dehydroepiandrosteron
Dehydroepiandrosteron (DHEA) to hormon steroidowy produkowany głównie przez korę nadnerczy, a w mniejszym stopniu przez gonady i mózg. Jest prekursorem dla androgenów i estrogenów, pełniąc istotną rolę w metabolizmie hormonalnym organizmu.
Stężenie DHEA osiąga szczyt w trzeciej dekadzie życia, po czym stopniowo maleje wraz z wiekiem. Ten spadek jest powiązany z wieloma procesami starzenia się, co wzbudziło zainteresowanie DHEA jako potencjalnym „hormonem młodości”.
W praktyce klinicznej DHEA znajduje zastosowanie w leczeniu niedoczynności kory nadnerczy, zespołu wyczerpania nadnerczy oraz jako uzupełnienie terapii hormonalnej u kobiet po menopauzie. Badania sugerują również możliwe korzyści w leczeniu osteoporozy, depresji i zaburzeń funkcji poznawczych.
Oznaczanie poziomu DHEA i jego siarczanu (DHEA-S) w surowicy stanowi ważny element diagnostyki w przypadkach podejrzenia zaburzeń nadnerczy, zespołu policystycznych jajników czy niektórych nowotworów hormonozależnych.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Abiraterone Glenmark 500 mg
Abirateron, będący aktywnym składnikiem leku Abiraterone Glenmark, jest selektywnym inhibitorem enzymu 17α-hydroksylazy/C17,20-liazy (CYP17), kluczowego dla biosyntezy androgenów w jądrach, nadnerczach oraz tkankach nowotworowych raka gruczołu krokowego. Mechanizm działania polega na hamowaniu produkcji prekursorów testosteronu, DHEA i androstendionu, co prowadzi do znaczącej redukcji stężenia testosteronu w osoczu do poziomów nieoznaczalnych standardowymi testami. Abirateron stosowany jest w skojarzeniu z analogami LHRH lub po orchidektomii, co umożliwia obniżenie androgenów poniżej poziomów osiąganych wyłącznie przez standardową supresję androgenową. W badaniu fazy 3 u pacjentów z opornym na kastrację rakiem gruczołu krokowego (mCRPC) po niepowodzeniu chemioterapii taksanami, 38% leczonych abirateronem uzyskało co najmniej 50% spadek PSA, w porównaniu do 10% w grupie placebo, potwierdzając skuteczność terapii.
abirateronu octan, analogi LHRH, androstendion, biosynteza androgenów, czynniki prognostyczne, dehydroepiandrosteron, docetaksel, inhibitor CYP17, mCRPC, mHSPC, mineralokortykosteroidy, orchidektomia, prednizolon, prednizon, przerzuty trzewne, PSA, rak gruczołu krokowego, skala Gleasona, supresja androgenowa, testosteron - Leksykon substancji czynnych
Prasteron – Przedawkowanie
Prasteron (dehydroepiandrosteron, DHEA) jest steroidowym hormonem prekursorowym stosowanym w preparatach leczniczych takich jak DHEA Aflofarm (25 mg), Novostella (10 mg) oraz Stymen (10 mg). Dotychczas nie odnotowano przypadków ostrego przedawkowania u ludzi, co skutkuje brakiem ustalonych protokołów postępowania w takich sytuacjach. Jednakże przewlekłe stosowanie dawek przekraczających zalecenia producenta niesie ryzyko poważnych zaburzeń hormonalnych oraz nasilenia działań niepożądanych, co jest szczególnie podkreślone w charakterystyce produktu Novostella. Objawy przewlekłego przedawkowania mogą obejmować zaburzenia równowagi hormonalnej i nasilone działania niepożądane, choć brak jest szczegółowych danych klinicznych opisujących te symptomy.
dehydroepiandrosteron, DHEA, DHEA Aflofarm, diagnostyka endokrynologiczna, działania niepożądane, monitorowanie parametrów hormonalnych, Novostella, ostre przedawkowanie, parametry hormonalne, postępowanie objawowe, prasteron, przewlekłe przedawkowanie, Stymen, substancja hormonalnie czynna, zaburzenia gospodarki hormonalnej, zaburzenia hormonalne - Leksykon leków
Wpływ na płodność, ciążę i laktację – Biosteron 10 mg
Dehydroepiandrosteron (DHEA), stosowany w preparacie Biosteron w dawkach 10 mg lub 25 mg, jest bezwzględnie przeciwwskazany w okresie ciąży oraz karmienia piersią. Badania przedkliniczne na modelach zwierzęcych wykazały, że wysokie dawki DHEA mogą hamować prawidłowy przebieg ciąży oraz wywoływać maskulinizację płodów żeńskich, co wskazuje na potencjalne ryzyko zaburzeń rozwojowych i hormonalnych u płodu. Ze względu na brak danych dotyczących przenikania DHEA do mleka kobiecego oraz możliwe hamowanie laktacji, stosowanie preparatu w okresie laktacji jest również przeciwwskazane. Lekarz powinien szczegółowo omówić te ryzyka z pacjentką oraz podkreślić konieczność natychmiastowego zaprzestania terapii w przypadku potwierdzenia ciąży.
Biosteron, dehydroepiandrosteron, działanie androgenne, egzogenny DHEA, fizjologiczna laktacja, gospodarka hormonalna, hormon steroidowy, karmienie piersią, maskulinizacja płodu, okres prokreacyjny, przenikanie do mleka, skuteczna antykoncepcja, test ciążowy, zaburzenia hormonalne, zaburzenia rozwojowe, zahamowanie laktacji - Leksykon leków
Skład i postać leku – Biosteron 10 mg
Produkt leczniczy Biosteron zawiera dehydroepiandrosteron (DHEA) w dawkach 10 mg oraz 25 mg na tabletkę. Tabletki są białe, okrągłe, obustronnie wypukłe; wersja 10 mg posiada kreskę dzielącą umożliwiającą podział na dawki po 5 mg. Substancje pomocnicze obejmują m.in. laktozę jednowodną w ilości 90 mg na tabletkę, co jest istotne u pacjentów z nietolerancją laktozy. Biosteron 10 mg dostępny jest w opakowaniach blisterowych PVC/Aluminium lub w pojemnikach polietylenowych, natomiast Biosteron 25 mg wyłącznie w pojemnikach polietylenowych, każde zawierające 60 tabletek.
Biosteron, blistry PVC/Aluminium, celuloza mikrokrystaliczna, dehydroepiandrosteron, kroskarmeloza sodowa, krzemionka koloidalna bezwodna, laktoza jednowodna, nietolerancja laktozy, niezgodność farmaceutyczna, okres ważności leku, postać farmaceutyczna, stearynian magnezu, substancja czynna, substancja pomocnicza, substancja rozsadzająca, substancja zwiększająca sypkość, tabletka 10 mg - Leksykon substancji czynnych
Dehydroepiandrosteron – Przedawkowanie
Dehydroepiandrosteron (DHEA) jest steroidowym hormonem produkowanym głównie przez korę nadnerczy, którego poziom fizjologicznie obniża się z wiekiem. W praktyce klinicznej stosowany jest w preparatach leczniczych takich jak Biosteron i Femistelin, dostępnych w dawkach 10 mg i 25 mg. W literaturze medycznej nie odnotowano przypadków ostrego przedawkowania DHEA u ludzi, co oznacza brak szczegółowych danych klinicznych dotyczących objawów toksycznych po jednorazowym przyjęciu dużych dawek oraz specyficznego leczenia w takich sytuacjach. W przypadku podejrzenia ostrego przedawkowania zaleca się standardowe postępowanie w zatruciach, obejmujące monitorowanie parametrów życiowych oraz leczenie objawowe i podtrzymujące.
androgenizacja, androgeny i estrogeny, antidotum, dehydroepiandrosteron, długotrwałe stosowanie, działania niepożądane, endokrynopatia, hiperandrogenizm, hirsutyzm, hormon steroidowy, kora nadnerczy, leczenie objawowe, monitorowanie parametrów życiowych, ostre przedawkowanie, stan hormonalny, zaburzenia hormonalne, zaburzenie endokrynologiczne - Leksykon leków
Przeciwwskazania – Biosteron 25 mg
Biosteron, zawierający dehydroepiandrosteron (DHEA) w dawkach 10 mg i 25 mg, jest przeciwwskazany u pacjentów z nadwrażliwością na składniki preparatu, w tym laktozę (90 mg/tabletkę). Lek nie powinien być stosowany u osób z nowotworami estrogenozależnymi, takimi jak rak piersi (kobiety i mężczyźni), rak jajnika oraz inne nowotwory zależne od estrogenów, ze względu na ryzyko stymulacji wzrostu komórek nowotworowych. U mężczyzn przeciwwskazaniem są schorzenia gruczołu krokowego, w tym łagodny rozrost (BPH) i rak prostaty, z uwagi na możliwość nasilenia objawów i progresji choroby. Biosteron jest również przeciwwskazany przy ciężkiej niewydolności wątroby i nerek, gdyż metabolizm i wydalanie DHEA są zaburzone, co może prowadzić do kumulacji i toksyczności substancji czynnej.
androgenizacja, antygen PSA, antykoncepcja, badanie palpacyjne, choroba niedokrwienna serca, dehydroepiandrosteron, dyslipidemia, endokrynopatia, hirsutyzm, karmienie piersią, łagodny rozrost gruczołu krokowego, laktoza jednowodna, nadciśnienie tętnicze, nadwrażliwość na składniki leku, nietolerancja laktozy, niewydolność nerek, niewydolność wątroby, nowotwór estrogenozależny, rak gruczołu krokowego, rak jajnika, rak piersi, zaburzenie miesiączkowania - Leksykon leków
Wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn – Femistelin 25 mg
Ocena wpływu dehydroepiandrosteronu (DHEA) zawartego w preparacie Femistelin (dawki 10 mg i 25 mg) na zdolność prowadzenia pojazdów mechanicznych oraz obsługi maszyn nie wykazuje obecnie jednoznacznych negatywnych efektów na sprawność psychomotoryczną pacjenta. Niemniej jednak, brak dostępnych danych naukowych nie wyklucza potencjalnego ryzyka, dlatego w praktyce klinicznej zaleca się zachowanie szczególnej ostrożności. Lekarz powinien poinformować pacjenta o braku wystarczających danych dotyczących wpływu leku na koncentrację, czas reakcji i koordynację ruchową oraz zalecić samoobserwację w początkowym okresie terapii. Szczególną uwagę należy zwrócić na indywidualną ocenę pacjenta, uwzględniając wiek, choroby współistniejące, stosowane leki oraz doświadczenie w prowadzeniu pojazdów, zwłaszcza u osób wykazujących wrażliwość na zmiany hormonalne.
- Leksykon substancji czynnych
Dehydroepiandrosteron – Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie
Dane przedkliniczne dotyczące dehydroepiandrosteronu (DHEA) w dawkach 10 mg i 25 mg, stosowanego w preparatach Biosteron i Femistelin, wskazują na brak istotnych zagrożeń toksycznych, genotoksycznych oraz karcynogennych w modelach zwierzęcych i badaniach farmakologicznych. W szczególności, badania toksyczności po podaniu wielokrotnym nie wykazały negatywnego wpływu na bezpieczeństwo stosowania u ludzi. Preparat Biosteron charakteryzuje się korzystnym profilem bezpieczeństwa, bez wykrycia działań niepożądanych w zakresie rozrodu i rozwoju potomstwa, co potwierdza brak ryzyka teratogennego i wirylizacji płodów żeńskich w badaniach przedklinicznych.
W przeciwieństwie do tego, preparat Femistelin, zawierający DHEA, wykazuje potencjalne ryzyko teratogenne związane z właściwościami androgenowymi substancji. Badania przedkliniczne i kliniczne wskazują na możliwość wywołania zaburzeń rozwoju narządów moczowo-płciowych oraz wirylizacji płodów żeńskich, co stanowi istotne zagrożenie rozwojowe. W praktyce klinicznej zaleca się szczególną ostrożność przy stosowaniu DHEA u kobiet w wieku rozrodczym i w ciąży, ze względu na ryzyko maskulinizacji płodów. Różnice w bezpieczeństwie preparatów mogą wynikać z odmiennej metodologii badań lub specyfiki formulacji, co podkreśla konieczność indywidualnej oceny ryzyka i korzyści przed zastosowaniem DHEA.
badanie farmakologiczne, badanie na zwierzętach, badanie przedkliniczne, Biosteron, dehydroepiandrosteron, działanie rakotwórcze, działanie teratogenne, efekt teratogenny, Femistelin, genotoksyczność, maskulinizacja płodów, potencjał karcynogenny, substancja czynna, toksyczność po podaniu wielokrotnym, toksyczny wpływ na rozród, wirylizacja płodów żeńskich - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – DHEA Aflofarm 25 mg
Przeprowadzone badania przedkliniczne oraz obserwacje kliniczne wskazują na istotne ryzyko związane z działaniem androgennym prasteronu (dehydroepiandrosteronu), głównego składnika leku DHEA Aflofarm. Androgeny, do których prasteron jest metabolicznie przekształcany, wykazują działanie teratogenne, co potwierdzono zarówno w modelach zwierzęcych, jak i u ludzi. Ekspozycja na te związki w okresie rozwoju płodowego może prowadzić do zaburzeń rozwoju narządów moczowo-płciowych oraz wirylizacji płodów żeńskich, czyli rozwoju męskich cech płciowych, co stanowi poważne zagrożenie dla prawidłowego rozwoju płodu.
- Leksykon chorób i schorzeń
Atrofia pochwy – Leczenie
Atrofia pochwy, dotykająca 50-60% kobiet po menopauzie, wynika z hipoestrogenizmu prowadzącego do ścieńczenia, suchości i stanów zapalnych błony śluzowej pochwy. Objawy obejmują suchość, pieczenie, swędzenie, dyspareunię oraz dolegliwości urologiczne. Leczenie obejmuje zarówno metody niehormonalne, takie jak nawilżacze (np. Replens, Luvena) i lubrykanty (na bazie wody, silikonu lub oleju), jak i hormonalne – miejscową terapię estrogenową (kremy, tabletki dopochwowe, pierścień uwalniający estrogen) oraz systemową terapię hormonalną (HTZ). Miejscowa terapia estrogenowa, stosowana w dawkach minimalizujących ekspozycję ogólnoustrojową, wykazuje skuteczność w 80-90% przypadków, poprawiając pH pochwy, grubość nabłonka i funkcje seksualne. Alternatywą dla estrogenów są DHEA dopochwowy, selektywne modulatory receptora estrogenowego (SERM) jak ospemifen oraz bioidentyczna terapia hormonalna (BHRT). Niehormonowe metody wspomagające to suplementacja witaminą D, E, probiotykami oraz kwasem hialuronowym.
atrofia pochwy, ćwiczenia Kegla, ćwiczenia mięśni dna miednicy, dehydroepiandrosteron, dyspareunia, kwas hialuronowy, laser Er:YAG, laser frakcyjny CO2, lubrykant na bazie wody, lubrykant pochwowy, miejscowa terapia estrogenowa, nawilżacz pochwowy, osocze bogatopłytkowe, pH pochwy, pierścień dopochwowy, probiotyk, rozszerzacz pochwowy, selektywny modulator receptora estrogenowego, systemowa terapia hormonalna, tabletka dopochwowa, terapia falami radiowymi, waginoplastyka, zespół urogenitalny menopauzy, zwężenie pochwy - Leksykon chorób i schorzeń
Suchość pochwy – Zapobieganie i profilaktyka
Suchość pochwy jest częstym problemem, szczególnie u kobiet w okresie okołomenopauzalnym i po menopauzie, wynikającym głównie ze spadku poziomu estrogenów, co prowadzi do atrofii błony śluzowej pochwy i objawów takich jak podrażnienie, świąd, pieczenie oraz dyspareunia. Kluczowe w profilaktyce i leczeniu są: odpowiednie nawodnienie organizmu, dieta bogata w fitoestrogeny, regularna aktywność seksualna oraz ćwiczenia mięśni dna miednicy (np. Kegla), które poprawiają ukrwienie i elastyczność pochwy. Należy unikać czynników drażniących, takich jak perfumowane środki higieniczne, gorąca woda, obcisła odzież czy prezerwatywy z nonoksyolem-9. Rzucenie palenia jest również istotne, gdyż palenie obniża poziom estrogenów i pogarsza krążenie.
aktywność seksualna, atrofia pochwy, błona śluzowa pochwy, ćwiczenia Kegla, dehydroepiandrosteron, dyspareunia, fitoestrogen, infekcja dróg moczowych, irygacja pochwy, kwas hialuronowy, laser frakcyjny CO2, lubrykant pochwowy, miejscowa terapia estrogenowa, nawilżacz pochwowy, nawracająca infekcja dróg moczowych, niedobór estrogenu, nietrzymanie moczu, okres okołomenopauzalny, ospemifen, podrażnienie pochwy, prasterone, rozszerzacz pochwowy, selektywny modulator receptora estrogenowego, suchość pochwy, terapia laserowa pochwy, wydzielina pochwowa, zespół urogenitalny menopauzy, zwężenie pochwy - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Abirateron Aristo 500 mg
Abirateron Aristo, będący inhibitorem enzymu CYP17, hamuje biosyntezę androgenów poprzez selektywne blokowanie 17α-hydroksylazy i C17,20-liazy, co prowadzi do istotnego obniżenia stężenia testosteronu i innych androgenów w surowicy, przewyższając efekty analogów LHRH czy orchidektomii. W badaniach klinicznych fazy 3, obejmujących pacjentów z przerzutowym, hormonowrażliwym (mHSPC) oraz opornym na kastrację rakiem gruczołu krokowego (mCRPC), stosowanie abirateronu w dawce 1000 mg/dobę wraz z prednizonem (5 mg/dobę) i supresją androgenową wykazało znaczące korzyści terapeutyczne. W badaniu 3011, obejmującym 1199 pacjentów z wysokim ryzykiem mHSPC, mediana przeżycia bez progresji radiograficznej (rPFS) wyniosła 33,02 miesiąca (95% CI: 29,57-NE) w grupie leczonej abirateronem, w porównaniu do 14,78 miesiąca (95% CI: 14,69-18,27) w grupie placebo (p < 0,0001, HR 0,466; 95% CI: 0,394-0,550). Ponadto, 38% pacjentów leczonych abirateronem osiągnęło co najmniej 50% redukcję PSA, w porównaniu do 10% w grupie kontrolnej.
analog LHRH, antygen swoisty dla prostaty, biosynteza androgenów, chemioterapia taksanami, dehydroepiandrosteron, docetaksel, enzym CYP17, gruczoł krokowy, hazard ratio, hormonowrażliwy rak gruczołu krokowego, klasyfikacja ECOG, klasyfikacja NYHA, kryteria PCWG2, kryteria RECIST, mineralokortykosteroidy, nadciśnienie tętnicze, nadnercza, niewydolność serca, orchidektomia, populacja ITT, prednizon, pregnenolon i progesteron, przerzuty do mózgu, przerzuty trzewne, przeżycie bez progresji radiograficznej, przeżycie całkowite, radioterapia paliatywna, rak gruczołu krokowego, rak gruczołu krokowego oporny na kastrację, skala Gleasona, supresja androgenowa, terapia deprywacji androgenów, zdarzenie związane z kośćcem - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Biosteron 25 mg
Dehydroepiandrosteron (DHEA) jest lipofilowym steroidem o dobrej biodostępności po podaniu doustnym, zwłaszcza przy spożyciu z tłuszczami, co zwiększa jego absorpcję. Maksymalne stężenia DHEA i jego głównego metabolitu siarczanu DHEA (DHEA-S) osiągane są w osoczu po 2-5 godzinach. Wolny DHEA wykazuje niskie wiązanie z białkami osocza (10-20%), co skutkuje szybkim metabolizmem i krótkim okresem półtrwania (15-40 minut) oraz wysokim klirensem (~2000 l/24h). W przeciwieństwie do tego, DHEA-S silnie wiąże się z albuminami (80-90%), ma dłuższy okres półtrwania (~12 godzin), niższy klirens (~13 l/24h) i objętość dystrybucji około 9 litrów. Metabolizm DHEA zachodzi głównie w wątrobie, gdzie ulega sulfatacji do DHEA-S, który następnie jest transportowany do tkanek docelowych (gruczoły piersiowe, prostata, narządy rodne, tkanka kostna, mięśnie szkieletowe), gdzie ulega desulfatacji i przekształceniu do androgenów i estrogenów.
albuminy osocza, androstendion, dehydroepiandrosteron, desulfatacja, droga nerkowa, droga wątrobowo-jelitowa, estradiol, estron, klirens, kwas glukuronowy, objętość dystrybucji, okres półtrwania, parametry farmakokinetyczne, siarczan dehydroepiandrosteronu, sprzęganie z kwasem siarkowym, stężenie stacjonarne, sulfotransferazy, testosteron, wchłanianie z przewodu pokarmowego, wiązanie z białkami - Leksykon substancji czynnych
Prasteron – Działania niepożądane
Prasteron (DHEA) stosowany w dawkach 25-100 mg/24 h przez okres 3-12 miesięcy jest generalnie dobrze tolerowany, bez istotnego wpływu na funkcje wątroby, nerek, tarczycy, parametry hematologiczne oraz podstawowe funkcje życiowe. Działania niepożądane występują rzadko (≥ 1/10 000 do < 1/1 000), głównie u kobiet przy dawkach 50-200 mg/dobę stosowanych długotrwale. Najczęstsze efekty niepożądane to hirsutyzm, trądzik, świąd skóry, wzrost potliwości, przetłuszczanie się skóry i włosów oraz łysienie androgenowe. W zakresie metabolizmu obserwuje się rzadko niekorzystne zmiany lipidów (np. spadek HDL), zwiększenie apetytu, retencję wody i soli oraz hiperkalcemię. U mężczyzn mogą wystąpić powiększenie gruczołu krokowego i ginekomastia, wymagające monitorowania. Rzadkie działania obejmują nudności, wymioty, hepatomegalię, zapalenie wątroby, obniżenie tonu głosu, zaburzenia psychiczne (w tym objawy manii) oraz zaburzenia rytmu serca, które ustępują po odstawieniu leku i zastosowaniu beta-adrenolityków.
antygen PSA, beta-adrenolityk, bezsenność, dehydroepiandrosteron, ginekomastia, hepatomegalia, hiperkalcemia, hirsutyzm, łysienie androgenowe, nudności, obrzęk, przerost prostaty, retencja wody, świąd skóry, trądzik, trądzikowate zapalenie skóry, zaburzenia lipidowe, zaburzenia miesiączkowania, zaburzenia rytmu serca, zapalenie wątroby, zmiany łojotokowe - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Femistelin
Produkt leczniczy Femistelin 10 mg zawiera dehydroepiandrosteron (DHEA) i wymaga szczegółowego monitorowania klinicznego oraz biochemicznego podczas terapii. Przed rozpoczęciem leczenia oraz w trakcie stosowania należy wykluczyć nowotwory hormonozależne i inne przeciwwskazania, a także regularnie kontrolować stan psychiczny, somatyczny, parametry hormonalne (LH, FSH, wolny testosteron, prolaktyna), densytometrię kości, ciśnienie tętnicze oraz badania biochemiczne (morfologia, hematokryt, glukoza, elektrolity, enzymy wątrobowe, lipidogram). Femistelin jest przeciwwskazany u pacjentek poniżej 40 roku życia, dzieci i młodzieży, a także u kobiet stosujących hormonalną terapię zastępczą lub inne androgeny, ze względu na ryzyko interakcji i nasilenia działań niepożądanych. Lek należy podawać rano, zgodnie z naturalnym rytmem dobowym wydzielania DHEA, i nie przekraczać zalecanej dawki bez konsultacji lekarskiej.
amenorrhea, androgeny, ciśnienie tętnicze, dehydroepiandrosteron, densytometria, densytometria kości, enzym wątrobowy, hematokryt, hirsutyzm, hormon folikulotropowy, hormon luteinizujący, hormonalna terapia zastępcza, lipidogram, łysienie androgenowe, maskulinizacja, niedobór laktazy, nietolerancja galaktozy, nowotwór hormonozależny, obniżona odporność, prolaktyna, przetłuszczanie skóry, środki anaboliczno-androgenne, układ sercowo-naczyniowy, wolny testosteron, zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy - Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – DHEA Aflofarm 25 mg
DHEA Aflofarm, zawierający 25 mg prasteronu w formie tabletek powlekanych, wymaga indywidualnego dawkowania zależnego od płci, stężenia endogennego DHEA w surowicy oraz odpowiedzi terapeutycznej. Standardowa dawka wynosi 1 tabletkę (25 mg) raz dziennie rano podczas posiłku u kobiet, z maksymalną dawką dobową 25 mg, natomiast u mężczyzn zaleca się do 2 tabletek (50 mg) dziennie. U pacjentów w podeszłym wieku może być konieczne zwiększenie dawki ze względu na fizjologiczny niedobór DHEA. Produkt jest przeciwwskazany u dzieci, młodzieży oraz pacjentów z ciężką niewydolnością nerek lub wątroby. Dawkowanie powyżej standardowych wartości wymaga ścisłego nadzoru lekarskiego, regularnego monitorowania stężenia hormonu w surowicy oraz badań kontrolnych.
- Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Abiraterone Exeltis 500 mg
Abiraterone Exeltis, zawierający abirateronu octan, jest inhibitorem enzymu 17α-hydroksylazy/C17,20-liazy (CYP17), kluczowego w biosyntezie androgenów w jądrach, nadnerczach oraz tkankach nowotworowych gruczołu krokowego. Mechanizm działania polega na selektywnym hamowaniu CYP17, co prowadzi do obniżenia stężenia testosteronu i innych androgenów w surowicy poniżej poziomów osiąganych po analogach LHRH lub orchidektomii. W badaniach klinicznych fazy 3 u pacjentów z rakiem gruczołu krokowego po niepowodzeniu chemioterapii taksanami, 38% leczonych abirateronem uzyskało co najmniej 50% redukcję stężenia PSA, w porównaniu do 10% w grupie placebo. Zahamowanie CYP17 powoduje również wzrost produkcji mineralokortykosteroidów, co wymaga uwagi klinicznej i jest szczegółowo omówione w charakterystyce produktu leczniczego.
20-liaza, antygen specyficzny dla prostaty, biosynteza androgenów, chemioterapia taksanami, dehydroepiandrosteron, hormon uwalniający hormon luteinizujący, inhibitor biosyntezy androgenów, mineralokortykosteroid, nadnercze, octan abirateronu, orchidektomia, pregnenolon i progesteron, przerzutowy hormonowrażliwy rak gruczołu krokowego, przerzutowy oporny na kastrację rak gruczołu krokowego, rak gruczołu krokowego, receptor androgenowy, spironolakton, supresja androgenowa, terapia hormonalna, testosteron, wskaźnik Gleasona - Leksykon leków
Działania niepożądane – Biosteron 25 mg
Preparat Biosteron zawierający dehydroepiandrosteron (DHEA) w dawkach 10 mg i 25 mg charakteryzuje się korzystnym profilem bezpieczeństwa przy prawidłowym stosowaniu. Działania niepożądane występują głównie w obrębie skóry i tkanki podskórnej, z bardzo częstymi objawami takimi jak wzmożona potliwość, zmiany łojotokowe skóry twarzy, świąd skóry głowy oraz trądzik twarzy lub łagodne trądzikowate zapalenie skóry (≥1/10). U kobiet obserwuje się także umiarkowany hirsutyzm. Rzadziej pojawiają się zaburzenia endokrynologiczne, takie jak ginekomastia i tkliwość sutków u mężczyzn oraz zaburzenia cyklu miesiączkowego u kobiet (≥1/10 000 do <1/1 000). W zakresie układu nerwowego rzadko występują bóle głowy, niepokój i zmiany nastroju, a bardzo rzadko bezsenność i stany maniakalne (<1/10 000). Zaburzenia rytmu serca, choć bardzo rzadkie, ustępują po odstawieniu leku i zastosowaniu beta-adrenolityków.
arytmia serca, badanie laboratoryjne krwi, badanie laboratoryjne moczu, beta-adrenolityk, bezsenność, Biosteron, dehydroepiandrosteron, działanie niepożądane, ginekomastia, hirsutyzm, hormon androgenny, labilność emocjonalna, lek beta-adrenolityczny, łojotok, nadmierna potliwość, napęd psychoruchowy, owłosienie typu męskiego, stan maniakalny, tkliwość sutków, trądzik, trądzikowate zapalenie skóry, zaburzenie cyklu miesiączkowego, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie czynności wątroby, zaburzenie miesiączkowania - Leksykon leków
Wpływ na płodność, ciążę i laktację – Femistelin 25 mg
Femistelin, zawierający dehydroepiandrosteron (DHEA) w dawkach 10 mg lub 25 mg, jest bezwzględnie przeciwwskazany u kobiet w ciąży ze względu na potencjalne ryzyko zaburzeń rozwoju płodu oraz powikłań ciążowych. Badania na modelach zwierzęcych wykazały, że podawanie DHEA w dużych dawkach może hamować prawidłowy przebieg ciąży oraz wywoływać maskulinizację płodów żeńskich, co wskazuje na androgenne działanie hormonu. Stosowanie Femistelinu w ciąży niesie ryzyko zaburzeń hormonalnych u matki i płodu, które mogą mieć długofalowe konsekwencje rozwojowe. W przypadku zajścia w ciążę podczas terapii, konieczne jest natychmiastowe przerwanie leczenia i konsultacja z lekarzem prowadzącym.
- Leksykon leków
Działania niepożądane – Femistelin 10 mg
Dehydroepiandrosteron (DHEA) w preparacie Femistelin 10 mg charakteryzuje się wysokim profilem bezpieczeństwa przy prawidłowym stosowaniu. Działania niepożądane występują rzadko i są zazwyczaj zależne od dawki, ustępując po odstawieniu leku. U kobiet częściej obserwuje się objawy androgenne, takie jak hirsutyzm czy łysienie kątowe typu męskiego. Do rzadkich działań niepożądanych należą zaburzenia miesiączkowania, niekorzystne zmiany profilu lipidowego (spadek HDL), retencja wody i soli, hiperkalcemia, bóle głowy, niepokój, zmiany nastroju, nudności, wymioty, a także bardzo rzadko hepatomegalia, zapalenie wątroby, zaburzenia rytmu serca, obniżenie tonu głosu oraz objawy manii. Częstość występowania działań niepożądanych klasyfikowana jest od bardzo często (≥1/10) do bardzo rzadko (<1/10000), z większością objawów w kategorii rzadko (≥1/10000 do <1/100). W badaniach klinicznych nie stwierdzono wpływu DHEA na wyniki badań laboratoryjnych moczu i krwi ani zaburzeń czynności nerek czy wątroby.
beta-adrenolityk, dehydroepiandrosteron, DHEA, działania niepożądane, efekt androgenny, HDL cholesterol, hepatomegalia, hiperkalcemia, hirsutyzm, łysienie kątowe, objawy manii, obniżenie tonu głosu, profil lipidowy, retencja wody, świąd skóry, trądzik, trądzikowate zapalenie skóry, zaburzenia miesiączkowania, zaburzenia rytmu serca, zapalenie wątroby, zmiany łojotokowe - Leksykon substancji czynnych
Abirateron – Właściwości farmakodynamiczne
Abirateron, będący inhibitorem enzymu CYP17, hamuje biosyntezę androgenów w jądrach, nadnerczach oraz tkance nowotworowej gruczołu krokowego, co prowadzi do obniżenia stężenia testosteronu w osoczu do wartości nieoznaczalnych standardowymi testami. W połączeniu z analogami LHRH lub po orchidektomii, abirateron skutecznie zmniejsza poziomy androgenów, przewyższając klasyczne terapie supresji androgenowej. W badaniach klinicznych fazy 3 u pacjentów z przerzutowym hormonowrażliwym (mHSPC) oraz opornym na kastrację rakiem gruczołu krokowego (mCRPC), stosowanie abirateronu w dawce 1000 mg/dobę wraz z prednizonem 5 mg/dobę znacząco poprawiło przeżycie całkowite (OS) i przeżycie bez progresji radiograficznej (rPFS). Mediana OS w badaniu 3011 wyniosła 53,3 miesiąca w grupie abirateronu vs. 36,5 miesiąca w grupie placebo (HR=0,66; p<0,0001), a mediana rPFS 33,02 vs. 14,78 miesiąca (HR=0,466; p<0,0001). W badaniu 302 mediana OS wyniosła 34,7 vs. 30,3 miesiąca (HR=0,806; p=0,0033), a mediana rPFS nie została osiągnięta vs. 8,3 miesiąca (HR=0,425; p<0,0001). W populacji po chemioterapii (badanie 301) mediana OS wyniosła 14,8 vs. 10,9 miesiąca (HR=0,646; p<0,0001), a mediana rPFS 5,6 vs. 3,6 miesiąca (HR=0,673; p<0,0001). Odpowiedź PSA ≥50% uzyskano u 38% pacjentów leczonych abirateronem w porównaniu do 10% w grupie placebo (p<0,0001).
17α-hydroksylaza, analogi LHRH, androgeny, biosynteza androgenów, ból nowotworowy, chemioterapia cytotoksyczna, dehydroepiandrosteron, enzym CYP17, gruczoł krokowy, inhibitor biosyntezy androgenów, mediana przeżycia, mineralokortykosteroidy, paliacja bólu, prednizon, pregnenolon, progresja radiograficzna, przerzutowy hormonowrażliwy rak gruczołu krokowego, przerzutowy oporny na kastrację rak gruczołu krokowego, przeżycie bez progresji radiograficznej, radioterapia paliatywna, receptor androgenowy, skala ECOG, skala Gleasona, supresja androgenowa, swoisty antygen sterczowy, testosteron, ucisk rdzenia kręgowego, zdarzenie związane z kośćcem, złamanie patologiczne - Leksykon leków
Skład i postać leku – Femistelin 10 mg
Femistelin 10 mg to preparat w postaci białych, okrągłych, obustronnie wypukłych tabletek zawierających 10 mg dehydroepiandrosteronu (DHEA) jako substancję czynną. Tabletki posiadają kreskę dzielącą umożliwiającą podział na dawki po 5 mg. W składzie pomocniczym znajduje się m.in. laktoza jednowodna w ilości 90 mg na tabletkę, co jest istotne dla pacjentów z nietolerancją laktozy. Pozostałe substancje pomocnicze to krzemionka koloidalna bezwodna, celuloza mikrokrystaliczna, kroskarmeloza sodowa oraz magnezu stearynian, które pełnią funkcje poprawiające właściwości fizykochemiczne tabletki, takie jak przepływowość, rozpad i struktura.
celuloza mikrokrystaliczna, dehydroepiandrosteron, kroskarmeloza sodowa, krzemionka koloidalna bezwodna, laktoza jednowodna, nietolerancja laktozy, niezgodność farmaceutyczna, okres ważności leku, przechowywanie leków, środek rozsadzający, stearynian magnezu, substancja czynna, substancja pomocnicza, substancja poślizgowa, tabletka, zabezpieczenie leku - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Biosteron 10 mg
Biosteron, zawierający dehydroepiandrosteron (DHEA) w dawkach 10 mg i 25 mg, jest wskazany do terapii substytucyjnej u pacjentów z potwierdzonym laboratoryjnie niedoborem DHEA. Preparat dostępny jest w formie białych, okrągłych tabletek, z możliwością podziału tabletek 10 mg na dawki po 5 mg, co umożliwia precyzyjne dostosowanie terapii. DHEA, hormon steroidowy produkowany głównie przez korę nadnerczy, naturalnie obniża się z wiekiem, a jego niedobór może występować w stanach takich jak niedoczynność kory nadnerczy czy u osób starszych z objawami klinicznymi wskazującymi na deficyt tego hormonu.
- Leksykon substancji czynnych
Prasteron – Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie
Prasteron (DHEA) jest hormonem steroidowym o udokumentowanym działaniu teratogennym, potwierdzonym w badaniach przedklinicznych na modelach zwierzęcych oraz w badaniach klinicznych. Ekspozycja na prasteron wiąże się z ryzykiem zaburzeń rozwoju układu moczowo-płciowego, w tym wirylizacji płodów żeńskich, co może prowadzić do poważnych konsekwencji rozwojowych i funkcjonalnych. Szczególnie istotne jest to w kontekście stosowania preparatów zawierających prasteron, takich jak DHEA Aflofarm (25 mg), Novostella (10 mg) oraz Stymen (10 mg), u kobiet w wieku rozrodczym.
- Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Biosteron 10 mg
Dehydroepiandrosteron (DHEA), obecny w preparacie Biosteron (tabletki 10 mg i 25 mg), jest steroidowym hormonem anabolicznym i prohormonem, syntetyzowanym głównie w warstwie siatkowatej kory nadnerczy. Jego biosynteza rozpoczyna się od cholesterolu, a następnie przez pregnenolon i 17-OH-pregnenolon prowadzi do powstania DHEA. W organizmie pełni rolę prekursora androgenów i estrogenów, z konwersją zależną od płci i wieku pacjenta. Maksymalna produkcja endogenna u mężczyzn wynosi 15-30 mg/dobę, z poziomami wolnego DHEA we krwi 1,3-12 ng/mL oraz siarczanu DHEA (DHEA-S) 1,4-7,9 ng/mL, u kobiet wartości te są o 10-15% niższe. DHEA-S, dominująca forma we krwi, charakteryzuje się dłuższym okresem półtrwania i brakiem rytmu dobowego, co wpływa na stabilność stężeń w trakcie terapii.
17-OH-pregnenolon, adrenarche, andropauza, androstendion, atrofia, biosynteza estrogenów, choroba autoimmunologiczna, choroba układu krążenia, dehydroepiandrosteron, demencja, estrogen, hormon steroidowy, hydroksylacja C17, insulinowrażliwość, konwersja enzymatyczna, liaza C17-C20, menopauza, nadnercze, niewydolność kory nadnerczy, otyłość, prohormon, siarczan DHEA, stan depresyjny, steroid anaboliczny, terapia substytucyjna, testosteron, toczeń rumieniowaty uogólniony, ujemne sprzężenie zwrotne, warstwa siatkowata nadnerczy, zaburzenie erekcji, zaburzenie snu, zespół przewlekłego zmęczenia - Leksykon chorób i schorzeń
Trądzik noworodkowy – Patofizjologia i mechanizm
Trądzik noworodkowy (acne neonatorum) dotyczy około 20% noworodków, pojawiając się zwykle w 2-4 tygodniu życia. Patogeneza opiera się głównie na zwiększonej produkcji sebum stymulowanej przez androgeny matczyne przekazywane przez łożysko oraz androgeny produkowane przez nadnercza noworodka (DHEA, DHEAS) i jądra u chłopców. Nadmiar sebum prowadzi do zatkania porów i mieszków włosowych, co sprzyja kolonizacji drożdżaków Malassezia (zwłaszcza M. sympodialis i M. globosa) oraz bakterii Cutibacterium acnes, wywołując stan zapalny manifestujący się grudkami i krostami. Zmiany pojawiają się najczęściej między 2 a 4 tygodniem życia, osiągają szczyt po 2-3 tygodniach i ustępują samoistnie do 4-6 miesiąca życia, co koreluje ze spadkiem poziomu androgenów i inwolucją nadnerczy noworodka.
acne neonatorum, ciemieniucha, Cutibacterium acnes, dehydroepiandrosteron, gruczoł łojowy, guz wydzielający androgeny, hormon androgenowy, izotretynoina, kwas azelainowy, Malassezia, Malassezia furfur, Malassezia globosa, Malassezia sympodialis, nadtlenek benzoilu, niedobór 21-hydroksylazy, Propionibacterium acnes, przedwczesne adrenarche, przedwczesne dojrzewanie płciowe, sebum, siarczan dehydroepiandrosteronu, trądzik młodzieńczy, trądzik niemowlęcy, trądzik noworodkowy, wrodzony przerost nadnerczy, zapalenie mieszka włosowego, zaskórnik, zespół Cushinga, zmiana trądzikowa - Leksykon substancji czynnych
Dehydroepiandrosteron – Wpływ na płodność, ciążę i laktację
Dehydroepiandrosteron (DHEA), stosowany w preparatach leczniczych takich jak Biosteron i Femistelin w dawkach 10 mg oraz 25 mg, jest bezwzględnie przeciwwskazany w okresie ciąży ze względu na ryzyko poważnych zaburzeń rozwojowych płodu. Badania na modelach zwierzęcych wykazały, że wysokie dawki DHEA mogą prowadzić do hamowania prawidłowego przebiegu ciąży oraz maskulinizacji płodów żeńskich, co wskazuje na androgenne działanie hormonu. Brak jest wystarczających danych dotyczących wpływu egzogennego DHEA na rozwój płodu u ludzi, jednak potencjalne ryzyko zaburzeń hormonalnych u matki i dziecka jest na tyle istotne, że stosowanie tych preparatów w ciąży jest absolutnie przeciwwskazane. W przypadku stwierdzenia ciąży podczas terapii, konieczne jest natychmiastowe przerwanie leczenia i konsultacja lekarska w celu oceny ryzyka dla płodu.
dehydroepiandrosteron, egzogenny DHEA, fizjologiczna laktacja, hamowanie wytwarzania mleka, hormon steroidowy, maskulinizacja płodu, nieprawidłowość rozwojowa, parametr hormonalny, przeciwwskazanie bezwzględne, przenikanie do mleka kobiecego, skuteczna antykoncepcja, wpływ androgenny, zaburzenie gospodarki hormonalnej