Właściwości farmakodynamiczne
Risperidon Vipharm 2 mg

Właściwości farmakodynamiczne rysperydonu

Rysperydon, składnik aktywny produktu Risperidon Vipharm, należy do grupy farmakoterapeutycznej określanej jako inne leki przeciwpsychotyczne, kod ATC: N05A X08. Substancja ta charakteryzuje się kompleksowym działaniem na ośrodkowy układ nerwowy poprzez wpływ na różnorodne receptory neuronalne, co przekłada się na jego skuteczność terapeutyczną w różnych stanach chorobowych.¹

Mechanizm działania

Rysperydon wykazuje unikatowy profil farmakologiczny jako wybiórczy antagonista monoaminergiczny. Charakteryzuje się wysokim powinowactwem do receptorów serotoninergicznych 5-HT2 oraz dopaminergicznych D2. Dodatkowo wiąże się z receptorami alfa-1-adrenergicznymi, a z mniejszym powinowactwem również z receptorami histaminergicznymi H1 i receptorami α-2-adrenergicznymi. Co istotne, substancja nie wykazuje powinowactwa do receptorów cholinergicznych.²

Pomimo silnego antagonistycznego działania wobec receptorów D2, które odpowiada za korzystny wpływ na objawy wytwórcze schizofrenii, rysperydon w mniejszym stopniu niż klasyczne neuroleptyki ogranicza aktywność motoryczną i wywołuje katalepsję. Zrównoważone ośrodkowe działanie antagonistyczne na receptory serotoninergiczne i dopaminergiczne może zmniejszać prawdopodobieństwo wystąpienia pozapiramidowych działań niepożądanych, jednocześnie rozszerzając spektrum terapeutyczne na objawy negatywne i zaburzenia afektywne towarzyszące schizofrenii.³

Skuteczność kliniczna i bezpieczeństwo stosowania w schizofrenii

Skuteczność rysperydonu w krótkotrwałej terapii schizofrenii została potwierdzona w czterech badaniach klinicznych trwających od 4 do 8 tygodni, obejmujących ponad 2500 pacjentów spełniających kryteria DSM-IV dla schizofrenii. Badania te dostarczyły następujących wyników:⁴

• W 6-tygodniowym badaniu kontrolowanym placebo, z dawkami stopniowo zwiększanymi do 10 mg/dobę (podawanymi dwa razy na dobę), rysperydon wykazał wyższą skuteczność niż placebo według oceny w skali Brief Psychiatric Rating Scale (BPRS).⁵
• W 8-tygodniowym badaniu kontrolowanym placebo z zastosowaniem czterech stałych dawek rysperydonu (2 mg, 6 mg, 10 mg i 16 mg na dobę, podawanych dwa razy na dobę), wszystkie cztery grupy wykazały lepsze wyniki w skali Positive and Negative Syndrome Scale (PANSS) w porównaniu z placebo.⁶
• W 8-tygodniowym badaniu porównującym pięć stałych dawek rysperydonu (1 mg, 4 mg, 8 mg, 12 mg i 16 mg na dobę, podawanych dwa razy na dobę), lepsze wyniki w skali PANSS odnotowano dla grup otrzymujących dawki 4 mg, 8 mg i 16 mg na dobę w porównaniu z grupą otrzymującą 1 mg na dobę.⁷
• W 4-tygodniowym badaniu kontrolowanym placebo z użyciem dwóch stałych dawek rysperydonu (4 mg i 8 mg na dobę, podawanych raz na dobę), obie grupy uzyskały lepsze wyniki w skali PANSS w porównaniu z placebo, zarówno w odniesieniu do całkowitego wyniku PANSS, jak i miary odpowiedzi (>20% zmniejszenia całkowitego wyniku PANSS).^{20% zmniejszenia całkowitego wyniku PANSS).”>8}

W długoterminowym badaniu pacjentów leczonych ambulatoryjnie, spełniających w większości kryteria DSM-IV dla schizofrenii i klinicznie stabilnych przez co najmniej 4 tygodnie podczas przyjmowania leków przeciwpsychotycznych, pacjentów randomizowano do grup otrzymujących rysperydon w dawce 2-8 mg na dobę lub haloperydol. Podczas obserwacji trwającej 1-2 lata monitorowano występowanie nawrotów choroby. U pacjentów przyjmujących rysperydon stwierdzono znacząco dłuższy okres do wystąpienia nawrotu w porównaniu z pacjentami otrzymującymi haloperydol.⁹

Skuteczność kliniczna w epizodach maniakalnych w przebiegu zaburzenia afektywnego dwubiegunowego

Skuteczność rysperydonu w monoterapii ostrych epizodów manii związanych z zaburzeniem dwubiegunowym typu I wykazano w trzech podwójnie zaślepionych badaniach kontrolowanych placebo, przeprowadzonych na około 820 pacjentach, według kryteriów DSM-IV. Badania wykazały, że rysperydon w dawce 1-6 mg na dobę (dawka początkowa 3 mg w dwóch badaniach i 2 mg w jednym badaniu) był znacząco bardziej skuteczny od placebo w odniesieniu do wcześniej ustalonego punktu końcowego, czyli zmiany wyniku w skali Young Mania Rating Scale (YMRS) w stosunku do wyniku początkowego w tygodniu 3.¹⁰

Wtórne wyniki skuteczności były zgodne z wynikami pierwotnymi. Odsetek pacjentów, u których po 3 tygodniach zanotowano zmniejszenie o ≥50% łącznego wyniku YMRS w stosunku do wyniku początkowego, był znacząco większy w grupie otrzymującej rysperydon niż w grupie placebo.¹¹

Jedno z trzech badań zawierało grupę otrzymującą haloperydol oraz 9-tygodniową, podwójnie zaślepioną fazę podtrzymującą. Skuteczność rysperydonu utrzymywała się przez cały 9-tygodniowy okres terapii podtrzymującej. Zmiana wyniku w skali YMRS postępowała w trakcie badania i była w 12. tygodniu porównywalna dla rysperydonu i haloperydolu.¹²

Skuteczność rysperydonu podawanego ze środkami stabilizującymi nastrój w leczeniu ostrej manii wykazano w dwóch trwających 3 tygodnie, podwójnie ślepych badaniach obejmujących około 300 pacjentów spełniających kryteria DSM-IV dla zaburzeń dwubiegunowych typu I:¹³

• W pierwszym 3-tygodniowym badaniu stwierdzono, że rysperydon w dawce 1-6 mg na dobę, z dawką początkową 2 mg na dobę, podawany z litem lub walproinianem, zapewniał lepsze wyniki niż podawanie samego litu lub walproinianu w odniesieniu do określonego wcześniej punktu końcowego (zmiany całkowitego wyniku w skali YMRS w tygodniu 3 względem wartości początkowej).¹⁴
• W drugim 3-tygodniowym badaniu rysperydon podawany w dawce 1-6 mg na dobę, z dawką początkową 2 mg na dobę, w skojarzeniu z litem, walproinianem lub karbamazepiną, nie wykazał większej skuteczności niż monoterapia tymi lekami w obniżaniu wyniku w skali YMRS. Brak skuteczności w tym badaniu przypisano indukcji klirensu rysperydonu i 9-hydroksyrysperydonu przez karbamazepinę, co prowadziło do stężeń niższych niż terapeutyczne. Po wykluczeniu w analizie post-hoc grupy otrzymującej karbamazepinę, rysperydon w skojarzeniu z litem lub walproinianem zapewniał większe obniżenie wyniku w skali YMRS w porównaniu z działaniem samego litu lub walproinianu.¹⁵

Skuteczność kliniczna w uporczywej agresji u pacjentów z otępieniem

Skuteczność rysperydonu w leczeniu Behawioralnych i Psychologicznych Objawów Demencji (BPSD), obejmujących zaburzenia zachowania takie jak agresja, pobudzenie, psychoza, nadmierna aktywność i zaburzenia afektywne, wykazano w trzech podwójnie zaślepionych badaniach kontrolowanych placebo, przeprowadzonych z udziałem 1150 osób starszych z otępieniem o nasileniu umiarkowanym do ciężkiego:¹⁶

• W jednym badaniu zastosowano stałe dawki rysperydonu: 0,5 mg, 1 mg i 2 mg na dobę.
• W dwóch pozostałych badaniach stosowano elastyczne dawkowanie: od 0,5 mg do 4 mg na dobę oraz od 0,5 mg do 2 mg na dobę.¹⁷

W badaniach tych stwierdzono statystycznie istotną i klinicznie znaczącą skuteczność rysperydonu w leczeniu agresji oraz mniej znaczącą skuteczność w leczeniu pobudzenia i psychozy u pacjentów w podeszłym wieku z otępieniem. Skuteczność oceniano przy użyciu skal Behavioural Pathology In Alzheimer’s Disease Rating Scale (BEHAVE-AD) oraz Cohen-Mansfield Agitation Inventory (CMAI).¹⁸

Działanie terapeutyczne rysperydonu było niezależne od wyniku w skali Mini-Mental State Examination (MMSE), a co za tym idzie – od stopnia zaawansowania otępienia. Nie zależało również od uspokajających właściwości rysperydonu, obecności lub braku psychozy, ani od typu otępienia – związanego z chorobą Alzheimera, naczyniowego czy mieszanego.¹⁹

Skuteczność kliniczna u dzieci i młodzieży

Zaburzenia zachowania

Skuteczność rysperydonu w krótkotrwałym leczeniu zachowań destrukcyjnych wykazano w dwóch podwójnie zaślepionych badaniach kontrolowanych placebo, przeprowadzonych z udziałem 240 pacjentów w wieku od 5 do 12 lat, z diagnozą zaburzeń zachowania (DBD) według kryteriów DSM-IV oraz graniczną funkcją intelektualną lub łagodnym do umiarkowanego zaburzeniem zdolności uczenia się i/lub upośledzeniem psychicznym.²⁰

W tych dwóch badaniach udowodniono, że rysperydon w dawkach od 0,02 do 0,06 mg/kg masy ciała na dobę był znacznie skuteczniejszy od placebo w odniesieniu do osiągania pierwotnego punktu końcowego, czyli zmiany wyniku w podskali Conduct Problem skali Nisonger-Child Behaviour Rating Form (N-CBRF) względem wartości początkowej w 6. tygodniu badania.²¹