Właściwości farmakodynamiczne
Risperidone Grindeks 3 mg

Właściwości farmakodynamiczne rysperydonu

Rysperydon, substancja czynna produktu Risperidone Grindeks, należy do grupy farmakoterapeutycznej określanej jako „Inne leki przeciwpsychotyczne” (kod ATC: N05AX08). Jest to nowoczesny lek przeciwpsychotyczny o złożonym mechanizmie działania, charakteryzujący się specyficznym wpływem na receptory w ośrodkowym układzie nerwowym.¹

Mechanizm działania

Rysperydon działa jako wybiórczy antagonista monoaminergiczny o unikalnych właściwościach farmakologicznych. Charakteryzuje się wysokim powinowactwem do receptorów serotoninergicznych 5-HT2 oraz dopaminergicznych D2. Dodatkowo wiąże się z receptorami alfa1-adrenergicznymi, a z mniejszym powinowactwem także z receptorami histaminergicznymi H1 i receptorami alfa-2-adrenergicznymi. Co istotne, rysperydon nie wykazuje powinowactwa do receptorów cholinergicznych.²

Pomimo silnego antagonistycznego działania wobec receptorów D2, co przyczynia się do korzystnego wpływu na objawy wytwórcze schizofrenii, rysperydon w mniejszym stopniu niż klasyczne neuroleptyki ogranicza aktywność motoryczną i wywołuje katalepsję. Zrównoważone, ośrodkowe działanie antagonistyczne zarówno na receptory serotoninergiczne, jak i dopaminergiczne jest kluczowym czynnikiem zmniejszającym prawdopodobieństwo wystąpienia pozapiramidowych działań niepożądanych oraz rozszerzającym spektrum działania terapeutycznego na objawy negatywne i zaburzenia afektywne występujące w przebiegu schizofrenii.³

Skuteczność kliniczna

Schizofrenia

Skuteczność rysperydonu w krótkotrwałej terapii schizofrenii została potwierdzona w czterech badaniach klinicznych trwających od 4 do 8 tygodni, obejmujących ponad 2500 pacjentów spełniających kryteria DSM-IV dla schizofrenii. Badania te wykazały wyraźną przewagę rysperydonu nad placebo w różnych schematach dawkowania:⁴

• W 6-tygodniowym badaniu kontrolowanym placebo, z dawkami stopniowo zwiększanymi do 10 mg na dobę (podawanymi dwa razy dziennie), rysperydon wykazał większą skuteczność niż placebo w ocenie wg Krótkiej Skali Oceny Psychiatrycznej (BPRS).⁵
• W 8-tygodniowym badaniu kontrolowanym placebo, z zastosowaniem czterech stałych dawek rysperydonu (2 mg, 6 mg, 10 mg i 16 mg na dobę, podawanych dwa razy dziennie), wszystkie grupy przyjmujące rysperydon uzyskały lepsze wyniki w Skali Objawów Pozytywnych i Negatywnych (PANSS) w porównaniu z placebo.⁶
• W 8-tygodniowym badaniu porównującym różne dawki, z zastosowaniem pięciu stałych dawek rysperydonu (1 mg, 4 mg, 8 mg, 12 mg i 16 mg na dobę, podawanych dwa razy dziennie), grupy otrzymujące dawki 4 mg, 8 mg i 16 mg na dobę wykazały lepsze wyniki w skali PANSS w porównaniu z grupą otrzymującą 1 mg rysperydonu na dobę.⁷
• W 4-tygodniowym badaniu kontrolowanym placebo, porównującym dawki, z zastosowaniem dwóch stałych dawek rysperydonu (4 mg i 8 mg na dobę, podawanych raz dziennie), obie grupy przyjmujące rysperydon uzyskały lepsze wyniki w skali PANSS w porównaniu z placebo, łącznie z całkowitym wynikiem PANSS i miarą odpowiedzi (ponad 20% zmniejszenie całkowitego wyniku PANSS). ^{20% zmniejszenia całkowitego wyniku PANSS).”>8}

W dłuższym badaniu obejmującym dorosłych pacjentów leczonych ambulatoryjnie, spełniających w większości kryteria DSM-IV dla schizofrenii, którzy byli klinicznie stabilni przez co najmniej 4 tygodnie podczas przyjmowania leków przeciwpsychotycznych, pacjentów randomizowano do grup otrzymujących rysperydon w dawkach od 2 mg do 8 mg na dobę lub haloperydol. Następnie prowadzono obserwację przez okres 1-2 lat pod kątem wystąpienia nawrotów choroby. U pacjentów leczonych rysperydonem stwierdzono znacząco dłuższy okres do wystąpienia nawrotu w porównaniu z pacjentami otrzymującymi haloperydol, co potwierdza długoterminową skuteczność leku.⁹

Epizody maniakalne w zaburzeniach dwubiegunowych

Skuteczność rysperydonu w monoterapii ostrych epizodów manii związanych z zaburzeniem dwubiegunowym typu I została potwierdzona w trzech podwójnie zaślepionych badaniach kontrolowanych placebo, przeprowadzonych z udziałem około 820 pacjentów spełniających kryteria DSM-IV dla zaburzeń dwubiegunowych typu I. W tych badaniach wykazano, że rysperydon podawany w dawce od 1 mg do 6 mg na dobę (dawka początkowa 3 mg w dwóch badaniach i 2 mg w jednym badaniu) był znacząco skuteczniejszy od placebo pod względem poprawy wyniku w Skali Oceny Manii Younga (YMRS) po 3 tygodniach leczenia.¹⁰

Wtórne wyniki skuteczności były zgodne z wynikami pierwotnymi. Odsetek pacjentów, u których po 3 tygodniach zanotowano zmniejszenie o co najmniej 50% łącznego wyniku YMRS w stosunku do wartości początkowej, był znacząco większy dla rysperydonu niż dla placebo. Jedno z trzech badań obejmowało także grupę otrzymującą haloperydol i 9-tygodniową, podwójnie zaślepioną fazę podtrzymującą. Skuteczność rysperydonu utrzymywała się przez cały 9-tygodniowy okres terapii podtrzymującej, a zmiana wyniku w skali YMRS w 12. tygodniu była porównywalna dla rysperydonu i haloperydolu.¹¹

Terapia skojarzona w leczeniu ostrej manii

Skuteczność rysperydonu stosowanego w skojarzeniu ze środkami stabilizującymi nastrój w leczeniu ostrej manii została oceniona w dwóch trwających 3 tygodnie, podwójnie zaślepionych badaniach klinicznych z udziałem około 300 pacjentów spełniających kryteria DSM-IV dla zaburzeń dwubiegunowych typu I.¹²

• W pierwszym badaniu stwierdzono, że rysperydon w dawce od 1 mg do 6 mg na dobę (z dawką początkową 2 mg na dobę), dodany do terapii litem lub walproinianem, zapewniał lepsze wyniki niż podawanie samego litu lub walproinianu, oceniane jako zmiana całkowitego wyniku w skali YMRS w 3. tygodniu względem wartości początkowej.¹³
• W drugim badaniu rysperydon podawany w dawce od 1 mg do 6 mg na dobę (z dawką początkową 2 mg na dobę), w skojarzeniu z litem, walproinianem lub karbamazepiną, nie okazał się skuteczniejszy niż sam lit, walproinian lub karbamazepina w obniżaniu wyniku w skali YMRS. Jako możliwe wyjaśnienie niepowodzenia tego badania wskazano indukcję klirensu rysperydonu i 9-hydroksyrysperydonu pod wpływem karbamazepiny, co prowadziło do mniejszych niż terapeutyczne stężeń obu związków. Analiza post-hoc, wykluczająca grupę karbamazepinową, wykazała, że rysperydon w skojarzeniu z litem lub walproinianem zapewniał większe obniżenie wyniku w skali YMRS w porównaniu z działaniem samego litu lub walproinianu.¹⁴

Uporczywa agresja w otępieniu

Skuteczność rysperydonu w leczeniu Behawioralnych i Psychologicznych Objawów Demencji (BPSD), obejmujących zaburzenia zachowania takie jak agresja, pobudzenie, psychoza, nadmierna aktywność i zaburzenia afektywne, została potwierdzona w trzech podwójnie zaślepionych, kontrolowanych placebo badaniach przeprowadzonych z udziałem 1150 pacjentów w podeszłym wieku z otępieniem o nasileniu umiarkowanym do ciężkiego.¹⁵

W badaniach tych zastosowano różne schematy dawkowania:

• W jednym badaniu zastosowano stałe dawki rysperydonu wynoszące 0,5 mg, 1 mg i 2 mg na dobę
• W dwóch pozostałych badaniach z elastyczną dawką podawano rysperydon w dawkach, odpowiednio, od 0,5 mg do 4 mg na dobę oraz od 0,5 mg do 2 mg na dobę

Wykazano statystycznie istotną i klinicznie znaczącą skuteczność rysperydonu w leczeniu agresji oraz mniej znaczącą w leczeniu pobudzenia i psychozy u pacjentów w podeszłym wieku z otępieniem. Ocenę przeprowadzono przy użyciu Skali Oceny Zaburzeń Zachowania w Chorobie Alzheimera (BEHAVE-AD) oraz Skali Oceny Pobudzenia Cohen-Mansfielda (CMAI).¹⁶

Co szczególnie istotne, działanie terapeutyczne rysperydonu było niezależne od szeregu czynników, takich jak:

• Wynik w Krótkiej Skali Oceny Stanu Psychicznego (MMSE), a w konsekwencji od zaawansowania otępienia
• Uspokajające właściwości rysperydonu
• Obecność lub brak psychozy
• Typ otępienia (związane z chorobą Alzheimera, naczyniowe lub mieszane)

Powyższe obserwacje wskazują na uniwersalność działania rysperydonu w różnych podtypach i stadiach otępienia.¹⁷

Zaburzenia zachowania u dzieci i młodzieży

Skuteczność rysperydonu w krótkotrwałym leczeniu zachowań destrukcyjnych została potwierdzona w dwóch podwójnie zaślepionych, kontrolowanych placebo badaniach przeprowadzonych z udziałem 240 pacjentów w wieku od 5 do 12 lat. Pacjenci spełniali kryteria DSM-IV dla zaburzeń zachowania (Disruptive Behaviour Disorders, DBD) oraz posiadali graniczną funkcję intelektualną lub łagodne do umiarkowanego upośledzenie psychiczne i/lub zaburzenie zdolności uczenia się.¹⁸

W obu tych badaniach wykazano, że rysperydon podawany w dawkach od 0,02 do 0,06 mg/kg masy ciała na dobę był znacznie skuteczniejszy od placebo w osiąganiu wcześniej ustalonego pierwotnego punktu końcowego, czyli zmiany wyniku w podskali Conduct Problem skali Nisongera (Nisonger-Child Behaviour Rating Form, N-CBRF) względem wartości początkowej po 6 tygodniach leczenia. Wyniki te potwierdzają skuteczność rysperydonu w populacji pediatrycznej z zaburzeniami zachowania.¹⁹