Działania niepożądane rysperydonu – analiza ryzyka klinicznego

Rysperydon, stosowany w formie tabletek powlekanych Risperidon Vipharm 4 mg, wykazuje szereg działań niepożądanych, których znajomość jest kluczowa dla bezpiecznego prowadzenia terapii. Najczęściej zgłaszane działania niepożądane (występujące u ≥10% pacjentów) obejmują: parkinsonizm, sedację/senność, ból głowy oraz bezsenność. Istotne są również działania niepożądane, które wykazują zależność od dawki – przede wszystkim parkinsonizm i akatyzja.¹

Klasyfikacja częstości działań niepożądanych

W dokumentacji klinicznej rysperydonu stosuje się następującą klasyfikację częstości występowania działań niepożądanych:<sup data-drug="Risperidon Vipharm" data-section="Działania niepożądane" title="Zastosowano następujące określenia odnoszące się do częstości występowania: bardzo często (≥1/10), często (≥1/100 do < 1/10), niezbyt często (≥1/1000 do < 1/100), rzadko (≥1/10 000 do < 1/1000), bardzo rzadko (2

• Bardzo często: ≥1/10 (więcej niż 1 przypadek na 10 pacjentów)
• Często: ≥1/100 do <1/10 (1-10 przypadków na 100 pacjentów)
• Niezbyt często: ≥1/1000 do <1/100 (1-10 przypadków na 1000 pacjentów)
• Rzadko: ≥1/10 000 do <1/1000 (1-10 przypadków na 10 000 pacjentów)
• Bardzo rzadko: <1/10 000 (mniej niż 1 przypadek na 10 000 pacjentów)

Zaburzenia układu nerwowego

Zaburzenia układu nerwowego należą do najczęstszych działań niepożądanych rysperydonu i obejmują przede wszystkim objawy pozapiramidowe. Zespół pozapiramidowy może manifestować się w postaci: parkinsonizmu (zwiększone wydzielanie śliny, sztywność mięśni szkieletowych, ślinienie się, objaw koła zębatego, bradykinezja, hipokinezja, maskowaty wyraz twarzy, napięcie mięśni), akatyzji, drżenia, dyskinezji oraz dystonii.³

Do innych istotnych zaburzeń układu nerwowego należą: późna dyskineza, niedokrwienie mózgu, brak reakcji na bodźce, utrata świadomości, obniżony poziom świadomości, drgawki, omdlenia, pobudzenie psychoruchowe, zaburzenia równowagi i koordynacji ruchów. W rzadkich przypadkach może wystąpić złośliwy zespół neuroleptyczny, zaburzenia naczyniowo-mózgowe i śpiączka cukrzycowa.⁴

Zaburzenia metaboliczne i endokrynologiczne

Rysperydon może powodować istotne zaburzenia metaboliczne, w tym hiperprolaktynemię, która prowadzi do wielu wtórnych objawów, takich jak ginekomastia, zaburzenia miesiączkowania, brak miesiączki czy mlekotok.⁵

Należy zwrócić szczególną uwagę na ryzyko zaburzeń gospodarki węglowodanowej. W badaniach klinicznych cukrzycę zgłaszano u 0,18% pacjentów leczonych rysperydonem w porównaniu do 0,11% w grupie placebo, a całkowita częstość jej występowania we wszystkich badaniach wyniosła 0,43%. Inne zaburzenia metaboliczne obejmują hiperglikemię, zwiększenie masy ciała (u 18% pacjentów w grupie otrzymującej rysperydon w porównaniu z 9% w grupie placebo), zwiększone stężenie cholesterolu i trójglicerydów we krwi.⁶

Zaburzenia sercowo-naczyniowe

Stosowanie rysperydonu wiąże się z zaburzeniami sercowo-naczyniowymi, takimi jak: tachykardia, migotanie przedsionków, zaburzenia przewodzenia, wydłużenie odstępu QT w EKG, bradykardia oraz zaburzenia rytmu zatokowego. Po wprowadzeniu leku do obrotu odnotowano bardzo rzadkie przypadki wydłużenia odstępu QT.⁷

Z innymi lekami przeciwpsychotycznymi wydłużającymi odstęp QT wiązały się takie powikłania jak: arytmia komorowa, migotanie komór, tachykardia komorowa, nagły zgon, zatrzymanie akcji serca i częstoskurcz komorowy typu torsade de pointes.⁸

Istotnym ryzykiem jest również żylna choroba zakrzepowo-zatorowa, w tym przypadki zatorowości płucnej i zakrzepicy żył głębokich, zgłaszane po zastosowaniu leków przeciwpsychotycznych (z częstością nieznaną).⁹

Działania niepożądane w populacjach specjalnych

Osoby starsze z otępieniem

U osób starszych z otępieniem występuje zwiększone ryzyko przemijających napadów niedokrwiennych oraz udarów naczyniowych mózgu (odpowiednio z częstością 1,4% i 1,5%). Ponadto w tej grupie pacjentów obserwowano zwiększoną częstość (≥5%) następujących działań niepożądanych: zakażenia dróg moczowych, obrzęk obwodowy, letarg i kaszel.¹⁰

Dzieci i młodzież

U dzieci (w wieku od 5 do 17 lat) następujące działania niepożądane występują z częstością ≥5% i co najmniej dwa razy częściej niż u dorosłych: senność i (lub) uspokojenie, zmęczenie, ból głowy, wzmożone łaknienie, wymioty, zakażenie górnych dróg oddechowych, przekrwienie błony śluzowej nosa, ból brzucha, zawroty głowy, kaszel, gorączka, drżenie, biegunka i mimowolne oddawanie moczu.¹¹

Warto podkreślić, że nie przeprowadzono odpowiednich badań oceniających wpływ długoterminowego leczenia rysperydonem na dojrzewanie płciowe i wzrost u dzieci i młodzieży.¹²

Szczegółowa tabela działań niepożądanych rysperydonu

Dodatkowe ryzyka związane z paliperidonem

Paliperidon, będący aktywnym metabolitem rysperydonu, ma podobny profil działań niepożądanych. Należy pamiętać, że oprócz wymienionych wcześniej działań niepożądanych, po stosowaniu paliperydonu zgłaszano również hipotonię ortostatyczną i zespół tachykardii, które potencjalnie mogą wystąpić także po zastosowaniu produktu Risperidon Vipharm.¹³

Monitorowanie i zgłaszanie działań niepożądanych

Ze względu na szerokie spektrum potencjalnych działań niepożądanych, kluczowe jest systematyczne monitorowanie stanu pacjenta podczas terapii rysperydonem oraz zgłaszanie wszelkich podejrzewanych działań niepożądanych. Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych, gdyż umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania leku.¹⁴

Zgłoszenia działań niepożądanych należy kierować do Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych lub bezpośrednio do podmiotu odpowiedzialnego.¹⁵