Właściwości farmakodynamiczne leku Zolaxa

Olanzapina, substancja czynna zawarta w leku Zolaxa, należy do grupy farmakoterapeutycznej leków przeciwpsychotycznych, podgrupy diazepiny, oksazepiny, tiazepiny i oksepiny (kod ATC: N05A H03). Wykazuje działanie jako lek przeciwpsychotyczny, przeciwmaniakalny oraz stabilizujący nastrój, oddziałując na liczne układy receptorowe.¹

Powinowactwo receptorowe olanzapiny

Badania przedkliniczne wykazały, że olanzapina charakteryzuje się wysokim powinowactwem (Ki; <100 nM) do różnorodnych receptorów, w tym do:²

• receptorów serotoninowych (5HT_2A/2C, 5HT₃, 5HT₆)
• receptorów dopaminowych (D₁, D₂, D₃, D₄, D₅)
• cholinergicznych receptorów muskarynowych (M₁-M₅)
• receptorów α₁-adrenergicznych
• receptorów histaminowych H₁

W testach behawioralnych na modelach zwierzęcych zaobserwowano antagonistyczne działanie olanzapiny wobec receptorów serotoninowych, dopaminowych i cholinergicznych, co było zgodne z profilem jej wiązania do receptorów.³

Selektywność receptorowa olanzapiny

Istotną cechą farmakodynamiczną olanzapiny jest wyższe powinowactwo do receptorów serotoninowych 5HT₂ niż do receptorów dopaminowych D₂, co wykazano zarówno w badaniach in vitro, jak i w modelach in vivo.⁴

Badania elektrofizjologiczne udowodniły, że olanzapina wybiórczo redukuje pobudzającą aktywność neuronów dopaminergicznych w układzie mezolimbicznym (A10), mając jednocześnie minimalny wpływ na drogi w prążkowiu (A9) odpowiedzialne za funkcje motoryczne.⁵ Ta selektywność może tłumaczyć niższe ryzyko objawów pozapiramidowych podczas stosowania olanzapiny w porównaniu z klasycznymi neuroleptykami.

Badania przedkliniczne

W testach przedklinicznych olanzapina osłabiała warunkowy odruch unikania (test aktywności przeciwpsychotycznej) w dawkach mniejszych niż te, które wywoływały katalepsję, co wskazuje na niższe ryzyko działań niepożądanych związanych z aktywnością motoryczną.⁶ W przeciwieństwie do innych leków przeciwpsychotycznych, olanzapina zwiększała odpowiedź w teście oceniającym działanie przeciwlękowe, co sugeruje dodatkowe właściwości anksjolityczne.⁷

Badania neuroobrazowe

Obrazowanie receptorowe z wykorzystaniem zaawansowanych technik neuroobrazowania dostarczyło ważnych danych na temat mechanizmu działania olanzapiny:

• W badaniu pozytonowej tomografii emisyjnej (PET) u zdrowych ochotników, po podaniu pojedynczej dawki 10 mg olanzapiny, wykazano wyższy stopień wysycenia receptorów serotoninowych 5HT_2A w porównaniu z receptorami dopaminowymi D₂.⁸
• W badaniu tomografii emisyjnej pojedynczego fotonu (SPECT) u pacjentów ze schizofrenią zaobserwowano mniejsze wysycenie receptorów D₂ w prążkowiu u osób odpowiadających na leczenie olanzapiną w porównaniu z pacjentami odpowiadającymi na leczenie rysperydonem i innymi lekami przeciwpsychotycznymi. Poziom wysycenia tych receptorów był natomiast porównywalny do tego, który stwierdzono u pacjentów odpowiadających na leczenie klozapiną.⁹

Skuteczność kliniczna olanzapiny

Skuteczność w leczeniu schizofrenii

W dwóch na dwa badania kontrolowane placebo oraz w dwóch na trzy badania porównawcze z innymi lekami przeciwpsychotycznymi, które objęły łącznie 2900 pacjentów ze schizofrenią z objawami pozytywnymi i negatywnymi, wykazano, że leczenie olanzapiną wiązało się z istotnie statystycznie większą poprawą zarówno objawów pozytywnych, jak i negatywnych.¹⁰

W międzynarodowym badaniu porównawczym z zastosowaniem podwójnie ślepej próby, obejmującym 1481 pacjentów z rozpoznaniem schizofrenii, zaburzeń schizoafektywnych i zaburzeń pokrewnych, z towarzyszącymi objawami depresyjnymi (średnia wyjściowa 16,6 punktów w Skali Depresji Montgomery-Asberg), analiza prospektywna zmian poziomu nastroju wykazała statystycznie znaczącą poprawę (p = 0,001) na korzyść olanzapiny (-6,0 punktów) w porównaniu z haloperydolem (-3,1 punktów).¹¹

Skuteczność w chorobie afektywnej dwubiegunowej

W leczeniu pacjentów z rozpoznaniem manii lub epizodu mieszanego w przebiegu choroby afektywnej dwubiegunowej olanzapina wykazała:¹²

• Większą skuteczność w porównaniu z placebo i walproinianem sodu w zmniejszaniu objawów manii po trzech tygodniach leczenia
• Porównywalną z haloperydolem skuteczność, mierzoną odsetkiem pacjentów z remisją objawów manii i depresji po 6 i 12 tygodniach terapii¹³

W badaniu u pacjentów leczonych litem lub walproinianem przez co najmniej 2 tygodnie, dodanie olanzapiny w dawce 10 mg (terapia skojarzona z litem lub walproinianem) prowadziło do większej redukcji objawów manii niż monoterapia litem lub walproinianem po 6 tygodniach.¹⁴

Zapobieganie nawrotom w chorobie afektywnej dwubiegunowej

Przeprowadzono szereg badań oceniających skuteczność olanzapiny w zapobieganiu nawrotom choroby afektywnej dwubiegunowej:

• W 12-miesięcznym badaniu u pacjentów z epizodem manii, u których uzyskano remisję po olanzapinie, a następnie zostali zrandomizowani do grupy otrzymującej olanzapinę lub placebo, wykazano statystycznie istotną przewagę olanzapiny nad placebo w głównym punkcie końcowym, którym był nawrót choroby dwubiegunowej. Dodatkowo wykazano przewagę olanzapiny w zapobieganiu zarówno nawrotom manii, jak i depresji.¹⁵
• W innym 12-miesięcznym badaniu dotyczącym zapobiegania nawrotom, przeprowadzonym u pacjentów z epizodem manii, którzy osiągnęli remisję po terapii skojarzonej olanzapiną i litem, a następnie byli randomizowani do monoterapii olanzapiną lub litem, nie wykazano statystycznie istotnej niższości olanzapiny w porównaniu z litem w głównym punkcie końcowym badania, jakim był nawrót choroby afektywnej dwubiegunowej (olanzapina 30,0%, lit 38,3%; p = 0,055).¹⁶
• W 18-miesięcznym badaniu u pacjentów z epizodem manii lub mieszanym, u których osiągnięto stabilizację po leczeniu skojarzonym olanzapiną z lekiem stabilizującym nastrój (lit lub walproinian), nie stwierdzono statystycznie istotnej przewagi długotrwałego stosowania olanzapiny z litem lub olanzapiny z walproinianem nad monoterapią litem lub walproinianem w zakresie opóźniania nawrotów choroby afektywnej dwubiegunowej, zdefiniowanych zgodnie z kryteriami objawowymi.¹⁷

Stosowanie u dzieci i młodzieży

Dane dotyczące skuteczności olanzapiny u młodzieży (w wieku 13-17 lat) są ograniczone do krótkotrwałych badań klinicznych w schizofrenii (6 tygodni) i manii związanej z chorobą afektywną dwubiegunową (3 tygodnie), które objęły mniej niż 200 pacjentów w wieku młodzieńczym.¹⁸ W tych badaniach olanzapinę stosowano w zmiennych dawkach początkowych od 2,5 mg do 20 mg na dobę.

Podczas leczenia olanzapiną u młodzieży zaobserwowano istotnie większy przyrost masy ciała w porównaniu z pacjentami dorosłymi. Również wielkość zmian stężenia cholesterolu całkowitego na czczo, cholesterolu LDL, triglicerydów i prolaktyny była większa u pacjentów młodzieżowych niż u dorosłych.¹⁹

Brakuje danych z badań kontrolowanych dotyczących utrzymywania się obserwowanych efektów lub bezpieczeństwa długotrwałego stosowania leku. Informacje na temat bezpieczeństwa długoterminowego są ograniczone głównie do danych z otwartych, niekontrolowanych badań klinicznych.²⁰