Specjalne ostrzeżenia
Risperidon Vipharm

Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania rysperydonu

Rysperydon wymaga szczególnej uwagi podczas stosowania u określonych grup pacjentów oraz monitorowania różnych parametrów klinicznych. Poniżej przedstawiono kluczowe informacje dotyczące bezpieczeństwa stosowania rysperydonu, które personel medyczny powinien uwzględnić przy przepisywaniu tego leku.¹

Zwiększona umieralność u osób starszych z otępieniem

U osób starszych z otępieniem leczonych rysperydonem stwierdzono zwiększoną umieralność w porównaniu z grupą otrzymującą placebo. W kontrolowanych badaniach klinicznych częstość zgonów wynosiła 4,0% wśród pacjentów leczonych rysperydonem i 3,1% wśród pacjentów otrzymujących placebo, przy ilorazie szans wynoszącym 1,21 (0,7: 2,1). Średni wiek zmarłych pacjentów wynosił 86 lat (zakres 67-100 lat). Podobnie zwiększone ryzyko występuje również przy stosowaniu klasycznych leków przeciwpsychotycznych u tej grupy pacjentów.²

Jednoczesne stosowanie furosemidu

Szczególną uwagę należy zwrócić na jednoczesne stosowanie rysperydonu i furosemidu u osób starszych z otępieniem. W badaniach klinicznych zaobserwowano wyższą śmiertelność w grupie otrzymującej oba leki (7,3%; średni wiek pacjentów 89 lat, zakres 75-97 lat) w porównaniu do pacjentów leczonych samym rysperydonem (3,1%; średni wiek 84 lata, zakres 70-96 lat) lub otrzymujących sam furosemid (4,1%; średni wiek 80 lat, zakres 67-90 lat). Zwiększoną umieralność stwierdzono w dwóch z czterech badań klinicznych.³

Jednoczesne podawanie rysperydonu z innymi diuretykami (głównie tiazydowymi w małych dawkach) nie powodowało podobnych skutków. Chociaż mechanizm patofizjologiczny tego zjawiska nie jest jednoznacznie wyjaśniony, należy zachować szczególną ostrożność i rozważyć stosunek korzyści do ryzyka przed podjęciem decyzji o jednoczesnym podawaniu rysperydonu z furosemidem lub innymi diuretykami o silnym działaniu. Warto zauważyć, że odwodnienie, niezależnie od stosowanego leczenia, jest ogólnym czynnikiem ryzyka zwiększającym umieralność i należy go unikać u pacjentów w podeszłym wieku z otępieniem.⁴

Zdarzenia niepożądane naczyniowo-mózgowe (CVAE)

W randomizowanych badaniach klinicznych z kontrolą placebo u pacjentów z otępieniem stwierdzono około trzykrotne zwiększenie ryzyka wystąpienia zdarzeń niepożądanych naczyniowo-mózgowych podczas stosowania atypowych leków przeciwpsychotycznych. Połączone dane z sześciu badań wykazały, że zdarzenia te (ciężkie i nieciężkie, łącznie) wystąpiły u 3,3% (33/1009) pacjentów leczonych rysperydonem oraz u 1,2% (8/712) pacjentów otrzymujących placebo, przy ilorazie szans wynoszącym 2,96 (1,34; 7,50).^{65 lat) z otępieniem, wykazały, że zdarzenia niepożądane naczyniowo-mózgowe (ciężkie i nieciężkie, łącznie) wystąpiły u 3,3% (33/1009) pacjentów leczonych rysperydonem, oraz u 1,2% (8/712) pacjentów, którym podawano placebo. Iloraz szans (przy 95% przedziale ufności) wynosił 2,96 (1,34; 7,50).”>5}

Ryzyko wystąpienia zdarzeń niepożądanych naczyniowo-mózgowych było znacząco większe u pacjentów z otępieniem typu mieszanego lub naczyniowego niż u pacjentów z otępieniem typu alzheimerowskiego. Z tego powodu pacjenci z innymi typami otępienia niż otępienie typu alzheimerowskiego nie powinni być leczeni rysperydonem.⁶

Produkt leczniczy Risperidon Vipharm należy stosować z ostrożnością u pacjentów z czynnikami ryzyka udaru mózgu. Pacjentom lub opiekunom należy polecić natychmiastowe zgłaszanie objawów potencjalnych zdarzeń niepożądanych naczyniowo-mózgowych, takich jak:

• Nagłe osłabienie lub zdrętwienie twarzy, rąk lub nóg
• Problemy z mową
• Problemy z widzeniem

W przypadku wystąpienia takich objawów należy bezzwłocznie rozważyć wszystkie opcje terapeutyczne, włącznie z przerwaniem leczenia rysperydonem.⁷

Risperidon Vipharm należy stosować wyłącznie w krótkotrwałym leczeniu uporczywej agresji u pacjentów z otępieniem typu alzheimerowskiego o nasileniu umiarkowanym do ciężkiego, wspierając metody niefarmakologiczne, które wykazują ograniczoną skuteczność lub jej brak, oraz gdy istnieje potencjalne ryzyko, że pacjent będzie stanowił zagrożenie dla samego siebie lub innych. Pacjentów należy regularnie oceniać, rozważając potrzebę kontynuacji leczenia.⁸

Niedociśnienie ortostatyczne

Ze względu na blokowanie receptorów alfa przez rysperydon, może wystąpić niedociśnienie, szczególnie niedociśnienie ortostatyczne, zwłaszcza podczas początkowej fazy dostosowywania dawki. W praktyce klinicznej obserwowano istotne niedociśnienie po wprowadzeniu leku do obrotu, szczególnie w przypadku jednoczesnego stosowania z lekami przeciwnadciśnieniowymi.⁹

Risperidon Vipharm należy stosować z ostrożnością u pacjentów z chorobami układu krążenia, takimi jak:

• Niewydolność serca
• Zawał mięśnia sercowego
• Zaburzenia przewodzenia
• Odwodnienie
• Hipowolemia
• Choroby naczyniowo-mózgowe

U tych pacjentów zaleca się stopniowe zwiększanie dawki zgodnie z zaleceniami (patrz punkt 4.2). W przypadku wystąpienia niedociśnienia należy rozważyć zmniejszenie dawki.¹⁰

Leukopenia, neutropenia i agranulocytoza

W związku ze stosowaniem leków przeciwpsychotycznych, w tym rysperydonu, zgłaszano przypadki leukopenii, neutropenii i agranulocytozy. Po wprowadzeniu rysperydonu do obrotu bardzo rzadko (<1/10 000 pacjentów) donoszono o przypadkach agranulocytozy.<sup data-drug="Risperidon Vipharm" data-section="Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania" title="Donoszono o przypadkach leukopenii, neutropenii i agranulocytozy związanych z przyjmowaniem leków przeciwpsychotycznych, w tym rysperydonu. Po wprowadzeniu rysperydonu do obrotu, bardzo rzadko (11

Zalecenia dotyczące monitorowania pacjentów:

• W czasie pierwszych kilku miesięcy leczenia należy monitorować pacjentów z klinicznie istotnym niskim poziomem białych krwinek (WBC) lub z leukopeniami/neutropeniami wynikającymi z wcześniejszego leczenia w wywiadzie.
• Należy rozważyć odstawienie rysperydonu w momencie wystąpienia klinicznie istotnego spadku WBC w nieobecności innych czynników chorobotwórczych.
• Pacjentów z klinicznie istotną neutropenią należy dokładnie monitorować pod kątem gorączki lub innych objawów zakażenia i szybko poddawać leczeniu, jeśli takie objawy wystąpią.
• U pacjentów z ciężką neutropenią (bezwzględna liczba granulocytów obojętnochłonnych <1 x 10⁹/l) należy przerwać podawanie rysperydonu i do czasu wyzdrowienia monitorować poziom WBC.

<sup data-drug="Risperidon Vipharm" data-section="Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania" title="W czasie kilku pierwszych miesięcy leczenia należy monitorować pacjentów z klinicznie istotnym niskim poziomem białych krwinek (WBC) lub wynikających z leczenia leukopenii/neutropenii w wywiadzie i należy rozważyć odstawienie rysperydonu w momencie wystąpienia klinicznie istotnego spadku WBC w nieobecności innych czynników chorobotwórczych. Pacjentów z klinicznie istotną neutropenią należy dokładnie monitorować pod kątem gorączki lub innych objawów lub oznak zakażenia i szybko poddawać leczeniu, jeśli wystąpią takie objawy lub oznaki. U pacjentów z ciężką neutropenią (bezwzględna liczba granulocytów obojętnochłonnych 12

Późne dyskinezy/objawy pozapiramidowe

Działanie leków wykazujących właściwości antagonistyczne w stosunku do receptorów dopaminowych wiąże się z występowaniem późnych dyskinez, charakteryzujących się rytmicznymi, mimowolnymi ruchami, zwłaszcza mięśni języka i/lub mięśni twarzy. Wystąpienie objawów pozapiramidowych jest czynnikiem ryzyka wystąpienia późnych dyskinez. W przypadku wystąpienia objawów podmiotowych i przedmiotowych późnych dyskinez, należy rozważyć przerwanie leczenia wszelkimi lekami przeciwpsychotycznymi.¹³

Należy zachować ostrożność podczas dostosowywania leczenia u pacjentów przyjmujących zarówno leki psychostymulujące (np. metylofenidat), jak i rysperydon, ponieważ objawy pozapiramidowe mogą pojawić się po przerwaniu leczenia lekami psychostymulującymi.¹⁴

Złośliwy zespół neuroleptyczny

Podczas stosowania leków przeciwpsychotycznych, w tym rysperydonu, zgłaszano przypadki złośliwego zespołu neuroleptycznego (ZZN), który charakteryzuje się:

• Podwyższeniem temperatury ciała
• Sztywnością mięśni
• Niestabilnością układu autonomicznego
• Zaburzeniami świadomości
• Zwiększeniem aktywności fosfokinazy kreatynowej w surowicy krwi

Dodatkowo mogą wystąpić: mioglobinuria (rabdomioliza) i ostra niewydolność nerek. W przypadku rozpoznania ZZN należy przerwać stosowanie wszystkich leków przeciwpsychotycznych, w tym produktu Risperidon Vipharm.¹⁵

Choroba Parkinsona i otępienie z obecnością ciał Lewy’ego

Przed przepisaniem rysperydonu pacjentom z chorobą Parkinsona lub otępieniem z obecnością ciał Lewy’ego, lekarze powinni dokładnie rozważyć stosunek ryzyka do korzyści. Rysperydon może zaostrzyć przebieg choroby Parkinsona. Ponadto, u pacjentów obu tych grup może występować zwiększone ryzyko wystąpienia złośliwego zespołu neuroleptycznego oraz zwiększona wrażliwość na leki przeciwpsychotyczne.¹⁶

Objawy zwiększonej wrażliwości na leki przeciwpsychotyczne mogą obejmować:

• Splątanie
• Zaburzenie świadomości
• Niestabilność postawy z częstymi upadkami
• Objawy pozapiramidowe

¹⁷

Hiperglikemia i cukrzyca

W trakcie leczenia rysperydonem zgłaszano przypadki hiperglikemii, cukrzycy i zaostrzenia przebiegu wcześniej istniejącej cukrzycy. W niektórych przypadkach obserwowano wcześniejsze zwiększenie masy ciała, co może być czynnikiem predysponującym do rozwoju tych zaburzeń. Bardzo rzadko zgłaszano kwasicę ketonową, a śpiączkę cukrzycową zgłaszano rzadko.¹⁸

Zaleca się prowadzenie odpowiedniej obserwacji klinicznej zgodnie z wytycznymi terapii przeciwpsychotycznej. U pacjentów leczonych jakimkolwiek atypowym lekiem przeciwpsychotycznym, w tym produktem Risperidon Vipharm, należy obserwować objawy hiperglikemii, takie jak:

• Polidypsja (wzmożone pragnienie)
• Poliuria (wielomocz)
• Nadmierne łaknienie
• Osłabienie

Pacjentów z rozpoznaną cukrzycą należy regularnie badać pod kątem kontroli glikemii.¹⁹

Zwiększenie masy ciała

Podczas stosowania produktu Risperidon Vipharm obserwowano przypadki znacznego zwiększenia masy ciała. Zaleca się regularne monitorowanie masy ciała pacjentów.²⁰

Hiperprolaktynemia

Badania hodowli tkankowych wskazują, że prolaktyna może stymulować wzrost komórek nowotworowych w guzach piersi u ludzi. Pomimo braku jednoznacznego związku przyczynowo-skutkowego w badaniach klinicznych i epidemiologicznych, zaleca się zachowanie ostrożności u pacjentów z wywiadem w kierunku guzów piersi. Risperidon Vipharm należy stosować ze szczególną ostrożnością u pacjentów z wcześniej stwierdzoną hiperprolaktynemią lub guzami prolaktynozależnymi.²¹

Wydłużenie odstępu QT

Wydłużenie odstępu QT było bardzo rzadko zgłaszane po wprowadzeniu rysperydonu do obrotu. Podobnie jak w przypadku innych leków przeciwpsychotycznych, należy zachować ostrożność przepisując rysperydon pacjentom z:

• Rozpoznaną chorobą sercowo-naczyniową
• Wydłużeniem odstępu QT w wywiadzie rodzinnym
• Bradykardią
• Zaburzeniami równowagi elektrolitowej (niedoborem potasu lub magnezu)

Ostrożność należy zachować również w przypadku stosowania rysperydonu jednocześnie z innymi lekami wydłużającymi odstęp QT.²²

Drgawki

Należy zachować ostrożność podczas stosowania produktu Risperidon Vipharm u pacjentów z drgawkami w wywiadzie lub z innymi stanami, które mogą obniżać próg drgawkowy.²³

Priapizm

Ze względu na działanie blokujące receptor alfa-adrenergiczny, podczas leczenia produktem Risperidon Vipharm może wystąpić priapizm (przedłużona, bolesna erekcja wymagająca interwencji medycznej).²⁴

Regulacja temperatury ciała

Lekom przeciwpsychotycznym przypisuje się właściwość zakłócania zdolności organizmu do obniżania temperatury podstawowej ciała. Należy zachować ostrożność przepisując Risperidon Vipharm pacjentom, u których mogą wystąpić czynniki sprzyjające podwyższeniu temperatury ciała, takie jak:

• Intensywny wysiłek fizyczny
• Narażenie na działanie ekstremalnie wysokich temperatur
• Jednoczesne przyjmowanie leków o działaniu przeciwcholinergicznym
• Odwodnienie

²⁵

Działanie przeciwwymiotne

W badaniach przedklinicznych z udziałem rysperydonu zaobserwowano działanie przeciwwymiotne tego leku. Takie działanie, jeśli występuje u ludzi, może maskować objawy przedmiotowe i podmiotowe przedawkowania niektórych leków lub stany takie jak niedrożność jelit, zespół Reye’a i nowotwór mózgu.²⁶

Zaburzenia czynności nerek i wątroby

Pacjenci z niewydolnością nerek wykazują mniejszą zdolność do eliminacji aktywnej frakcji przeciwpsychotycznej niż dorośli pacjenci z prawidłową czynnością nerek. U pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby następuje wzrost stężenia wolnej frakcji rysperydonu w osoczu.²⁷

Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa

Podczas stosowania leków przeciwpsychotycznych zgłaszano przypadki żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej (ŻChZZ). Ze względu na często występujące u pacjentów leczonych lekami przeciwpsychotycznymi nabyte czynniki ryzyka ŻChZZ, przed rozpoczęciem leczenia i podczas leczenia rysperydonem należy zidentyfikować wszystkie możliwe czynniki ryzyka tej choroby i podjąć odpowiednie działania zapobiegawcze.²⁸

Śródoperacyjny zespół wiotkiej tęczówki

U pacjentów otrzymujących leki z grupy α1a-antagonistów, w tym rysperydon, obserwowano podczas operacji zaćmy występowanie śródoperacyjnego zespołu wiotkiej tęczówki (ang. Intraoperative Floppy Iris Syndrome – IFIS). IFIS może zwiększać ryzyko powikłań ocznych w trakcie i po operacji. Przed planowanym zabiegiem chirurgicznym zaćmy należy poinformować chirurga okulistę o aktualnym lub wcześniejszym stosowaniu przez pacjenta leków o antagonistycznym działaniu względem receptora α1a-adrenergicznego.²⁹

Potencjalne korzyści z zaprzestania stosowania terapii blokerami receptorów α1a-adrenergicznych przed operacją zaćmy nie zostały ustalone i należy rozważyć ryzyko zaprzestania terapii przeciwpsychotycznej.³⁰

Specjalne ostrzeżenia dotyczące stosowania u dzieci i młodzieży

Przed przepisaniem rysperydonu dzieciom i młodzieży z zaburzeniami zachowania należy przeprowadzić dokładną analizę fizycznych i społecznych przyczyn zachowań agresywnych, takich jak ból czy niewłaściwe wymagania środowiskowe.³¹

Działanie sedatywne rysperydonu w tej populacji pacjentów należy dokładnie obserwować ze względu na możliwy wpływ na zdolność uczenia się. Zmiana czasu podawania rysperydonu może zmniejszyć wpływ sedacji na koncentrację u dzieci i młodzieży.³²

Stosowanie rysperydonu wiązało się z umiarkowanym zwiększeniem masy ciała i wskaźnika masy ciała (BMI). Zaleca się pomiar wyjściowej masy ciała przed rozpoczęciem leczenia i regularne jej monitorowanie. Zmiany wzrostu stwierdzane w długotrwałych, otwartych badaniach rozszerzonych mieściły się w normach określonych dla danego wieku. Wpływ długotrwałego leczenia rysperydonem na dojrzewanie płciowe i wzrost nie został wystarczająco zbadany.³³

Ze względu na możliwy wpływ dłużej trwającej hiperprolaktynemii na rozwój fizyczny i dojrzewanie płciowe dzieci i młodzieży, należy prowadzić regularną ocenę kliniczną stanu endokrynologicznego pacjenta, obejmującą:

• Pomiary wzrostu i masy ciała
• Ocenę dojrzewania płciowego
• Kontrolę występowania miesiączkowania
• Monitorowanie innych potencjalnych działań prolaktynozależnych

Podczas leczenia rysperydonem należy regularnie kontrolować występowanie objawów pozapiramidowych oraz innych zaburzeń ruchu.³⁴

Zalecenia dotyczące dawkowania u dzieci i młodzieży można znaleźć w punkcie 4.2.³⁵

Ostrzeżenia dotyczące substancji pomocniczych

Produkt leczniczy Risperidon Vipharm zawiera laktozę. Nie powinien być stosowany u pacjentów z rzadko występującą dziedziczną nietolerancją fruktozy, nietolerancją galaktozy, galaktozemią lub zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy.³⁶

Produkt zawiera mniej niż 1 mmol (23 mg) sodu na tabletkę, co oznacza, że lek uznaje się za „wolny od sodu”.³⁷