Właściwości farmakodynamiczne
Esotkaleno 1 mg

Właściwości farmakodynamiczne leku Esotkaleno (prednizon)

Lek Esotkaleno zawiera jako substancję czynną prednizon, który należy do grupy farmakoterapeutycznej glikokortykosteroidów niefluorowanych (kod ATC: H02AB07). Preparat występuje w postaci białych lub prawie białych, okrągłych, dwupłaszczyznowych tabletek z linią podziału, w ośmiu różnych dawkach: 1 mg, 2,5 mg, 5 mg, 10 mg, 20 mg, 25 mg, 30 mg oraz 50 mg.¹

Mechanizm działania prednizonu

Prednizon charakteryzuje się szerokim spektrum działania metabolicznego, wpływając w sposób zależny od dawki na metabolizm niemal wszystkich tkanek organizmu. W zakresie fizjologicznym działania te są niezbędne dla utrzymania homeostazy organizmu zarówno w spoczynku, jak i podczas reakcji na stres oraz dla regulowania aktywności układu immunologicznego.²

Działanie substytucyjne w niewydolności nadnerczy

W przypadku niewydolności lub braku czynności kory nadnerczy, prednizon może zastępować endogenny hydrokortyzon. Istotne jest porównanie siły działania – około 5 mg prednizonu odpowiada działaniu 20 mg hydrokortyzonu. Ze względu na ograniczone działanie mineralokortykosteroidowe, w przypadku zastosowania prednizonu w leczeniu substytucyjnym niewydolności kory nadnerczy, konieczne jest jednoczesne podawanie dodatkowego mineralokortykosteroidu.³

W zespole nadnerczowo-płciowym prednizon zastępuje endogenny kortyzol, którego niedobór wynika z defektu enzymatycznego. Jednocześnie hamuje nadmierne wytwarzanie kortykotropiny w przysadce mózgowej oraz androgenów w korze nadnerczy. W przypadku gdy defekt enzymatyczny dotyczy również syntezy mineralokortykosteroidów, konieczne jest dodatkowe podawanie tych hormonów.⁴

Działanie przeciwzapalne i immunosupresyjne

Prednizon w dawkach przekraczających zapotrzebowanie substytucyjne wykazuje silne działanie przeciwzapalne (zarówno przeciwwysiękowo, jak i antyproliferacyjnie) oraz immunosupresyjne (z opóźnionym efektem). Mechanizm tego działania obejmuje hamowanie:

• Chemotaksji i aktywności komórek układu odpornościowego
• Uwalniania i działania mediatorów stanu zapalnego oraz reakcji immunologicznych
• Enzymów lizosomalnych
• Prostaglandyn
• Leukotrienów

Ponadto w przypadku zwężenia oskrzeli prednizon zwiększa skuteczność beta-adrenomimetyków rozszerzających oskrzela, co określa się jako efekt permisywny.⁵

Długotrwałe leczenie dużymi dawkami prednizonu prowadzi do osłabienia układu immunologicznego (atrofii) oraz zaniku kory nadnerczy.⁶

Działanie mineralotropowe

Efekt mineralotropowy, który jest wyraźnie zaznaczony w przypadku hydrokortyzonu i nadal obecny, choć słabszy, w przypadku prednizonu, może wymagać regularnego monitorowania stężenia elektrolitów w surowicy podczas terapii.⁷

Działanie w schorzeniach dróg oddechowych

Mechanizm działania prednizonu w przypadku zwężenia dróg oddechowych jest wielokierunkowy i obejmuje:

1. Hamowanie procesów zapalnych – zmniejsza nasilenie stanów zapalnych w drogach oddechowych
2. Hamowanie lub zapobieganie obrzękowi błony śluzowej – redukuje opuchliznę i zmniejsza zwężenie światła dróg oddechowych
3. Przeciwdziałanie niedrożności oskrzeli – poprawia przepływ powietrza
4. Hamowanie lub ograniczanie wytwarzania śluzu – zmniejsza ilość wydzieliny zalegającej w drogach oddechowych
5. Zmniejszanie lepkości śluzu – ułatwia oczyszczanie dróg oddechowych

Powyższe efekty terapeutyczne wynikają z następujących mechanizmów działania prednizonu:

• Uszczelnienie śródbłonka naczyń i stabilizacja błon komórkowych
• Normalizacja osłabionej odpowiedzi mięśni oskrzeli na leki β2-sympatykomimetyczne (widoczna zwłaszcza u pacjentów stosujących te leki długotrwale)
• Osłabienie reakcji alergicznych typu I (zauważalne po około dwóch tygodniach terapii)

Wszystkie powyższe mechanizmy przyczyniają się do poprawy drożności dróg oddechowych i zmniejszenia objawów związanych z ich zwężeniem.⁸

Wpływ na metabolizm

Prednizon wywiera istotny wpływ na równowagę metaboliczną organizmu, oddziałując na:

• Metabolizm węglowodanów – zwiększa glukoneogenezę i może prowadzić do wzrostu stężenia glukozy we krwi
• Metabolizm białek – zwiększa katabolizm białek, może prowadzić do ujemnego bilansu azotowego
• Metabolizm tłuszczów – wpływa na rozmieszczenie tkanki tłuszczowej i gospodarkę lipidową

Te działania metaboliczne należy brać pod uwagę przy długotrwałej terapii, szczególnie u pacjentów z zaburzeniami metabolicznymi w wywiadzie.⁹