Właściwości farmakokinetyczne
Dehydroepiandrosteron

Właściwości farmakokinetyczne dehydroepiandrosteronu (DHEA)

Parametry farmakokinetyczne dehydroepiandrosteronu (DHEA) zostały szczegółowo zbadane zarówno u zwierząt, jak i u ludzi. Badania przeprowadzono przy różnych drogach podania substancji – doustnej oraz dożylnej, często stosując rozpuszczalny w wodzie siarczan DHEA. Zakres badanych dawek u ludzi był bardzo szeroki, obejmując spektrum od kilku miligramów do ponad 1 grama. Badaniami objęto zarówno mężczyzn, jak i kobiety w różnych grupach wiekowych, w tym osoby młode oraz w podeszłym wieku.^{1 2}

Wchłanianie

Dehydroepiandrosteron po podaniu doustnym charakteryzuje się dobrą absorpcją z przewodu pokarmowego. Ze względu na lipofilowy charakter substancji i jej nierozpuszczalność w wodzie, przyjmowanie DHEA z pokarmem bogatym w tłuszcze znacząco ułatwia jego wchłanianie. Maksymalne stężenie DHEA oraz jego głównego metabolitu – siarczanu dehydroepiandrosteronu (DHEA-S) – można zaobserwować we krwi po około 2-5 godzinach od momentu podania, co wskazuje na relatywnie szybką absorpcję.^{3 4}

Dystrybucja

Po wchłonięciu z przewodu pokarmowego, DHEA wykazuje stosunkowo słabe wiązanie z albuminami osocza. Stopień wiązania wolnego dehydroepiandrosteronu z białkami wynosi około 10-20%, co oznacza, że większość substancji występuje w postaci wolnej i podlega szybkim przemianom metabolicznym. Odmienną charakterystykę prezentuje metabolit DHEA – siarczan dehydroepiandrosteronu (DHEA-S), który silnie wiąże się z albuminami osocza (w około 80-90%), co znacząco wydłuża jego okres półtrwania. Objętość dystrybucji siarczanu DHEA wynosi około 9 litrów.^{5 6}

Metabolizm

Metabolizm dehydroepiandrosteronu rozpoczyna się od szybkiego sprzęgania z kwasem siarkowym. Ten proces zachodzi głównie w wątrobie pod wpływem enzymów należących do rodziny sulfotransferaz. W wyniku tej reakcji powstaje siarczan dehydroepiandrosteronu (DHEA-S), który stanowi najważniejszy metabolit pośredni DHEA. DHEA-S transportowany jest z krwią do tkanek docelowych, do których zaliczają się między innymi:

• Piersi
• Gruczoł krokowy
• Narządy rodne
• Kości
• Mięśnie szkieletowe

^{7 8}

W tkankach docelowych DHEA-S ulega desulfatacji do wolnego DHEA, który następnie pod wpływem specyficznych enzymów ulega konwersji do androstendionu, a następnie do testosteronu. U kobiet powstałe androstendion i testosteron podlegają dalszym przemianom, przekształcając się odpowiednio w estron oraz estradiol. Te hormony płciowe, zarówno męskie jak i żeńskie, podlegają charakterystycznym dla siebie przemianom biochemicznym, w wyniku których powstają różnorodne metabolity sprzężone z kwasem glukuronowym, które następnie są eliminowane z organizmu.^{9 10}

Eliminacja

Dehydroepiandrosteron jest wydalany z organizmu człowieka dwiema głównymi drogami: z moczem oraz z kałem, w postaci nieaktywnych metabolitów. Główną drogę eliminacji stanowi wydalanie nerkowe – przez nerki do moczu trafia około 50-70% wchłoniętej dawki DHEA. Pozostała część wydala się z żółcią do jelit i zostaje usunięta wraz z kałem.^{11 12}

Istotne różnice farmakologiczne występują między wolnym DHEA a jego sprzężoną formą:

• Wolny DHEA – niesprzężony z siarczanem słabo wiąże się z białkami osocza i jest szybko eliminowany z organizmu. Jego klirens wynosi około 2000 l/24h, a okres półtrwania jest stosunkowo krótki i wynosi zaledwie 15-40 minut.
• DHEA-S (siarczan dehydroepiandrosteronu) – silnie wiąże się z albuminami i charakteryzuje się znacznie dłuższym okresem półtrwania, wynoszącym około 12 godzin. Klirens DHEA-S jest wyraźnie niższy w porównaniu do wolnego DHEA i wynosi około 13 l/24h.

^{13 14}

Ważną właściwością farmakokinetyczną dehydroepiandrosteronu jest brak kumulacji w organizmie. Zarówno DHEA, jak i jego siarczan (DHEA-S) nie ulegają akumulacji, a przy przewlekłym stosowaniu ustala się stacjonarne stężenie hormonu we krwi.^{15 16}

Porównanie parametrów farmakokinetycznych DHEA i DHEA-S

Szlak metaboliczny DHEA w organizmie

Schemat przemian metabolicznych dehydroepiandrosteronu obejmuje następujące kluczowe etapy:

1. Absorpcja DHEA z przewodu pokarmowego
2. Sprzęganie DHEA z kwasem siarkowym w wątrobie (powstawanie DHEA-S)
3. Transport DHEA-S z krwią do tkanek docelowych
4. Desulfatacja DHEA-S do wolnego DHEA w tkankach docelowych
5. Przekształcenie DHEA do androstendionu
6. Konwersja androstendionu do testosteronu lub estronu (u kobiet)
7. Dalsze przemiany do estradiolu (u kobiet)
8. Sprzęganie metabolitów z kwasem glukuronowym
9. Eliminacja nieaktywnych metabolitów z moczem i kałem

^{17 18}