zonulina
Zonulina to białko regulujące przepuszczalność ścisłych połączeń międzykomórkowych (ang. tight junctions) w nabłonku jelitowym. Została odkryta przez Alessio Fasano w 2000 roku jako endogenny modulator tych połączeń, który może odwracalnie zwiększać przepuszczalność bariery jelitowej.
Fizjologicznie zonulina uczestniczy w dynamicznej regulacji transportu międzykomórkowego, jednak jej nadmierna ekspresja prowadzi do zwiększonej przepuszczalności jelitowej, co ma istotne znaczenie w patogenezie chorób autoimmunologicznych, takich jak celiakia czy cukrzyca typu 1. Zwiększone stężenie zonuliny obserwuje się również w chorobach zapalnych jelit, zespole jelita drażliwego oraz schorzeniach neurologicznych.
Mechanizm działania zonuliny polega na wiązaniu się z receptorem na powierzchni enterocytów, co inicjuje kaskadę przekazywania sygnału prowadzącą do reorganizacji białek cytoszkieletu i rozszczelnienia połączeń ścisłych. Głównym czynnikiem indukującym uwalnianie zonuliny jest gliadyna, frakcja glutenu, co tłumaczy molekularny mechanizm odpowiedzi na gluten w celiakii.
Pomiar stężenia zonuliny w surowicy lub kale jest wykorzystywany jako marker dysfunkcji bariery jelitowej. Badania kliniczne wskazują, że modulacja szlaku zonuliny może stanowić potencjalny cel terapeutyczny w chorobach związanych z zaburzeniami przepuszczalności jelitowej, a inhibitory zonuliny, jak larazotide acetate, są testowane w badaniach klinicznych.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Celiakia – Etiologia i przyczyny
Celiakia jest przewlekłą chorobą autoimmunologiczną wywołaną nieprawidłową reakcją immunologiczną na gluten, białko obecne w pszenicy, jęczmieniu i życie. Patogeneza choroby opiera się na predyspozycji genetycznej związanej z antygenami HLA-DQ2 (90-95% pacjentów) i HLA-DQ8 (5-10% pacjentów), które wiążą zmodyfikowane peptydy gliadyny po deamidacji przez transglutaminazę tkankową typu 2 (tTG2). Proces ten prowadzi do aktywacji limfocytów T CD4+ i przewlekłego stanu zapalnego w błonie śluzowej jelita cienkiego, skutkującego zanikiem kosmków jelitowych, hiperplazją krypt oraz zwiększoną infiltracją limfocytów śródnabłonkowych. W efekcie dochodzi do upośledzenia wchłaniania składników odżywczych, w tym witamin rozpuszczalnych w tłuszczach (A, D, E, K), żelaza, kwasu foliowego i witaminy B12, co manifestuje się objawami niedożywienia i szerokim spektrum powikłań ogólnoustrojowych. Czynniki środowiskowe, takie jak infekcje wirusowe, zaburzenia mikrobiomu jelitowego, sposób wprowadzania glutenu do diety niemowląt oraz stres, odgrywają istotną rolę w ujawnieniu choroby u osób genetycznie predysponowanych.
antygen zgodności tkankowej, blaszka właściwa, celiakia oporna, chłoniak jelita cienkiego, chłoniak związany z enteropatią, choroba Hashimoto, choroba trzewna, dermatitis herpetiformis, dieta bezglutenowa, gliadyna, gluten, gruczolakorak jelita cienkiego, hiperplazja krypt, HLA-DQ2, HLA-DQ8, limfocyt śródnabłonkowy, mikrobiom jelitowy, nadwrażliwość typu IV, niedokrwistość z niedoboru żelaza, osteopenia, transglutaminaza tkankowa, zanik kosmków jelitowych, zespół Downa, zespół Turnera, zonulina