naczelne
Naczelne (Primates) to rząd ssaków obejmujący gatunki o stosunkowo dużym mózgu, dwustronnym widzeniu i chwytnych dłoniach z przeciwstawnym kciukiem. Z medycznego punktu widzenia naczelne mają szczególne znaczenie ze względu na podobieństwo anatomiczne i fizjologiczne do człowieka, co czyni je istotnymi modelami w badaniach biomedycznych.
Najbliżsi krewni człowieka – szympansy i goryle – dzielą z ludźmi około 98% materiału genetycznego, co pozwala na modelowanie wielu ludzkich chorób i testowanie metod terapeutycznych. Naczelne wykorzystywane są w badaniach nad chorobami zakaźnymi (w tym HIV/AIDS), chorobami neurodegeneracyjnymi, zaburzeniami metabolicznymi oraz w badaniach szczepionek i leków.
W medycynie porównawczej badania naczelnych pozwalają lepiej zrozumieć ewolucję układu nerwowego, procesów poznawczych i zachowań społecznych. Jednocześnie wykorzystanie naczelnych w badaniach medycznych wiąże się z istotnymi dylematami etycznymi, co prowadzi do poszukiwania alternatywnych metod badawczych i stosowania zasady 3R (zastąpienie, ograniczenie, udoskonalenie) w eksperymentach z ich udziałem.
Powiązane wpisy
-
Leksykon leków
Przedkliniczne badania bezpieczeństwa deksametazonu wskazują na istotne ryzyko związane z jego stosowaniem w okresie prenatalnym, w tym zwiększone ryzyko rozszczepu podniebienia, poronienia oraz zahamowania wzrostu wewnątrzmacicznego płodu. Dodatkowo, obserwowano potencjalne wady ośrodkowego układu nerwowego oraz serca, co podkreśla konieczność ostrożności przy podawaniu leku kobietom w ciąży lub planującym ciążę. Warto zaznaczyć, że niektóre efekty, takie jak zmiany w strukturach kostnych czaszki, wykazano jedynie u naczelnych innych niż człowiek, co wskazuje na różnice gatunkowe w podatności na działania niepożądane glikokortykosteroidów.
badanie przedkliniczne, bezpieczeństwo przedkliniczne, deksametazon, duża dawka, glikokortkosteroid, kobieta w ciąży, naczelne, poronienie, rozszczep podniebienia, rozwój postnatalny, rozwój prenatalny, serce, terapia glikokortykosteroidowa, toksyczność reprodukcyjna, układ sercowo-naczyniowy, wada ośrodkowego układu nerwowego, zahamowanie wzrostu wewnątrzmacicznego -
Leksykon leków
Przedkliniczne badania toksykologiczne propofolu w stężeniu 20 mg/ml nie wykazały istotnych zagrożeń dla człowieka przy wielokrotnym podawaniu, potwierdzając brak działania genotoksycznego, co zmniejsza ryzyko uszkodzeń DNA i potencjalnych długoterminowych skutków zdrowotnych. Niemniej jednak, brak danych dotyczących potencjalnego działania rakotwórczego stanowi istotną lukę w ocenie bezpieczeństwa. Badania na modelach zwierzęcych, w tym na naczelnych, wskazały na możliwość neurotoksyczności rozwojowej przy dawkach terapeutycznych, manifestującej się obumieraniem komórek nerwowych i długotrwałymi deficytami poznawczymi, choć kliniczne znaczenie tych obserwacji dla ludzi pozostaje niejasne i wymaga dalszych badań.
bezpieczeństwo farmakologiczne, deficyt poznawczy, działanie rakotwórcze, działanie teratogenne, emulsja do wstrzykiwań, genotoksyczność, naczelne, neurotoksyczność rozwojowa, obumieranie komórek nerwowych, ośrodkowy układ nerwowy, propofol, synaptogeneza, toksyczność po podaniu wielokrotnym, tolerancja miejscowa, uszkodzenie materiału genetycznego, uszkodzenie tkanki, wada rozwojowa płodu, wstrzyknięcie domięśniowe, znieczulenie płytkie -
Leksykon leków
Przedkliniczne badania bezpieczeństwa deksametazonu wykazały istotne ryzyko teratogenności i toksyczności rozwojowej, zwłaszcza przy stosowaniu wysokich dawek. U zwierząt zaobserwowano zwiększone ryzyko rozszczepu podniebienia, poronień oraz zahamowania wzrostu wewnątrzmacicznego płodu. Dodatkowo, ekspozycja na deksametazon wiązała się z wadami ośrodkowego układu nerwowego oraz wadami serca u płodów, co podkreśla potencjalne zagrożenia dla rozwoju układu nerwowego i sercowo-naczyniowego. Warto zaznaczyć, że u naczelnych stwierdzono nieprawidłowości kostne czaszki, które nie występowały u ludzi, wskazując na istotne różnice międzygatunkowe w odpowiedzi na lek.
badanie przedkliniczne, bezpieczeństwo przedkliniczne, deksametazon, duża dawka deksametazonu, ekspozycja na deksametazon, glikokortykosteroid, naczelne, okres prenatalny, poronienie, profil bezpieczeństwa leku, rozszczep podniebienia, rozwój płodu, skutek uboczny, wada ośrodkowego układu nerwowego, wada serca, zahamowanie wzrostu wewnątrzmacicznego -
Leksykon leków
Przedkliniczne badania toksyczności klarytromycyny wykazały, że dawka śmiertelna (LD50) przekracza 5 g/kg masy ciała przy podaniu doustnym u myszy i szczurów. W badaniach podostrych i przewlekłych tolerancja leku różniła się między gatunkami: naczelne tolerowały dawki do 100 mg/kg mc./dobę przez 14 dni i 35 mg/kg mc./dobę przez miesiąc bez działań niepożądanych, szczury tolerowały dawki do 75 mg/kg mc./dobę przez miesiąc, a psy wykazywały większą wrażliwość, tolerując dawki do 50 mg/kg mc./dobę przez 14 dni. Przy bardzo wysokich dawkach (400 mg/kg mc./dobę) u małp odnotowano zgony (2/10) oraz żółte zabarwienie kału, a u psów i małp zmętnienie i obrzęk rogówki. Głównym narządem docelowym toksyczności była wątroba, z podwyższeniem enzymów wątrobowych (ALP, ALT, AST, γ-GT, LDH), które zazwyczaj normalizowały się po odstawieniu leku. Dodatkowo obserwowano sporadyczne zmiany patologiczne w żołądku, grasicy, układzie limfatycznym i nerkach oraz objawy takie jak wymioty, osłabienie, ślinotok i odwodnienie.
aminotransferaza alaninowa, aminotransferaza asparaginianowa, dawka śmiertelna, dehydrogenaza mleczanowa, działanie mutagenne, działanie teratogenne, enzymy wątrobowe, fosfataza alkaliczna, hepatotoksyczność, naczelne, obrzęk rogówki, płodność, poronienie, rozszczep podniebienia, teratogenność, test Amesa, toksyczność ostra, toksyczność przewlekła, układ limfatyczny, wątroba, wrodzona wada układu krążenia, zaczerwienienie spojówki, γ-glutamylotransferaza -
Leksykon leków
Przedkliniczne badania bezpieczeństwa deksametazonu, substancji czynnej leku Dexamethasone Krka, wykazały istotne ryzyko teratogenne, zwłaszcza przy stosowaniu wysokich dawek. W modelach zwierzęcych zaobserwowano zwiększone ryzyko rozszczepu podniebienia, poronień oraz zahamowania wzrostu wewnątrzmacicznego. Dodatkowo, stwierdzono wady rozwojowe ośrodkowego układu nerwowego oraz serca, co wskazuje na potencjalne uszkodzenia kluczowych układów narządów u płodu. Warto podkreślić, że u naczelnych zaobserwowano specyficzne zmiany kostne czaszki, nieodnotowane u ludzi, co sugeruje gatunkowo specyficzne mechanizmy działania glikokortykosteroidów.
badanie przedkliniczne, deksametazon, Dexamethasone Krka, glikokortykosteroid, naczelne, nieprawidłowość struktury kostnej czaszki, poronienie, rozszczep podniebienia, rozwój płodu, teratogenność, toksyczność reprodukcyjna, układ sercowo-naczyniowy, wada ośrodkowego układu nerwowego, wada serca, wada wrodzona, zahamowanie wzrostu wewnątrzmacicznego -
Leksykon leków
Przedkliniczne badania bezpieczeństwa deksametazonu wykazały potencjalne ryzyko teratogenności, w tym zwiększone ryzyko rozszczepu podniebienia, poronienia oraz zahamowania wzrostu wewnątrzmacicznego płodów po ekspozycji na lek w okresie ciąży. Dodatkowo, obserwowano wady rozwojowe ośrodkowego układu nerwowego i serca, co może mieć istotne konsekwencje kliniczne. Warto podkreślić, że efekty te były zależne od dawki, pojawiając się głównie przy wysokich dawkach deksametazonu, co sugeruje istnienie potencjalnego „okna terapeutycznego”. Różnice gatunkowe, takie jak nieprawidłowości kostne czaszki u naczelnych, podkreślają ograniczenia w bezpośrednim przenoszeniu wyników badań na zwierzętach na ludzi.
badanie przedkliniczne, deksametazon, duża dawka deksametazonu, działanie niepożądane, glikokortykosteroid, model zwierzęcy, naczelne, okno terapeutyczne, ośrodkowy układ nerwowy, poronienie, praktyka kliniczna, rozszczep podniebienia, serce, stosunek korzyści do ryzyka, struktura kostna czaszki, teratogenność, wada ośrodkowego układu nerwowego, zahamowanie wzrostu wewnątrzmacicznego -
Leksykon leków
Badania przedkliniczne dotyczące bezpieczeństwa stosowania deksametazonu wykazały istotne ryzyko teratogenne związane z podawaniem glikokortykosteroidów w okresie ciąży. Zaobserwowano zwiększone ryzyko rozszczepu podniebienia, poronień oraz zahamowania wzrostu wewnątrzmacicznego, objawiającego się obniżoną masą urodzeniową i opóźnionym rozwojem płodu. Dodatkowo, stwierdzono wady rozwojowe dotyczące ośrodkowego układu nerwowego (strukturalne i funkcjonalne zaburzenia mózgu i rdzenia kręgowego) oraz układu sercowo-naczyniowego (wady serca i naczyń krwionośnych). U naczelnych odnotowano również nieprawidłowości w budowie kości twarzoczaszki i mózgoczaszki, choć podobne zmiany nie zostały potwierdzone u ludzi, co sugeruje różnice gatunkowe w odpowiedzi na deksametazon.
czynnik teratogenny, dawka deksametazonu, deksametazon, efekt teratogenny, glikokortykosteroid, kość twarzoczaszki, naczelne, naczynie krwionośne, organogeneza płodu, ośrodkowy układ nerwowy, pierwszy trymestr, poronienie, rozszczep podniebienia, układ sercowo-naczyniowy, wada strukturalna serca, zahamowanie wzrostu wewnątrzmacicznego -
Leksykon leków
Badania przedkliniczne dotyczące ketaminy (chlorowodorku) w dawce 10 mg/ml wykazały, że ekspozycja na ten lek w okresie intensywnego rozwoju układu nerwowego, zwłaszcza podczas synaptogenezy, może prowadzić do utraty komórek nerwowych w mózgu. Modele zwierzęce, w tym naczelne, poddane działaniu ketaminy w dawkach wywołujących znieczulenie od lekkiego do umiarkowanego, wykazały potencjalne neurotoksyczne efekty, które mogą skutkować długotrwałymi zaburzeniami funkcji poznawczych. Mechanizmy tych efektów nie są jeszcze w pełni poznane, co wskazuje na konieczność zachowania szczególnej ostrożności przy stosowaniu ketaminy u pacjentów w krytycznych okresach rozwojowych.
badanie przedkliniczne, chlorowodorek, ketamina, lek znieczulający, model zwierzęcy, naczelne, rozwijający się mózg, rozwój mózgu, synaptogeneza, układ nerwowy, utrata neuronów, zaburzenia funkcji poznawczych, znaczenie kliniczne, znieczulenie lekkie -
Leksykon leków
Przedkliniczne badania toksykologiczne klarytromycyny przeprowadzone na różnych gatunkach zwierząt (myszy, szczury, psy, małpy) wykazały wysoką tolerancję leku przy dawkach do 100 mg/kg mc./dobę u naczelnych oraz do 75 mg/kg mc./dobę u szczurów przez okres do 6 miesięcy bez działań niepożądanych. Dawka śmiertelna (LD50) przekracza 5 g/kg mc. po podaniu doustnym u myszy i szczurów. Toksyczne dawki (np. 400 mg/kg mc./dobę u małp) powodowały śmiertelność oraz objawy takie jak wymioty, osłabienie, odwodnienie i zmiany wątroby, manifestujące się podwyższeniem enzymów wątrobowych (fosfataza alkaliczna, ALT, AST, γ-GT, dehydrogenaza mleczanowa). Po odstawieniu leku obserwowano normalizację parametrów biochemicznych. Działania niepożądane u psów obejmowały zaczerwienienie spojówek i łzawienie, a przy bardzo wysokich dawkach zmętnienie i obrzęk rogówki.
aminotransferaza alaninowa, aminotransferaza asparaginianowa, cykl rujowy, dawka śmiertelna, dehydrogenaza mleczanowa, działanie mutagenne, działanie teratogenne, fosfataza alkaliczna, glutamylotransferaza, klarytromycyna, naczelne, obrzęk rogówki, odwodnienie, parametry biochemiczne, płodność, rozszczep podniebienia, szczep bakteryjny, test Amesa, toksyczność ostra, układ limfatyczny, wątroba, wczesne poronienie, wymioty -
Leksykon leków
Przedkliniczne badania bezpieczeństwa deksametazonu, przeprowadzone na modelach zwierzęcych, wykazały potencjalne ryzyko teratogenne związane z ekspozycją na ten glikokortykosteroid, szczególnie w okresie organogenezy. Zaobserwowano zwiększoną częstość występowania rozszczepu podniebienia, poronień oraz zahamowania wzrostu wewnątrzmacicznego, manifestującego się opóźnieniem rozwoju płodu i zmniejszonym przyrostem masy ciała. Ponadto, ekspozycja prenatalna na wysokie dawki deksametazonu wiązała się z wadami rozwojowymi ośrodkowego układu nerwowego oraz układu sercowo-naczyniowego, w tym anomaliami struktur mózgowia, serca i dużych naczyń krwionośnych. Warto podkreślić, że niektóre zmiany, takie jak nieprawidłowości w rozwoju kostnym czaszki, obserwowano jedynie u naczelnych, co wskazuje na międzygatunkowe różnice w podatności na działanie leku.
badanie przedkliniczne, deksametazon, działanie teratogenne, glikokortykosteroid, naczelne, naczynie krwionośne, organogeneza, ośrodkowy układ nerwowy, PABI-DEXAMETHASON, pierwszy trymestr ciąży, podniebienie, poronienie, rozszczep podniebienia, struktura kostna czaszki, układ sercowo-naczyniowy, zahamowanie wzrostu wewnątrzmacicznego
