układ przywspółczulny

Układ przywspółczulny (parasympatyczny) stanowi jedną z dwóch głównych części autonomicznego układu nerwowego, obok układu współczulnego. Jest odpowiedzialny za regulację funkcji organizmu w stanie spoczynku i podczas regeneracji, kiedy organizm nie jest poddawany sytuacjom stresowym.

Anatomicznie układ przywspółczulny składa się z jąder zlokalizowanych w pniu mózgu oraz w odcinku krzyżowym rdzenia kręgowego. Włókna przedzwojowe wychodzą z nerwów czaszkowych (III, VII, IX i X) oraz nerwów krzyżowych (S2-S4). Szczególnie istotny jest nerw błędny (X), unerwiający większość narządów wewnętrznych klatki piersiowej i jamy brzusznej.

Fizjologicznie układ przywspółczulny działa w sposób przeciwstawny do układu współczulnego, promując tzw. reakcje „odpoczynku i trawienia”. Powoduje zwolnienie akcji serca, obniżenie ciśnienia tętniczego, zwężenie źrenic, zwiększenie wydzielania gruczołów trawiennych oraz nasilenie perystaltyki przewodu pokarmowego. Głównym neuroprzekaźnikiem tego układu jest acetylocholina.

Zaburzenia funkcji układu przywspółczulnego mogą prowadzić do różnorodnych objawów klinicznych, w tym problemów z trawieniem, regulacją rytmu serca czy adaptacją do zmiennych warunków środowiskowych. Właściwa równowaga między układem współczulnym a przywspółczulnym jest kluczowa dla homeostazy organizmu.

Powiązane wpisy

  1. 10.04.2026
  2. www.leksykon.com.pl