Wprowadzenie do właściwości farmakokinetycznych prednizolonu

Prednizolon jest glikokortykosteroidem o dobrze poznanych właściwościach farmakokinetycznych, stosowanym w lecznictwie w różnych dawkach (5 mg, 10 mg, 20 mg). Poniżej przedstawiono szczegółową charakterystykę procesów farmakokinetycznych tego leku, obejmującą wchłanianie, dystrybucję, metabolizm oraz wydalanie, a także dane dotyczące jego biodostępności.¹

Podstawowe procesy farmakokinetyczne

Wchłanianie

Prednizolon po podaniu doustnym charakteryzuje się szybkim i niemal całkowitym wchłanianiem z przewodu pokarmowego. Maksymalne stężenie leku w surowicy krwi (Cmax) jest osiągane w czasie od 1 do 2 godzin po podaniu (tmax). Jest to istotna informacja z punktu widzenia klinicznego, ponieważ determinuje czas, po którym można spodziewać się początku działania terapeutycznego.²

Dystrybucja

Po wchłonięciu do krwioobiegu prednizolon wiąże się odwracalnie z białkami osocza. W procesie tym uczestniczą specyficzne nośniki – transkortyna oraz albuminy osocza. Wiązanie z białkami ma istotny wpływ na biodostępność oraz dystrybucję leku w tkankach.³

Metabolizm

Metabolizm prednizolonu odbywa się głównie w wątrobie, gdzie podlega następującym procesom biotransformacji:

• Glukuronidacja – stanowi około 70% przemian metabolicznych
• Sulfatacja – odpowiada za około 30% procesów metabolicznych

Dodatkowo prednizolon częściowo ulega przekształceniu do innych metabolitów, takich jak 11β,17β-dihydroksyandrosta-1,4-dien-3-on oraz 1,4-pregnadien-20-ol. Istotnym aspektem klinicznym jest fakt, że powstałe metabolity nie wykazują aktywności hormonalnej, co oznacza brak ich wpływu na efekty terapeutyczne oraz działania niepożądane.⁴

Wydalanie

Produkty metabolizmu prednizolonu są eliminowane z organizmu głównie przez nerki. Ważną informacją dla klinicystów jest fakt, że jedynie bardzo niewielka ilość prednizolonu wydalana jest w postaci niezmienionej z moczem, co wskazuje na intensywny metabolizm wątrobowy tego leku.⁵

Parametry farmakokinetyczne

Okres półtrwania

Okres półtrwania prednizolonu w osoczu wynosi około 3 godzin w warunkach prawidłowej czynności wątroby. Należy zwrócić uwagę, że u pacjentów z ciężką niewydolnością wątroby dochodzi do wydłużenia tego parametru, co może skutkować nasileniem i wydłużeniem działania terapeutycznego oraz potencjalnym zwiększeniem ryzyka działań niepożądanych.⁶

Czas biologicznej aktywności

Istotną cechą prednizolonu jest fakt, że czas biologicznej aktywności leku jest znacząco dłuższy od czasu jego obecności w surowicy i wynosi od 18 do 36 godzin w przypadku stosowania średnich dawek. Ta właściwość ma znaczenie przy ustalaniu schematu dawkowania, gdyż umożliwia podawanie leku raz dziennie przy zachowaniu skuteczności terapeutycznej.⁷

Biodostępność prednizolonu

Biodostępność bezwzględna

Badania biodostępności bezwzględnej prednizolonu wykazują niemal całkowite wchłanianie po podaniu doustnym. W randomizowanym podwójnie krzyżowym badaniu przeprowadzonym na grupie 12 zdrowych mężczyzn porównano biodostępność prednizolonu po podaniu doustnym (tabletka 20 mg) oraz dożylnym (18,7 mg prednizolonu w postaci bursztynianu soli sodowej). Badanie przeprowadzono po standardowym śniadaniu.⁸

* Wartość mierzona 5 minut po iniekcji (wartości podawane jako wartości średnie i odchylenia standardowe)

Na podstawie porównania pól powierzchni pod krzywą zależności stężenia od czasu (AUC) po podaniu doustnym i dożylnym, średnia biodostępność bezwzględna skorygowana względem dawki wynosi 106% z zakresem 86%-134%. Estymator punktowy dla AUC wynosi 104,73% z 90% przedziałem ufności 95,90-114,38%.⁹

Współczynnik zmienności wewnątrzosobniczej (CV-ANOVA) dla AUC prednizolonu wynosi 13,08%, co świadczy o stosunkowo niewielkiej zmienności farmakokinetyki leku u poszczególnych pacjentów.¹⁰

Biodostępność względna/biorównoważność 1 mg vs. 5 mg

W 1990 roku przeprowadzono randomizowane, krzyżowe badanie biodostępności względnej/biorównoważności na grupie 12 zdrowych mężczyzn, porównując pięć tabletek po 1 mg z jedną tabletką 5 mg. Tabletki przyjmowano rano ze standardowym śniadaniem.¹¹

Średnia biodostępność względna na podstawie porównania AUC wynosi dla prednizolonu 85%. Estymator punktowy dla AUC wynosi 86,97% z 90% przedziałem ufności 77,03-98,19%, a dla Cmax 91,08% z 90% przedziałem ufności 81,09-102,29%.¹²

Współczynnik zmienności wewnątrzosobniczej (CV-ANOVA) dla AUC prednizolonu wynosi 17,31%.¹³

Biodostępność względna/biorównoważność 5 mg vs. 20 mg

W 1992 roku przeprowadzono randomizowane podwójnie krzyżowe badanie biodostępności względnej/biorównoważności na grupie 12 zdrowych mężczyzn, porównując jedną tabletkę 20 mg z czterema tabletkami po 5 mg. Tabletki przyjmowano rano ze standardowym śniadaniem.¹⁴

Średnia biodostępność względna na podstawie porównania AUC wynosi dla prednizolonu 108%. Estymator punktowy dla AUC wynosi 107,65% z 90% przedziałem ufności 98,43-117,75%, a dla Cmax 103,01% z 90% przedziałem ufności 95,40-111,21%.¹⁵

Współczynnik zmienności wewnątrzosobniczej (CV-ANOVA) dla AUC prednizolonu wynosi 12,38%.¹⁶

Biodostępność względna/biorównoważność 5 mg vs. 10 mg

W 1999 roku przeprowadzono badanie biodostępności względnej/biorównoważności na grupie 16 ochotników, porównując jedną tabletkę 10 mg z dwiema tabletkami po 5 mg.¹⁷

Przedstawione dane z badań biodostępności względnej wskazują na biorównoważność różnych mocy tabletek prednizolonu, co ma istotne znaczenie kliniczne przy dostosowywaniu dawek i zamianie preparatów.¹⁸