Właściwości farmakodynamiczne
Risperidon Vipharm 4 mg

Właściwości farmakodynamiczne leku Risperidon Vipharm

Risperidon Vipharm należy do grupy farmakoterapeutycznej określanej jako „inne leki przeciwpsychotyczne”, z kodem ATC: N05A X08. Rysperydon stanowi podstawową substancję czynną preparatu, występującą w dawce 4 mg w postaci tabletek powlekanych.¹

Mechanizm działania

Rysperydon charakteryzuje się unikatowym profilem farmakologicznym jako wybiórczy antagonista monoaminergiczny. Wykazuje szczególnie wysokie powinowactwo do receptorów serotoninergicznych 5-HT2 oraz dopaminergicznych D2. Dodatkowo wiąże się z receptorami alfa-1-adrenergicznymi, a z mniejszym powinowactwem oddziałuje na receptory histaminergiczne H1 oraz alfa-2-adrenergiczne. Co istotne, rysperydon nie wykazuje powinowactwa do receptorów cholinergicznych.²

Pomimo silnych właściwości antagonistycznych wobec receptorów D2, co odpowiada za korzystny wpływ na objawy wytwórcze schizofrenii, lek w mniejszym stopniu niż klasyczne neuroleptyki ogranicza aktywność motoryczną i wywołuje katalepsję. Zrównoważone działanie antagonistyczne względem receptorów serotoninergicznych i dopaminergicznych w ośrodkowym układzie nerwowym przyczynia się do zmniejszenia prawdopodobieństwa wystąpienia pozapiramidowych działań niepożądanych, a jednocześnie rozszerza spektrum terapeutyczne na objawy negatywne oraz zaburzenia afektywne towarzyszące schizofrenii.³

Skuteczność kliniczna i bezpieczeństwo stosowania w schizofrenii

Skuteczność rysperydonu w krótkotrwałym leczeniu schizofrenii została potwierdzona w czterech badaniach klinicznych trwających od 4 do 8 tygodni, obejmujących ponad 2500 pacjentów spełniających kryteria DSM-IV dla schizofrenii. Przeprowadzono następujące badania:⁴

• 6-tygodniowe badanie kontrolowane placebo z eskalacją dawki do 10 mg/dobę (podawanej w dwóch dawkach podzielonych) – wykazało większą skuteczność rysperydonu w porównaniu do placebo według oceny w skali Brief Psychiatric Rating Scale (BPRS).⁵
• 8-tygodniowe badanie kontrolowane placebo z czterema stałymi dawkami rysperydonu (2 mg, 6 mg, 10 mg i 16 mg na dobę, podawanych dwa razy dziennie) – wszystkie cztery grupy wykazały lepsze wyniki w skali Positive and Negative Syndrome Scale (PANSS) w porównaniu do placebo.⁶
• 8-tygodniowe badanie porównujące pięć stałych dawek rysperydonu (1 mg, 4 mg, 8 mg, 12 mg i 16 mg na dobę, podawanych dwa razy dziennie) – grupy otrzymujące 4 mg, 8 mg i 16 mg na dobę uzyskały lepsze wyniki w skali PANSS w porównaniu z grupą otrzymującą 1 mg rysperydonu na dobę.⁷
• 4-tygodniowe badanie kontrolowane placebo porównujące dwie stałe dawki rysperydonu (4 mg i 8 mg na dobę, podawane raz dziennie) – obie grupy uzyskały lepsze wyniki w skali PANSS w porównaniu z placebo, zarówno w odniesieniu do całkowitego wyniku PANSS, jak i miary odpowiedzi (>20% zmniejszenia całkowitego wyniku PANSS).^{20% zmniejszenie całkowitego wyniku PANSS).”>8}

W ramach badania długoterminowego, pacjenci ambulatoryjni ze schizofrenią, klinicznie stabilni przez co najmniej 4 tygodnie w trakcie przyjmowania leków przeciwpsychotycznych, zostali zrandomizowani do grup otrzymujących rysperydon (2-8 mg/dobę) lub haloperydol. Następnie przez 1-2 lata prowadzono obserwację pod kątem nawrotów choroby. U pacjentów leczonych rysperydonem odnotowano znacząco dłuższy okres do wystąpienia nawrotu w porównaniu z pacjentami otrzymującymi haloperydol.⁹

Skuteczność kliniczna w epizodach maniakalnych w przebiegu zaburzenia afektywnego dwubiegunowego

Skuteczność rysperydonu w monoterapii ostrych epizodów manii związanych z zaburzeniem dwubiegunowym typu I potwierdzono w trzech podwójnie zaślepionych badaniach kontrolowanych placebo, przeprowadzonych z udziałem około 820 pacjentów z zaburzeniami dwubiegunowymi typu I, według kryteriów DSM-IV. W badaniach tych wykazano, że rysperydon podawany w dawce od 1 mg do 6 mg na dobę (z dawką początkową 3 mg w dwóch badaniach i 2 mg w jednym badaniu) wykazywał znacząco większą skuteczność od placebo w odniesieniu do założonego punktu końcowego, czyli zmiany wyniku w skali Young Mania Rating Scale (YMRS) w tygodniu 3. w stosunku do wartości początkowej.¹⁰

Wtórne wyniki skuteczności były zgodne z wynikami pierwotnymi. Odsetek pacjentów, u których zanotowano zmniejszenie o ≥50% łącznego wyniku YMRS w stosunku do wyniku początkowego po 3 tygodniach, był znacząco większy dla rysperydonu niż dla placebo. Jedno z trzech badań obejmowało również grupę otrzymującą haloperydol oraz 9-tygodniową, podwójnie zaślepioną fazę podtrzymującą. Skuteczność terapeutyczna utrzymywała się przez cały 9-tygodniowy okres leczenia podtrzymującego. Zmiana wyniku w skali YMRS w stosunku do wartości początkowej następowała stopniowo w trakcie badania i w tygodniu 12. była porównywalna dla rysperydonu i haloperydolu.¹¹

Skuteczność rysperydonu w terapii skojarzonej ze środkami stabilizującymi nastrój w leczeniu ostrej manii wykazano w dwóch 3-tygodniowych badaniach z podwójnie ślepą próbą, obejmujących około 300 pacjentów spełniających kryteria DSM-IV dla zaburzeń dwubiegunowych typu I:¹²

• W pierwszym 3-tygodniowym badaniu rysperydon w dawce od 1 mg do 6 mg na dobę (dawka początkowa 2 mg/dobę) podawany z litem lub walproinianem wykazywał lepszą skuteczność niż monoterapia litem lub walproinianem, w odniesieniu do założonego punktu końcowego – zmiany całkowitego wyniku w skali YMRS w tygodniu 3. względem wartości początkowej.¹³
• W drugim 3-tygodniowym badaniu rysperydon w dawce od 1 mg do 6 mg na dobę (z dawką początkową 2 mg/dobę) w skojarzeniu z litem, walproinianem lub karbamazepiną nie wykazał większej skuteczności niż monoterapia litem, walproinianem lub karbamazepiną w redukcji wyniku w skali YMRS. Za przyczynę niepowodzenia tego badania uznaje się indukcję klirensu rysperydonu i 9-hydroksyrysperydonu przez karbamazepinę, co prowadzi do uzyskania stężeń rysperydonu i 9-hydroksyrysperydonu poniżej poziomu terapeutycznego. Po wykluczeniu grupy karbamazepinowej w analizie post-hoc, rysperydon w skojarzeniu z litem lub walproinianem wykazywał większą skuteczność w obniżaniu wyniku w skali YMRS niż monoterapia tymi lekami.¹⁴

Skuteczność kliniczna w uporczywej agresji u pacjentów z otępieniem

Skuteczność rysperydonu w leczeniu Behawioralnych i Psychologicznych Objawów Demencji (BPSD), obejmujących zaburzenia zachowania takie jak: agresja, pobudzenie, psychoza, nadmierna aktywność i zaburzenia afektywne, została potwierdzona w trzech podwójnie zaślepionych, kontrolowanych placebo badaniach przeprowadzonych z udziałem 1150 osób starszych z otępieniem o nasileniu umiarkowanym do ciężkiego.¹⁵

Przeprowadzono następujące badania:

• Jedno badanie ze stałymi dawkami rysperydonu wynoszącymi 0,5 mg, 1 mg i 2 mg na dobę
• Dwa badania z elastycznym dawkowaniem, w których podawano rysperydon w dawkach odpowiednio od 0,5 mg do 4 mg na dobę oraz od 0,5 mg do 2 mg na dobę¹⁶

Wykazano statystycznie istotną i klinicznie znaczącą skuteczność rysperydonu w leczeniu agresji oraz mniej wyraźną, ale również istotną, w leczeniu pobudzenia i psychozy u pacjentów w podeszłym wieku z otępieniem. Oceny dokonano przy użyciu skali Behavioural Pathology In Alzheimer’s Disease Rating Scale (BEGAVE-AD) oraz skali Cohen-Mansfield Agitation Inventory (CMAI).¹⁷

Co istotne, działanie terapeutyczne rysperydonu było niezależne od wyniku w skali Mini-Mental State Examination (MMSE), a więc od stopnia zaawansowania otępienia. Podobnie, nie zależało ono od uspokajających właściwości rysperydonu, obecności lub braku psychozy, ani typu otępienia – związanego z chorobą Alzheimera, naczyniowego czy mieszanego.¹⁸

Skuteczność kliniczna u dzieci i młodzieży z zaburzeniami zachowania

Skuteczność rysperydonu w krótkotrwałym leczeniu zachowań destrukcyjnych została potwierdzona w dwóch podwójnie zaślepionych, kontrolowanych placebo badaniach przeprowadzonych z udziałem 240 pacjentów w wieku od 5 do 12 lat. Uczestnicy mieli zdiagnozowane zaburzenia zachowania (disruptive behaviour disorders – DBD) według kryteriów DSM-IV oraz graniczną funkcję intelektualną lub łagodne do umiarkowanego zaburzenie zdolności uczenia się i/lub upośledzenie psychiczne.¹⁹

W obu badaniach wykazano, że rysperydon stosowany w dawkach od 0,02 do 0,06 mg/kg masy ciała na dobę był znacząco skuteczniejszy od placebo w osiąganiu głównego punktu końcowego, czyli zmiany wyniku w podskali Conduct Problem skali Nisonger-Child Behaviour Rating Form (N-CBRF) w tygodniu 6. w stosunku do wartości początkowej.²⁰