Właściwości farmakodynamiczne

Paliperydon, substancja czynna zawarta w produkcie leczniczym Palifren Long, należy do grupy farmakoterapeutycznej leków psycholeptycznych, sklasyfikowanych jako inne leki przeciwpsychotyczne (kod ATC: N05AX13). Produkt Palifren Long zawiera mieszaninę racemiczną (+)- i (-)-paliperydonu, której właściwości farmakologiczne różnią się istotnie od klasycznych neuroleptyków.¹

Mechanizm działania

Paliperydon działa jako selektywny czynnik blokujący działanie monoamin, wykazując silne powinowactwo do receptorów serotoninergicznych 5-HT2 oraz dopaminergicznych D2. Dodatkowo cechuje się działaniem blokującym wobec receptorów alfa 1-adrenergicznych oraz, w mniejszym stopniu, receptorów H1-histaminergicznych i alfa 2-adrenergicznych. Warto podkreślić, że oba enancjomery paliperydonu ((+)- i (-)-) wykazują podobną aktywność farmakologiczną zarówno pod względem jakościowym, jak i ilościowym.²

Istotną cechą farmakodynamiczną paliperydonu jest brak powinowactwa do receptorów cholinergicznych. Mimo że substancja wykazuje silne działanie antagonistyczne wobec receptorów D2 (co odpowiada za łagodzenie objawów wytwórczych schizofrenii), to w porównaniu z klasycznymi neuroleptykami rzadziej wywołuje stany kataleptyczne i w mniejszym stopniu hamuje funkcje motoryczne. Dominujący ośrodkowy antagonizm serotoninergiczny może przyczyniać się do zmniejszenia ryzyka występowania pozapiramidowych działań niepożądanych.³

Skuteczność kliniczna

Leczenie nawrotu schizofrenii

Skuteczność produktu Palifren Long w terapii nawrotu schizofrenii została potwierdzona w czterech podwójnie zaślepionych, randomizowanych badaniach klinicznych kontrolowanych placebo, przeprowadzonych z udziałem dorosłych, hospitalizowanych pacjentów spełniających kryteria diagnostyczne schizofrenii według klasyfikacji DSM-IV. Badania obejmowały jedno badanie 9-tygodniowe oraz trzy badania 13-tygodniowe, w których stosowano stałe dawki produktu.⁴

Protokół badań zakładał podawanie stałej dawki paliperydonu w określonych dniach badania – w dniach 1., 8. i 36. w badaniu 9-tygodniowym oraz dodatkowo w dniu 64. w badaniach 13-tygodniowych. Co istotne, podczas leczenia nawrotu schizofrenii przy użyciu paliperydonu nie wymagano dodatkowego doustnego podawania leków przeciwpsychotycznych.⁵

Ocena skuteczności

Głównym punktem końcowym w badaniach klinicznych było zmniejszenie całkowitej punktacji w skali objawów pozytywnych i negatywnych (PANSS, ang. Positive and Negative Syndrome Scale). PANSS to zwalidowane narzędzie wielopozycyjne, składające się z pięciu czynników oceniających:

• objawy pozytywne
• objawy negatywne
• dezorganizację myślenia
• niekontrolowaną wrogość/podniecenie
• lęk/depresję

⁶

Dodatkowo, do oceny funkcjonowania pacjentów wykorzystano skalę funkcjonowania indywidualnego i społecznego (PSP, ang. Personal and Social Performance). Jest to zwalidowane narzędzie kliniczne służące do określania funkcjonowania w czterech kluczowych obszarach:

• aktywności użyteczne społecznie (praca i nauka)
• związki osobiste i społeczne
• dbałość o higienę osobistą
• zachowania agresywne i zakłócające porządek

⁷

Wyniki badań klinicznych

W 13-tygodniowym badaniu, w którym wzięło udział 636 pacjentów, porównywano działanie trzech różnych schematów dawkowania paliperydonu z placebo:

1. Wstrzyknięcie początkowe 150 mg do mięśnia naramiennego, następnie 25 mg/4 tygodnie (do mięśnia pośladkowego lub naramiennego)
2. Wstrzyknięcie początkowe 150 mg do mięśnia naramiennego, następnie 100 mg/4 tygodnie (do mięśnia pośladkowego lub naramiennego)
3. Wstrzyknięcie początkowe 150 mg do mięśnia naramiennego, następnie 150 mg/4 tygodnie (do mięśnia pośladkowego lub naramiennego)

⁸

Wyniki badania wykazały, że wszystkie trzy schematy dawkowania paliperydonu zapewniły istotnie lepszą poprawę całkowitej punktacji w skali PANSS w porównaniu z placebo. Ponadto, w grupach pacjentów leczonych dawkami 100 mg/4 tygodnie oraz 150 mg/4 tygodnie zaobserwowano statystycznie istotną przewagę nad placebo w ocenie funkcjonowania według skali PSP. Nie zaobserwowano takiego efektu w przypadku dawki 25 mg/4 tygodnie.⁹

Co szczególnie istotne, skuteczność terapeutyczna paliperydonu utrzymywała się przez cały okres leczenia, a poprawę punktacji w skali PANSS zaobserwowano już w 4. dniu badania. Do 8. dnia badania zauważono wyraźne zróżnicowanie wyników między grupami otrzymującymi paliperydon w dawkach 25 mg i 150 mg a grupą otrzymującą placebo.¹⁰

Wyniki dodatkowych badań również dostarczyły statystycznie istotnych dowodów na korzyść stosowania paliperydonu w porównaniu z placebo, z wyjątkiem dawki 50 mg w jednym z badań.¹¹