Przeciwwskazania stosowania
Dehydroepiandrosteron

Przeciwwskazania stosowania dehydroepiandrosteronu (DHEA)

Dehydroepiandrosteron (DHEA) jest hormonem steroidowym produkowanym głównie przez korę nadnerczy, który pełni rolę prekursora dla androgenów i estrogenów. W praktyce klinicznej stosowany jest w postaci preparatów leczniczych, takich jak Biosteron czy Femistelin, dostępnych w dawkach 10 mg i 25 mg. Przed włączeniem terapii dehydroepiandrosteronu należy dokładnie przeanalizować przeciwwskazania, które mogą uniemożliwić bezpieczne zastosowanie tej substancji u pacjenta.^{1 2}

Nadwrażliwość na substancję czynną lub substancje pomocnicze

Pacjenci wykazujący nadwrażliwość na dehydroepiandrosteron nie powinni przyjmować preparatów zawierających tę substancję. Należy również wykluczyć stosowanie leku u osób z nadwrażliwością na którykolwiek ze składników pomocniczych znajdujących się w preparacie. Warto zwrócić szczególną uwagę na zawartość laktozy jednowodnej (90 mg w jednej tabletce), która może powodować reakcje alergiczne u predysponowanych pacjentów.^{3 4 5}

Nowotwory estrogenozależne

Stosowanie dehydroepiandrosteronu jest bezwzględnie przeciwwskazane u pacjentów z nowotworami estrogenozależnymi. Do tej grupy należą w szczególności:

• Rak piersi – ze względu na możliwość stymulacji wzrostu guza przez metabolity DHEA
• Rak jajnika – z uwagi na potencjalne działanie promujące progresję nowotworu
• Inne nowotwory hormonozależne, które mogą ulegać progresji pod wpływem estrogenów

^{6 7}

Choroby gruczołu krokowego u mężczyzn

U pacjentów płci męskiej dehydroepiandrosteron nie powinien być stosowany w przypadku występowania:

• Łagodnego rozrostu gruczołu krokowego – DHEA może nasilać objawy choroby poprzez zwiększenie stężenia androgenów
• Raka gruczołu krokowego – ze względu na potencjalne działanie stymulujące wzrost komórek nowotworowych
• Raka sutka u mężczyzn – który podobnie jak u kobiet może być estrogenozależny

^{8 9}

Ciężka niewydolność narządowa

Dehydroepiandrosteron jest przeciwwskazany u pacjentów z ciężką niewydolnością następujących narządów:

Ciężka niewydolność wątroby

Pacjenci z ciężką niewydolnością wątroby nie powinni przyjmować DHEA z uwagi na fakt, że metabolizm tego hormonu odbywa się głównie w wątrobie. Zaburzenie funkcji hepatocytów może prowadzić do nieprawidłowego metabolizmu dehydroepiandrosteronu, kumulacji substancji w organizmie i nasilenia działań niepożądanych.^{10 11}

Ciężka niewydolność nerek

Stosowanie dehydroepiandrosteronu jest przeciwwskazane również u osób z ciężką niewydolnością nerek. Zaburzenie czynności wydalniczej nerek może prowadzić do kumulacji metabolitów DHEA w organizmie i zwiększenia ryzyka wystąpienia działań niepożądanych.^{12 13}

Ciąża i okres karmienia piersią

Dehydroepiandrosteron jest bezwzględnie przeciwwskazany w okresie ciąży i karmienia piersią. Stosowanie DHEA w tych okresach może prowadzić do zaburzeń hormonalnych u płodu i niemowlęcia poprzez przenikanie substancji przez barierę łożyskową lub do mleka matki. Należy poinformować pacjentkę o konieczności stosowania skutecznej antykoncepcji w trakcie leczenia dehydroepiandrosteronu.^{14 15}

Dodatkowe przeciwwskazania

Oprócz wymienionych wcześniej przeciwwskazań, w przypadku preparatu Femistelin wyróżniono dodatkowe grupy pacjentów, u których stosowanie dehydroepiandrosteronu jest niewskazane:

Dzieci i młodzież

Stosowanie DHEA u dzieci i młodzieży jest przeciwwskazane. Wynika to z potencjalnego wpływu dehydroepiandrosteronu na gospodarkę hormonalną rozwijającego się organizmu, co mogłoby prowadzić do zaburzeń dojrzewania płciowego i innych nieprawidłowości w rozwoju.¹⁶

Osoby z prawidłowym stężeniem DHEA

Suplementacja dehydroepiandrosteronu nie powinna być stosowana u osób, które wykazują prawidłowe stężenie DHEA w organizmie. W takich przypadkach dodatkowa suplementacja może prowadzić do nadmiernego wzrostu stężenia DHEA i jego metabolitów, zwiększając ryzyko wystąpienia działań niepożądanych związanych z zaburzeniami hormonalnymi.¹⁷

Kiedy i w jakich warunkach odradzić pacjentowi stosowanie dehydroepiandrosteronu?

Poza bezwzględnymi przeciwwskazaniami, lekarz powinien rozważyć odradzenie stosowania dehydroepiandrosteronu w następujących sytuacjach klinicznych:

Pacjenci z podwyższonym ryzykiem nowotworów hormonozależnych

U pacjentów z obciążonym wywiadem rodzinnym w kierunku nowotworów hormonozależnych (rak piersi, jajnika, endometrium czy prostaty) należy zachować szczególną ostrożność przy przepisywaniu dehydroepiandrosteronu. W takich przypadkach wskazane jest przeprowadzenie dokładnej analizy stosunku korzyści do ryzyka i rozważenie alternatywnych metod terapii.^{18 19}

Pacjenci z istniejącymi zaburzeniami hormonalnymi

Należy rozważyć odradzenie stosowania DHEA pacjentom z istniejącymi już zaburzeniami hormonalnymi, szczególnie z zaburzeniami androgenizacji u kobiet (np. zespół policystycznych jajników, hirsutyzm), gdyż dehydroepiandrosteron może nasilać objawy tych chorób poprzez zwiększenie stężenia androgenów.^{20 21}

Lekka i umiarkowana niewydolność wątroby i nerek

Chociaż bezwzględnym przeciwwskazaniem jest ciężka niewydolność wątroby i nerek, należy zachować ostrożność również u pacjentów z łagodną i umiarkowaną niewydolnością tych narządów. W takich przypadkach może być konieczne dostosowanie dawki lub częstsze monitorowanie parametrów laboratoryjnych.^{22 23}

Pacjenci z nietolerancją laktozy

Zarówno Biosteron, jak i Femistelin zawierają laktozę jednowodną (90 mg w tabletce), dlatego u pacjentów z nietolerancją galaktozy, niedoborem laktazy typu Lapp lub zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy należy rozważyć odradzenie stosowania tych preparatów lub zalecenie alternatywnych form leczenia.^{24 25}

Kobiety planujące ciążę

U kobiet planujących ciążę stosowanie dehydroepiandrosteronu powinno być odradzane ze względu na brak badań dotyczących bezpieczeństwa stosowania DHEA w okresie przedkoncepcyjnym oraz potencjalne ryzyko dla rozwijającego się płodu w przypadku zajścia w ciążę podczas terapii.^{26 27}