Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania produktu Risperidon Vipharm

Stosowanie rysperydonu wymaga szczególnej uwagi ze względu na możliwość wystąpienia szeregu poważnych działań niepożądanych. Poniższe ostrzeżenia i środki ostrożności mają kluczowe znaczenie dla bezpiecznej farmakoterapii.¹

Osoby starsze z otępieniem

U osób starszych z otępieniem stosujących rysperydon zaobserwowano zwiększoną umieralność w porównaniu z grupą otrzymującą placebo. W badaniach klinicznych kontrolowanych placebo częstość zgonów wynosiła 4,0% wśród pacjentów leczonych rysperydonem w porównaniu do 3,1% w grupie placebo. Iloraz szans przy 95% przedziale ufności wynosił 1,21 (0,7: 2,1), a średni wiek zmarłych pacjentów wynosił 86 lat (zakres 67-100 lat).²

Podobne ryzyko dotyczy także klasycznych leków przeciwpsychotycznych. Dane obserwacyjne wskazują na nieznacznie zwiększone ryzyko zgonu u osób w podeszłym wieku z otępieniem leczonych klasycznymi lekami przeciwpsychotycznymi w porównaniu do osób nieleczonych.³

Jednoczesne stosowanie furosemidu

Szczególną uwagę należy zwrócić na pacjentów leczonych jednocześnie rysperydonem i furosemidem. W badaniach klinicznych u osób starszych z otępieniem zaobserwowano większą śmiertelność (7,3%; średni wiek pacjentów 89 lat, zakres 75-97 lat) w porównaniu do pacjentów leczonych tylko rysperydonem (3,1%; średni wiek pacjentów 84 lata, zakres 70-96 lat) lub otrzymujących wyłącznie furosemid (4,1%; średni wiek pacjentów 80 lat, zakres 67-90 lat).⁴

Zwiększoną umieralność potwierdzono w dwóch z czterech badań klinicznych. Mechanizm patofizjologiczny tłumaczący te obserwacje nie został dotąd jednoznacznie wyjaśniony. Należy zachować szczególną ostrożność przy podejmowaniu decyzji o jednoczesnym podawaniu tych leków oraz rysperydonu z innymi diuretykami o silnym działaniu. Jednocześnie warto zaznaczyć, że odwodnienie stanowi ogólny czynnik ryzyka zwiększonej umieralności, dlatego należy mu zapobiegać u osób starszych z otępieniem.⁵

Zdarzenia niepożądane naczyniowo-mózgowe (CVAE)

W randomizowanych badaniach klinicznych z kontrolą placebo u pacjentów z otępieniem stwierdzono około trzykrotnie zwiększone ryzyko zdarzeń niepożądanych naczyniowo-mózgowych przy stosowaniu atypowych leków przeciwpsychotycznych. Dane z sześciu badań przeprowadzonych głównie u osób w podeszłym wieku (>65 lat) z otępieniem wykazały, że zdarzenia niepożądane naczyniowo-mózgowe (ciężkie i nieciężkie, łącznie) wystąpiły u 3,3% (33/1009) pacjentów leczonych rysperydonem oraz u 1,2% (8/712) pacjentów otrzymujących placebo. Iloraz szans wynosił 2,96 (przy 95% przedziale ufności: 1,34; 7,50).⁷

Należy przeprowadzić wnikliwą ocenę ryzyka i korzyści ze stosowania produktu leczniczego Risperidon Vipharm u osób starszych z otępieniem, uwzględniając indywidualne czynniki ryzyka udaru mózgu. Pacjentów i ich opiekunów należy poinstruować o konieczności natychmiastowego zgłaszania objawów przedmiotowych i podmiotowych potencjalnych zdarzeń niepożądanych naczyniowo-mózgowych, takich jak:⁸

• nagłe osłabienie lub zdrętwienie twarzy, rąk lub nóg
• problemy z mową lub widzeniem

W przypadku wystąpienia takich objawów należy bezzwłocznie rozważyć wszystkie opcje terapeutyczne, włącznie z przerwaniem leczenia rysperydonem.⁹

Risperidon Vipharm należy stosować wyłącznie w krótkotrwałym leczeniu uporczywej agresji u pacjentów z otępieniem typu alzheimerowskiego o nasileniu umiarkowanym do ciężkiego, gdy metody niefarmakologiczne mają ograniczoną skuteczność lub są nieskuteczne, oraz gdy istnieje potencjalne ryzyko, że pacjent będzie stanowił zagrożenie dla siebie lub innych. Pacjentów należy regularnie oceniać pod kątem potrzeby kontynuacji leczenia.¹⁰

Niedociśnienie ortostatyczne

Ze względu na działanie blokujące receptory alfa, rysperydon może powodować niedociśnienie, szczególnie niedociśnienie ortostatyczne w fazie dostosowywania dawki. W przypadkach jednoczesnego stosowania z lekami przeciwnadciśnieniowymi obserwowano klinicznie istotne niedociśnienie. Produkt leczniczy Risperidon Vipharm należy stosować ostrożnie u pacjentów z chorobami układu krążenia (np. niewydolność serca, zawał mięśnia sercowego, zaburzenia przewodzenia, odwodnienie, hipowolemia, choroby naczyniowo-mózgowe), zwiększając dawkę stopniowo. W przypadku wystąpienia niedociśnienia należy rozważyć zmniejszenie dawki.¹¹

Zaburzenia hematologiczne

W związku ze stosowaniem leków przeciwpsychotycznych, w tym rysperydonu, zgłaszano przypadki leukopenii, neutropenii i agranulocytozy. Po wprowadzeniu leku do obrotu przypadki agranulocytozy raportowano bardzo rzadko (<1/10 000 pacjentów).¹²

Należy monitorować pacjentów z klinicznie istotnym niskim poziomem białych krwinek (WBC) lub z leukopeniem/neutropenią w wywiadzie w czasie pierwszych kilku miesięcy leczenia. Należy rozważyć odstawienie leku przy klinicznie istotnym spadku WBC bez innych czynników chorobotwórczych. Pacjentów z istotną neutropenią należy dokładnie monitorować pod kątem gorączki i innych objawów infekcji oraz niezwłocznie rozpocząć leczenie w przypadku wystąpienia takich objawów. U pacjentów z ciężką neutropenią (bezwzględna liczba granulocytów obojętnochłonnych <1 × 10⁹/l) należy przerwać podawanie rysperydonu i monitorować poziom WBC do czasu powrotu do normy.¹³

Późne dyskinezy/objawy pozapiramidowe

Leki o właściwościach antagonistycznych wobec receptorów dopaminowych mogą wywoływać późne dyskinezy, charakteryzujące się rytmicznymi, mimowolnymi ruchami, zwłaszcza mięśni języka i/lub twarzy. Wystąpienie objawów pozapiramidowych jest czynnikiem ryzyka rozwoju późnych dyskinez. W przypadku wystąpienia objawów podmiotowych i przedmiotowych późnych dyskinez należy rozważyć przerwanie leczenia wszelkimi lekami przeciwpsychotycznymi.¹⁴

Złośliwy zespół neuroleptyczny

Podczas stosowania leków przeciwpsychotycznych opisywano przypadki złośliwego zespołu neuroleptycznego charakteryzującego się:¹⁵

• podwyższeniem temperatury ciała
• sztywnością mięśni
• niestabilnością układu autonomicznego
• zaburzeniami świadomości
• zwiększeniem aktywności fosfokinazy kreatynowej w surowicy krwi

Dodatkowo może wystąpić mioglobinuria (rabdomioliza) i ostra niewydolność nerek. W przypadku pojawienia się objawów złośliwego zespołu neuroleptycznego należy przerwać stosowanie wszystkich leków przeciwpsychotycznych, w tym produktu Risperidon Vipharm.¹⁶

Choroba Parkinsona i otępienie z obecnością ciał Lewy’ego

Przed przepisaniem produktu leczniczego Risperidon Vipharm pacjentom z chorobą Parkinsona lub otępieniem z obecnością ciał Lewy’ego, lekarze powinni dokładnie rozważyć stosunek ryzyka do korzyści. Rysperydon może zaostrzać przebieg choroby Parkinsona. U pacjentów obu grup może występować zwiększone ryzyko złośliwego zespołu neuroleptycznego i większa wrażliwość na leki przeciwpsychotyczne. Objawy zwiększonej wrażliwości mogą obejmować: splątanie, zaburzenie świadomości, niestabilność postawy z częstymi upadkami, które towarzyszą objawom pozapiramidowym.¹⁷

Hiperglikemia i cukrzyca

Podczas leczenia rysperydonem zgłaszano przypadki hiperglikemii, cukrzycy i zaostrzenia przebiegu wcześniej występującej cukrzycy. W niektórych przypadkach wcześniej obserwowano zwiększenie masy ciała, co może być czynnikiem predysponującym. Kwasica ketonowa była zgłaszana bardzo rzadko, a śpiączka cukrzycowa rzadko.¹⁸

Zaleca się prowadzenie odpowiedniej obserwacji klinicznej zgodnie z wytycznymi terapii przeciwpsychotycznej. U pacjentów leczonych jakimkolwiek atypowym lekiem przeciwpsychotycznym, w tym produktem Risperidon Vipharm, należy obserwować objawy hiperglikemii (takie jak polidypsja, poliuria, nadmierne łaknienie i osłabienie), a pacjentów z cukrzycą należy regularnie badać pod kątem pogorszenia kontroli glikemii.¹⁹

Zwiększenie masy ciała

Podczas stosowania produktu leczniczego Risperidon Vipharm stwierdzano przypadki znacznego zwiększenia masy ciała. Należy regularnie monitorować masę ciała pacjentów.²⁰

Hiperprolaktynemia

Badania hodowli tkankowych wskazują, że prolaktyna może stymulować wzrost komórek nowotworowych w guzach piersi u ludzi. Mimo że w badaniach klinicznych i epidemiologicznych nie stwierdzono wyraźnego związku z podawanymi lekami przeciwpsychotycznymi, należy zachować ostrożność u pacjentów z odpowiednim wywiadem. Produkt leczniczy Risperidon Vipharm należy stosować z ostrożnością u pacjentów ze stwierdzoną wcześniej hiperprolaktynemią lub z guzami prolaktynozależnymi.²¹

Wydłużenie odstępu QT

Wydłużenie odstępu QT było bardzo rzadko zgłaszane po wprowadzeniu rysperydonu do obrotu. Podobnie jak w przypadku innych leków przeciwpsychotycznych, należy zachować ostrożność przepisując rysperydon pacjentom z:²²

• rozpoznaną chorobą sercowo-naczyniową
• wydłużeniem odstępu QT w wywiadzie rodzinnym
• bradykardią
• zaburzeniem równowagi elektrolitowej (niedoborem potasu lub magnezu)

Wymienione czynniki mogą zwiększać ryzyko arytmii. Ostrożność zaleca się również przy jednoczesnym stosowaniu z lekami wydłużającymi odstęp QT.²³

Drgawki

Produkt leczniczy Risperidon Vipharm należy stosować ostrożnie u pacjentów z drgawkami w wywiadzie lub innymi stanami, które mogą obniżać próg drgawkowy.²⁴

Priapizm

Z powodu działania blokującego receptory alfa-adrenergiczne, podczas leczenia produktem Risperidon Vipharm może wystąpić priapizm.²⁵

Regulacja temperatury ciała

Lekom przeciwpsychotycznym przypisuje się właściwość zakłócania zdolności organizmu do obniżania temperatury podstawowej ciała. Zaleca się zachowanie odpowiedniej ostrożności w przypadku przepisywania produktu Risperidon Vipharm pacjentom, u których mogą wystąpić czynniki sprzyjające podwyższeniu podstawowej temperatury ciała, takie jak:²⁶

• intensywny wysiłek fizyczny
• narażenie na ekstremalnie wysokie temperatury
• jednoczesne przyjmowanie leków o działaniu przeciwcholinergicznym
• odwodnienie

Działanie przeciwwymiotne

W badaniach przedklinicznych z udziałem rysperydonu zaobserwowano działanie przeciwwymiotne. Działanie to, jeśli występuje u ludzi, może maskować objawy przedmiotowe i podmiotowe przedawkowania niektórych leków lub stany takie jak niedrożność jelit, zespół Reye’a i nowotwór mózgu.²⁷

Zaburzenia czynności nerek i wątroby

Pacjenci z niewydolnością nerek mają mniejszą zdolność do eliminowania aktywnej frakcji przeciwpsychotycznej niż dorośli pacjenci z prawidłową czynnością nerek. U pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby stężenie wolnej frakcji rysperydonu w osoczu jest zwiększone.²⁸

Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa

Podczas stosowania leków przeciwpsychotycznych zgłaszano przypadki żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej (ŻChZZ). Ze względu na częste występowanie nabytych czynników ryzyka ŻChZZ u pacjentów leczonych lekami przeciwpsychotycznymi, przed rozpoczęciem leczenia i podczas terapii rysperydonem należy zidentyfikować wszystkie możliwe czynniki ryzyka i podjąć odpowiednie działania zapobiegawcze.²⁹

Śródoperacyjny zespół wiotkiej tęczówki

U pacjentów przyjmujących leki z grupy α1a-antagonistów, w tym rysperydon, obserwowano podczas operacji zaćmy występowanie śródoperacyjnego zespołu wiotkiej tęczówki (ang. Intraoperative Floppy Iris Syndrome – IFIS). IFIS może zwiększać ryzyko wystąpienia powikłań ocznych podczas i po operacji.³⁰

Należy poinformować chirurga okulistycznego przed operacją, że pacjent obecnie lub w przeszłości stosował leki o antagonistycznym działaniu względem receptora α1a-adrenergicznego. Potencjalne korzyści zaprzestania stosowania terapii blokerami receptorów α1a-adrenergicznych przed operacją zaćmy nie zostały ustalone, a ryzyko zaprzestania terapii przeciwpsychotycznej powinno być dokładnie przeanalizowane.³¹

Szczególne grupy pacjentów

Dzieci i młodzież

Przed przepisaniem rysperydonu dzieciom i młodzieży z zaburzeniami zachowania należy przeprowadzić dokładną analizę fizycznych i społecznych przyczyn zachowań agresywnych, takich jak ból czy niewłaściwe wymagania środowiskowe.³²

Działanie sedatywne rysperydonu w tej populacji należy dokładnie obserwować ze względu na możliwy wpływ na zdolność uczenia się. Zmiana czasu podawania rysperydonu może zmniejszyć wpływ sedacji na koncentrację u dzieci i młodzieży.³³

Stosowanie rysperydonu wiązało się z umiarkowanym zwiększeniem masy ciała i wskaźnika masy ciała (BMI). Zaleca się pomiar wyjściowej masy ciała przed rozpoczęciem leczenia i jej regularne monitorowanie. Zmiany wzrostu stwierdzane w długotrwałych, otwartych badaniach rozszerzonych mieściły się w normach określonych dla danego wieku.³⁴

Wpływ długotrwałego leczenia rysperydonem na dojrzewanie płciowe i wzrost nie został odpowiednio zbadany. Z uwagi na potencjalny wpływ przedłużonej hiperprolaktynemii na rozwój fizyczny i dojrzewanie płciowe dzieci i młodzieży, należy regularnie oceniać stan endokrynologiczny, mierząc wzrost, masę ciała, dojrzewanie płciowe, kontrolując miesiączkowanie i inne potencjalne działania prolaktynozależne.³⁵

Podczas leczenia należy regularnie kontrolować występowanie objawów pozapiramidowych oraz innych zaburzeń ruchu.³⁶

Informacje o substancjach pomocniczych

Produkt leczniczy Risperidon Vipharm zawiera laktozę i nie powinien być stosowany u pacjentów z rzadko występującą dziedziczną nietolerancją fruktozy, nietolerancją galaktozy, galaktozemią lub zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy.³⁷

Produkt zawiera mniej niż 1 mmol (23 mg) sodu na tabletkę, co oznacza, że jest uznawany za „wolny od sodu”.³⁸

Risperidon Vipharm 2 mg zawiera żółcień pomarańczową (E110), która może powodować reakcje alergiczne.³⁹