Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Dehydroepiandrosteron

Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania dehydroepiandrosteronu (DHEA)

Dehydroepiandrosteron (DHEA) jest hormonem steroidowym, który wymaga szczególnej uwagi podczas stosowania terapeutycznego. Przed rozpoczęciem leczenia oraz w trakcie długotrwałej terapii tą substancją konieczne jest przeprowadzenie odpowiednich badań lekarskich w celu wykluczenia nowotworów hormonozależnych, łagodnego rozrostu gruczołu krokowego oraz innych zaburzeń, które mogłyby uniemożliwiać przyjmowanie DHEA.¹²

Ograniczenia wiekowe i populacyjne

Preparaty zawierające dehydroepiandrosteron nie powinny być stosowane przez pacjentów poniżej 40 roku życia ze względu na fizjologiczny profil hormonalny w tej grupie wiekowej.³⁴ Ponadto, kobiety stosujące hormonalną terapię zastępczą (HTZ) powinny unikać równoczesnego przyjmowania DHEA ze względu na potencjalne interakcje hormonalne i możliwość nadmiernej stymulacji estrogenowej/androgenowej.⁵⁶

Produkty lecznicze zawierające DHEA, takie jak Biosteron czy Femistelin, są przeciwwskazane do stosowania u dzieci i młodzieży.⁷⁸

Interakcje z innymi lekami hormonalnymi

Dehydroepiandrosteron nie powinien być stosowany jednocześnie z preparatami zawierającymi androgeny, co mogłoby prowadzić do kumulacji efektów androgennych i nasilenia potencjalnych działań niepożądanych.⁹¹⁰

Dawkowanie i schemat stosowania

Przy stosowaniu preparatów z dehydroepiandrosteronu należy ściśle przestrzegać zalecanego dawkowania. Istotne jest, aby nie przekraczać zalecanych dawek, co mogłoby zwiększyć ryzyko wystąpienia działań niepożądanych.¹¹¹²

W przypadku preparatu Femistelin zaleca się przyjmowanie leku rano, zgodnie z naturalnym rytmem dobowym wydzielania tego hormonu.¹³ Jakakolwiek zmiana dawkowania, a szczególnie zwiększenie dawki, wymaga uprzedniej konsultacji z lekarzem prowadzącym.¹⁴

Działania niepożądane i postępowanie przy ich wystąpieniu

W przypadku wystąpienia nasilonych działań niepożądanych należy bezzwłocznie odstawić preparat zawierający dehydroepiandrosteron.¹⁵¹⁶

Szczególną uwagę należy zwrócić na objawy dermatologiczne, takie jak trądzik lub przetłuszczanie się skóry. W takich przypadkach zaleca się przerwanie stosowania preparatu na okres 2-3 tygodni. Po tym czasie można rozważyć wznowienie leczenia z zastosowaniem mniejszej dawki. Jeśli objawy niepożądane ponownie się pojawią, terapię należy definitywnie zakończyć.¹⁷¹⁸

U kobiet długotrwałe stosowanie dehydroepiandrosteronu w dawkach wyższych niż zalecane może prowadzić do poważnych zaburzeń endokrynologicznych i somatycznych, takich jak:¹⁹

• Zaburzenia miesiączkowania i niepłodność
• Zmniejszenie gruczołów sutkowych
• Hirsutyzm (nadmierne owłosienie typu męskiego)
• Objawy maskulinizacji
• Obniżenie odporności immunologicznej
• Zmiany behawioralne – nadmierna agresja i nadpobudliwość
• Przyrost masy ciała
• Obniżenie tonu głosu
• Łysienie kątowe typu męskiego

²⁰

Monitorowanie terapii DHEA

Podczas stosowania dehydroepiandrosteronu należy prowadzić systematyczne monitorowanie efektów terapii z uwzględnieniem różnorodnych parametrów klinicznych i biochemicznych:²¹

• Parametry psychiczne: witalność, samopoczucie, funkcje seksualne (potencja)
• Parametry somatyczne: masa ciała, dystrybucja tkanki tłuszczowej, stan tkanki mięśniowej
• Parametry hormonalne: stężenia LH (hormon luteinizujący), FSH (hormon folikulotropowy), wolny testosteron, prolaktyna
• Parametry specyficzne dla mężczyzn: stężenie PSA (swoisty antygen sterczowy), ocena stanu gruczołu krokowego
• Stan układu kostnego: badanie densytometryczne
• Parametry sercowo-naczyniowe: wartości ciśnienia tętniczego
• Parametry biochemiczne: morfologia krwi z hematokrytem, stężenie glukozy, elektrolity (sód, potas, wapń, fosfor), aktywność enzymów wątrobowych, profil lipidowy

²²

Ocena stosunku korzyści do ryzyka

Decyzja o rozpoczęciu terapii dehydroepiandrosteronu w przypadku dolegliwości związanych z andropauzą i menopauzą powinna być podjęta po wnikliwej analizie potencjalnych korzyści i możliwych zagrożeń związanych z leczeniem. Ważne jest, aby pacjent był poinformowany o konieczności przestrzegania dyscypliny terapeutycznej.²³

Zastosowanie u sportowców

Należy podkreślić, że produkty zawierające dehydroepiandrosteron są przeciwwskazane do stosowania przez sportowców, ponieważ substancja ta jest klasyfikowana jako niedozwolony środek anaboliczno-androgenny.²⁴

Nietolerancja laktozy

Preparaty zawierające dehydroepiandrosteron (Biosteron, Femistelin) zawierają laktozę jednowodną (90 mg) i nie powinny być stosowane u pacjentów z rzadko występującą dziedziczną nietolerancją galaktozy, niedoborem laktazy typu Lapp lub zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy.²⁵²⁶