następujących grup leków:

• Leki przeciwarytmiczne klasy IA (np. chinidyna, dyzopiramid, prokainamid, propafenon, amiodaron, sotalol)
• Trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne (np. amitryptylina)
• Czteropierścieniowe leki przeciwdepresyjne (np. maprotylina)
• Niektóre leki przeciwhistaminowe
• Inne leki przeciwpsychotyczne
• Niektóre leki przeciwmalaryczne (np. chinina i meflochina)
• Leki powodujące zaburzenia równowagi elektrolitowej (hipokaliemia, hipomagnezemia)
• Leki wywołujące bradykardię
• Leki hamujące metabolizm wątrobowy rysperydonu

²

Leki działające ośrodkowo, w tym zawierające alkohol, opioidy, leki przeciwhistaminowe oraz benzodiazepiny, powinny być stosowane z rysperydonem z zachowaniem ostrożności ze względu na zwiększone ryzyko sedacji.³

Lewodopa i agoniści dopaminy – rysperydon może antagonizować ich działanie. W przypadku konieczności stosowania tej kombinacji, szczególnie w schyłkowej fazie choroby Parkinsona, należy zastosować najmniejsze skuteczne dawki obu leków.⁴

Leki działające hipotensyjnie – po wprowadzeniu rysperydonu do obrotu obserwowano istotne klinicznie niedociśnienie przy jednoczesnym stosowaniu z lekami przeciwnadciśnieniowymi.⁵

Paliperydon – jednoczesne stosowanie doustne rysperydonu z paliperydonem nie jest zalecane, ponieważ paliperydon jest aktywnym metabolitem rysperydonu i ich skojarzenie może prowadzić do zwiększonej ekspozycji na czynną frakcję przeciwpsychotyczną.⁶

Interakcje farmakokinetyczne

Pokarm nie wpływa na wchłanianie rysperydonu.⁷

Rysperydon jest metabolizowany głównie przez cytochrom CYP2D6 i w mniejszym stopniu przez CYP3A4. Zarówno rysperydon, jak i jego czynny metabolit 9-hydroksyrysperydon są substratami glikoproteiny P (P-gp). Substancje modyfikujące aktywność tych enzymów mogą wpływać na farmakokinetykę czynnej frakcji przeciwpsychotycznej rysperydonu.⁸

Interakcje z inhibitorami i induktorami enzymatycznymi

Silne inhibitory CYP2D6 (np. paroksetyna, chinidyna) mogą zwiększać stężenie rysperydonu w osoczu, a w mniejszym stopniu jego czynnej frakcji przeciwpsychotycznej. Przy rozpoczynaniu lub kończeniu jednoczesnego stosowania tych leków należy ponownie ocenić dawkowanie rysperydonu.⁹

Inhibitory CYP3A4 i/lub P-gp (np. itrakonazol) mogą znacząco zwiększyć stężenie czynnej frakcji przeciwpsychotycznej rysperydonu w osoczu. Podobnie jak w przypadku inhibitorów CYP2D6, przy wprowadzaniu lub odstawianiu tych leków należy ponownie ocenić dawkowanie rysperydonu.¹⁰

Induktory CYP3A4 i/lub P-gp (np. karbamazepina) mogą zmniejszać stężenie czynnej frakcji przeciwpsychotycznej rysperydonu w osoczu. Ważne jest, aby pamiętać, że induktory CYP3A4 wykazują maksymalne działanie w zależności od czasu – ich pełny efekt może wystąpić co najmniej po 2 tygodniach stosowania, a po odstawieniu indukcja może utrzymywać się przez kolejne 2 tygodnie.¹¹

Leki silnie wiążące się z białkami – nie stwierdzono istotnego klinicznie wypierania leków z białek osocza, gdy rysperydon przyjmuje się jednocześnie z lekami silnie wiążącymi się z białkami.¹²

Stosowanie u dzieci i młodzieży

Badania dotyczące interakcji przeprowadzano wyłącznie u dorosłych i nie wiadomo, czy ich wyniki mają znaczenie u dzieci i młodzieży. Jednoczesne stosowanie leków psychostymulujących (np. metylofenidatu) z rysperydonem u dzieci i młodzieży nie wpływa na farmakokinetykę ani skuteczność rysperydonu.¹³

Interakcje z alkoholem

Jednoczesne stosowanie rysperydonu z alkoholem wymaga szczególnej ostrożności ze względu na zwiększone ryzyko działania sedatywnego. Alkohol, podobnie jak inne substancje działające ośrodkowo, może nasilać działanie depresyjne rysperydonu na ośrodkowy układ nerwowy.¹⁴

Spożywanie alkoholu podczas terapii rysperydonem może prowadzić do:

• Nasilenia działania uspokajającego i sedatywnego
• Zwiększonego ryzyka zaburzeń psychomotorycznych
• Osłabienia funkcji poznawczych
• Potencjalnie niebezpiecznego spadku ciśnienia tętniczego
• Zwiększonego ryzyka wystąpienia objawów pozapiramidowych

Pacjenci powinni być poinformowani o konieczności unikania spożywania alkoholu podczas leczenia rysperydonem ze względu na możliwość wystąpienia poważnych działań niepożądanych, w tym nadmiernej sedacji, która może zaburzać zdolność prowadzenia pojazdów i obsługi maszyn oraz zwiększać ryzyko upadków, szczególnie u osób starszych.¹⁵

Szczegółowy opis interakcji lekowych

Wpływ innych leków na farmakokinetykę rysperydonu

Antybiotyki:

• Erytromycyna (umiarkowany inhibitor CYP3A4 i P-gp) nie zmienia farmakokinetyki rysperydonu ani jego czynnej frakcji przeciwpsychotycznej
• Ryfampicyna (silny induktor CYP3A4 i P-gp) zmniejsza stężenie czynnej frakcji przeciwpsychotycznej w osoczu

¹⁶

Antycholinoesterazy:

• Donepezil i galantamina (substraty CYP2D6 i CYP3A4) nie wykazują istotnego klinicznie wpływu na farmakokinetykę rysperydonu i jego czynnej frakcji

¹⁷

Leki przeciwpadaczkowe:

• Karbamazepina (silny induktor CYP3A4 i P-gp) zmniejsza stężenie czynnej frakcji przeciwpsychotycznej rysperydonu w osoczu
• Podobne działanie mogą wykazywać fenytoina i fenobarbital (indukujące CYP3A4 i P-gp)
• Topiramat w umiarkowanym stopniu zmniejsza biodostępność rysperydonu, ale nie jego czynnej frakcji, co może nie mieć znaczenia klinicznego

¹⁸

Leki przeciwgrzybicze:

• Itrakonazol (silny inhibitor CYP3A4 i P-gp) w dawkach 200 mg/dobę zwiększa stężenie czynnej frakcji przeciwpsychotycznej o około 70% przy dawkach rysperydonu 2-8 mg/dobę
• Ketokonazol (silny inhibitor CYP3A4 i P-gp) w dawkach 200 mg/dobę zwiększa stężenie rysperydonu, ale zmniejsza stężenie 9-hydroksyrysperydonu

¹⁹

Leki przeciwpsychotyczne:

• Fenotiazyny mogą zwiększać stężenie rysperydonu w osoczu, ale nie wpływają na jego czynną frakcję przeciwpsychotyczną

²⁰

Leki przeciwwirusowe:

• Inhibitory proteazy: brak danych z oficjalnych badań, ale rytonawir (silny inhibitor CYP3A4 i słaby inhibitor CYP2D6) oraz wzmacniane rytonawirem inhibitory proteazy mogą zwiększać stężenia rysperydonu i jego czynnej frakcji

²¹

Leki beta-adrenolityczne:

• Niektóre leki z tej grupy mogą zwiększać stężenie rysperydonu w osoczu, ale nie wpływają na jego czynną frakcję przeciwpsychotyczną

²²

Inhibitory kanałów wapniowych:

• Werapamil (umiarkowany inhibitor CYP3A4 i inhibitor P-gp) zwiększa stężenia rysperydonu i jego czynnej frakcji przeciwpsychotycznej

²³

Leki żołądkowo-jelitowe:

• Antagoniści receptora H2 (cymetydyna i ranitydyna, słabe inhibitory CYP2D6 i CYP3A4) nieznacznie zwiększają biodostępność rysperydonu, ale w niewielkim stopniu wpływają na jego czynną frakcję

²⁴

Selektywne inhibitory zwrotnego wychwytu serotoniny i trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne:

• Fluoksetyna (silny inhibitor CYP2D6) zwiększa stężenie rysperydonu w osoczu, ale w mniejszym stopniu jego czynnej frakcji
• Paroksetyna (silny inhibitor CYP2D6) w dawkach do 20 mg/dobę zwiększa stężenie rysperydonu, ale mniej wpływa na jego czynną frakcję; większe dawki mogą jednak zwiększać stężenie czynnej frakcji
• Trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne mogą zwiększać stężenia rysperydonu w osoczu, ale nie jego czynnej frakcji
• Amitryptylina nie wpływa na farmakokinetykę rysperydonu i jego czynnej frakcji
• Sertralina (słaby inhibitor CYP2D6) i fluwoksamina (słaby inhibitor CYP3A4) w dawkach do 100 mg/dobę nie wywołują istotnych klinicznie zmian stężeń rysperydonu; wyższe dawki mogą zwiększać jego stężenie

²⁵

Wpływ rysperydonu na farmakokinetykę innych leków

Leki przeciwpadaczkowe:

• Rysperydon nie wykazuje istotnego wpływu na farmakokinetykę walproinianu ani topiramatu

²⁶

Leki przeciwpsychotyczne:

• Rysperydon nie wpływa na sumaryczną farmakokinetykę arypiprazolu (substrat CYP2D6 i CYP3A4) i jego czynnego metabolitu dehydroarypiprazolu

²⁷

Glikozydy naparstnicy:

• Rysperydon nie wykazuje istotnego klinicznie wpływu na farmakokinetykę digoksyny

²⁸

Lit:

• Rysperydon nie wpływa w sposób istotny klinicznie na farmakokinetykę litu

²⁹

Szczególna uwaga dla furosemidu

Należy zwrócić uwagę na zwiększoną śmiertelność pacjentów w podeszłym wieku z otępieniem, którzy jednocześnie otrzymują furosemid i rysperydon.³⁰

Tabela interakcji z rysperydonem