skala Tannera
Skala Tannera, znana również jako klasyfikacja Tannera lub stadia dojrzewania według Tannera, to system służący do oceny rozwoju fizycznego dzieci i młodzieży podczas dojrzewania płciowego. Opracowana w latach 60. XX wieku przez brytyjskiego pediatrę Jamesa Tannera, skala ta jest standardowym narzędziem klinicznym używanym na całym świecie.
Klasyfikacja Tannera dzieli proces dojrzewania na pięć etapów (I-V), od dzieciństwa (stadium I) do pełnej dojrzałości płciowej (stadium V). U dziewcząt oceniane są dwa niezależne parametry: rozwój piersi oraz owłosienie łonowe. U chłopców ocenie podlega rozwój narządów płciowych zewnętrznych oraz owłosienie łonowe. Tempo przechodzenia przez poszczególne stadia jest indywidualne i może się znacznie różnić między dziećmi.
Skala Tannera ma kluczowe znaczenie w praktyce medycznej, szczególnie w endokrynologii dziecięcej i pediatrii. Pozwala na obiektywną ocenę prawidłowości przebiegu dojrzewania, identyfikację przedwczesnego lub opóźnionego dojrzewania oraz monitorowanie efektów leczenia zaburzeń endokrynologicznych. Jest również istotnym elementem diagnostyki różnicowej w przypadku zaburzeń wzrastania i rozwoju.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Rosufy
Produkt leczniczy Rosufy (rozuwastatyna) wymaga szczególnej ostrożności ze względu na ryzyko działań niepożądanych, zwłaszcza przy dawce 40 mg, gdzie obserwowano przemijającą proteinurię kanalikową oraz zwiększoną częstość ciężkich działań niepożądanych nerkowych. Monitorowanie czynności nerek jest zalecane podczas rutynowych badań kontrolnych u pacjentów stosujących tę dawkę. Działania niepożądane mięśniowe, takie jak bóle mięśni, miopatia i rabdomioliza, występują częściej przy dawkach powyżej 20 mg, szczególnie 40 mg. Konieczne jest monitorowanie aktywności kinazy kreatynowej (CK), z uwzględnieniem, że nie należy wykonywać pomiarów po intensywnym wysiłku fizycznym. Leczenie nie powinno być rozpoczynane lub powinno być przerwane, jeśli aktywność CK przekracza 5 × GGN. Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów z czynnikami ryzyka miopatii, takimi jak zaburzenia czynności nerek, niedoczynność tarczycy, choroby mięśniowe w wywiadzie, nadużywanie alkoholu, wiek >70 lat oraz przy jednoczesnym stosowaniu leków z grupy fibratów, cyklosporyny, kwasu nikotynowego, leków przeciwgrzybiczych azolowych, inhibitorów proteazy i makrolidów.
aminotransferaza wątrobowa, antybiotyk makrolidowy, choroba wątroby, cyklosporyna, fibrat, gemfibrozyl, hiperglikemia, immunozależna miopatia martwicza, inhibitor proteazy, inhibitor reduktazy HMG-CoA, kinaza kreatynowa, kwas fusydowy, laktoza jednowodna, lek przeciwgrzybiczny z grupy azoli, miopatia, niedobór laktazy, niedociśnienie, niedoczynność tarczycy, nietolerancja galaktozy, proteinuria, rabdomioliza, sepsa, skala Tannera, śródmiąższowe zapalenie płuc, zespół nerczycowy, zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy - Leksykon leków
Działania niepożądane – Ximve 40 mg
Profil bezpieczeństwa symwastatyny został potwierdzony w dużych badaniach klinicznych, takich jak HPS (n=20 536) i 4S (n=4444). W badaniu HPS stosowanie symwastatyny w dawce 40 mg/dobę przez średnio 5 lat wykazało porównywalne wskaźniki przerwania leczenia z powodu działań niepożądanych w porównaniu z placebo (4,8% vs 5,1%). Częstość miopatii była niska (<0,1%), a podwyższenie aktywności aminotransferaz (ALT, AST) ponad 3-krotnie powyżej normy wystąpiło u 0,21% pacjentów na symwastatynie vs 0,09% w grupie placebo. Dawka 80 mg/dobę wiązała się z wyższym ryzykiem miopatii (1,0%) w porównaniu do 20 mg/dobę (0,02%). Rzadkie, ale poważne działania niepożądane obejmują rabdomiolizę, immunozależną miopatię martwiczą (IMNM) oraz niewydolność wątroby. Dolegliwości żołądkowo-jelitowe, zaburzenia neurologiczne (np. bóle głowy, parestezje), skórne i psychiczne (np. bezsenność, depresja) występowały rzadko lub bardzo rzadko.
aminotransferaza alaninowa, aminotransferaza asparaginianowa, aminotransferazy, anafilaksja, astenia, ból mięśniowy, cukrzyca, eozynofilia, fosfataza alkaliczna, gamma-glutamylotranspeptydaza, ginekomastia, Heart Protection Study, hipercholesterolemia rodzinna, immunozależna miopatia martwicza, kinaza kreatynowa, małopłytkowość, miastenia oczna, miopatia, neuropatia obwodowa, niedokrwistość, niewydolność wątroby, obrzęk naczynioruchowy, parestezje, polekowe zmiany liszajowate, rabdomioliza, skala Tannera, śródmiąższowa choroba płuc, symwastatyna, tendinopatia, zaburzenia erekcji, zaburzenia funkcji poznawczych, zapalenie naczyń, zapalenie trzustki, zapalenie wątroby, zespół nadwrażliwości, zespół toczniopodobny - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Atorvastatin Bluefish AB 60 mg
Atorwastatyna, będąca selektywnym, kompetycyjnym inhibitorem reduktazy HMG-CoA, skutecznie obniża syntezę cholesterolu w wątrobie, co prowadzi do zmniejszenia stężenia LDL-C, całkowitego cholesterolu, triglicerydów oraz apolipoproteiny B, a także do zwiększenia aktywności receptorów LDL i poprawy jakości krążących cząsteczek LDL. W badaniach klinicznych wykazano, że dawki atorwastatyny od 10 mg do 80 mg/dobę powodują redukcję LDL-C w zakresie 41-61%, całkowitego cholesterolu o 30-46%, triglicerydów o 14-33%, a apolipoproteiny B o 34-50%. W badaniu REVERSAL (80 mg/dobę) odnotowano zahamowanie progresji miażdżycy tętnic wieńcowych oraz istotne zmniejszenie stężenia CRP o 36,4%, co wskazuje na działanie przeciwzapalne leku. W badaniu MIRACL stosowanie atorwastatyny 80 mg/dobę u pacjentów z ostrym zespołem wieńcowym zmniejszyło ryzyko złożonych zdarzeń sercowo-naczyniowych o 16% (p=0,048). W badaniu ASCOT-LLA (10 mg/dobę) u pacjentów z nadciśnieniem tętniczym i czynnikami ryzyka sercowo-naczyniowego wykazano redukcję względnego ryzyka zakończonej zgonem choroby wieńcowej i zawału mięśnia sercowego o 36% (p=0,0005).
apolipoproteina B, białko C-reaktywne, choroba wieńcowa, cukrzyca insulinoniezależna, HDL-C, heterozygotyczna hipercholesterolemia rodzinna, hipercholesterolemia rodzinna, hiperlipidemia mieszana, homozygotyczna hipercholesterolemia rodzinna, incydent mózgowo-naczyniowy, inhibitor kompetycyjny, inhibitor reduktazy HMG-CoA, LDL, LDL-C, lipoproteiny, miażdżyca, nadciśnienie tętnicze, niestabilna dławica piersiowa, ostry zespół wieńcowy, parametry lipidowe, przemijający napad niedokrwienny, przerost lewej komory, receptor LDL, reduktaza HMG-CoA, skala Tannera, triglicerydy, udar krwotoczny, udar lakunarny, udar niedokrwienny, ultrasonografia wewnątrznaczyniowa, VLDL, zawał mięśnia sercowego - Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Zocor 40 40 mg
ZOCOR (symwastatyna) jest stosowany w leczeniu hipercholesterolemii oraz prewencji zdarzeń sercowo-naczyniowych, dostępny w dawkach 10 mg, 20 mg i 40 mg, z zakresem dawkowania od 5 do 80 mg podawanych doustnie wieczorem. Modyfikacje dawki powinny odbywać się co minimum 4 tygodnie. Maksymalna dawka 80 mg jest zarezerwowana dla pacjentów z ciężką hipercholesterolemią i wysokim ryzykiem sercowo-naczyniowym, u których niższe dawki są nieskuteczne. Terapia rozpoczyna się zwykle od 10-20 mg, a w przypadku konieczności redukcji LDL-C powyżej 45% dawkę początkową zwiększa się do 20-40 mg. W homozygotycznej hipercholesterolemii rodzinnej dawka początkowa wynosi 40 mg, stosowana jako uzupełnienie innych metod leczenia. U pacjentów stosujących lomitapid dawka ZOCOR nie powinna przekraczać 40 mg/dobę.
afereza LDL, amiodaron, amlodypina, cholesterol LDL, choroba wieńcowa, ciężka hipercholesterolemia, dieta niskocholesterolowa, diltiazem, elbaswir, fenofibrat, fibrat, gemfibrozyl, grazoprewir, heterozygotyczna hipercholesterolemia rodzinna, hipercholesterolemia, hiperlipidemia, homozygotyczna hipercholesterolemia rodzinna, klirens kreatyniny, LDL-C, leczenie hipolipemizujące, lomitapid, miopatia, preparat wiążący kwasy żółciowe, skala Tannera, symwastatyna, werapamil, zaburzenie czynności nerek, zdarzenie sercowo-naczyniowe - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Rosucard 10 mg
Rozuwastatyna, będąca selektywnym i kompetycyjnym inhibitorem reduktazy HMG-CoA, wykazuje wielokierunkowe działanie hipolipemizujące, głównie poprzez zwiększenie ekspresji receptorów LDL w hepatocytach oraz hamowanie syntezy VLDL. W badaniach klinicznych u dorosłych z hipercholesterolemią typu IIa i IIb, stosowanie dawek od 5 mg do 40 mg skutkowało znaczącym obniżeniem LDL-C (do -63%), cholesterolu całkowitego (do -46%), triglicerydów (do -28%) oraz ApoB (do -54%), przy jednoczesnym wzroście HDL-C (do +14%) i ApoA-I. Efekt terapeutyczny pojawia się szybko, już po 1 tygodniu, z maksymalną odpowiedzią po 4 tygodniach. W badaniu JUPITER u pacjentów z podwyższonym ryzykiem sercowo-naczyniowym rozuwastatyna 20 mg/dobę zmniejszyła LDL-C o 45% (p<0,001) oraz istotnie obniżyła ryzyko zdarzeń sercowo-naczyniowych w podgrupach wysokiego ryzyka (ARR 8,8 i 5,1 na 1000 pacjento-lat), bez wpływu na całkowitą śmiertelność. W badaniu METEOR lek spowolnił progresję grubości kompleksu błony środkowej tętnicy szyjnej (CIMT) o -0,0145 mm/rok (p<0,0001), choć związek tego parametru z ryzykiem klinicznym pozostaje niepotwierdzony.
afereza, apolipoproteina A-I, apolipoproteina B, cholesterol całkowity, cholesterol HDL, cholesterol LDL, cholesterol nie-HDL, choroba wieńcowa serca, Europejskie Towarzystwo Arteriosklerozy, ezetymib, hipercholesterolemia pierwotna, hipercholesterolemia rodzinna heterozygotyczna, hipercholesterolemia rodzinna homozygotyczna, hipertriglicerydemia, inhibitor reduktazy HMG-CoA, lipoproteina LDL, lipoproteina VLDL, miażdżyca subkliniczna, reduktaza HMG-CoA, skala Framingham, skala Tannera, triglicerydy, udar mózgu, współczynnik aterogenny, zawał serca, zdarzenie sercowo-naczyniowe - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Zaranta 5 mg
Rozuwastatyna, będąca inhibitorem reduktazy HMG-CoA, wykazuje silne i szybkie działanie hipolipemizujące, głównie w wątrobie, poprzez zwiększenie ekspresji receptorów LDL oraz hamowanie syntezy VLDL. W badaniach klinicznych u dorosłych z hipercholesterolemią typu IIa i IIb, dawki od 5 do 40 mg powodowały istotne, zależne od dawki obniżenie LDL-C (od -45% do -63%), cholesterolu całkowitego (od -33% do -46%) oraz triglicerydów (do -35%), przy jednoczesnym wzroście HDL-C (8-14%). Terapia rozuwastatyną skutecznie modyfikuje również inne parametry lipidowe, takie jak ApoB, nonHDL-C i współczynniki lipidowe (np. LDL-C/HDL-C). Efekt terapeutyczny pojawia się już po tygodniu, a pełna odpowiedź utrzymuje się podczas dalszego leczenia. W badaniu METEOR u pacjentów z niskim ryzykiem sercowo-naczyniowym rozuwastatyna 40 mg spowolniła progresję miażdżycy tętnic szyjnych (zmiana CIMT o -0,0145 mm/rok vs. progresja +0,0131 mm/rok w grupie placebo, p<0,0001), choć związek CIMT z ryzykiem zdarzeń sercowo-naczyniowych pozostaje niepotwierdzony.
afereza, cholesterol całkowity, fenofibrat, frakcja HDL-cholesterol, frakcja LDL-cholesterol, frakcja nonHDL-C, hipercholesterolemia pierwotna, hipertriglicerydemia, inhibitor reduktazy HMG-CoA, katabolizm LDL, lipoproteina ApoB, mewalonian, mieszana dyslipidemia, podkliniczna miażdżyca tętnic, rodzinna heterozygotyczna hipercholesterolemia, rodzinna homozygotyczna hipercholesterolemia, skala Tannera, triglicerydy, współczynnik ryzyka Framingham, zawał mięśnia sercowego, zdarzenie sercowo-naczyniowe - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Rosuvastatin Krka 10 mg
Rosuwastatyna jest selektywnym, kompetycyjnym inhibitorem reduktazy HMG-CoA, działającym głównie w wątrobie, co prowadzi do zwiększenia ekspresji receptorów LDL i zmniejszenia produkcji VLDL. W efekcie obserwuje się istotne obniżenie stężenia LDL-C (do -63% przy dawce 40 mg), cholesterolu całkowitego (do -46%), triglicerydów (do -35%) oraz nie-HDL-C, a także wzrost HDL-C (do +14%) i ApoA-I. Efekt terapeutyczny jest szybki (pełna odpowiedź w 4 tygodnie) i stabilny, niezależny od wieku, płci, rasy czy współistniejących chorób, takich jak cukrzyca czy rodzinna hipercholesterolemia. W badaniach klinicznych fazy III u pacjentów z hipercholesterolemią typu IIa i IIb (średnie LDL-C około 4,8 mmol/l) 80% pacjentów leczonych dawką 10 mg osiągnęło cel terapeutyczny LDL-C <3 mmol/l. U pacjentów z rodzinną heterozygotyczną hipercholesterolemią dawka 40 mg przez 12 tygodni obniżyła LDL-C o 53%, a cel LDL-C <3 mmol/l osiągnęło 33% chorych.
afereza, dyslipidemia, ezetymib, fenofibrat, frakcja nie-HDL-C, HDL cholesterol, hipercholesterolemia typu IIa, inhibitor kompetycyjny, inhibitor reduktazy HMG-CoA, katabolizm LDL, kompleks intima-media, LDL cholesterol, lipoproteina ApoA-I, lipoproteina ApoB, mewalonian, miażdżyca tętnic, niacyna, prekursor cholesterolu, profil lipidowy, receptor LDL, reduktaza HMG-CoA, rodzinna heterozygotyczna hipercholesterolemia, rodzinna homozygotyczna hipercholesterolemia, rozuwastatyna, skala Tannera, terapia skojarzona, triglicerydy, zaburzenie lipidowe - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Atoris 40 mg
Atorwastatyna charakteryzuje się szybkim wchłanianiem po podaniu doustnym, osiągając maksymalne stężenie w osoczu (Cmax) w ciągu 1-2 godzin, z biodostępnością tabletek powlekanych na poziomie 95-99%. Całkowita biodostępność ogólnoustrojowa wynosi około 12%, a aktywność hamująca reduktazę HMG-CoA około 30%, co wynika z efektu pierwszego przejścia i metabolizmu wątrobowego przez cytochrom P-450 3A4. Lek wykazuje dużą objętość dystrybucji (~381 l) i silne wiązanie z białkami osocza (≥98%). Metabolity orto- i para-hydroksylowe zachowują aktywność farmakologiczną, odpowiadając za około 70% efektu terapeutycznego. Atorwastatyna jest substratem transporterów wątrobowych OATP1B1, OATP1B3, P-gp oraz BCRP, co wpływa na jej farmakokinetykę, a główną drogą eliminacji jest wydalanie z żółcią. Okres półtrwania leku wynosi około 14 godzin, natomiast okres działania hamującego reduktazę HMG-CoA jest dłuższy i wynosi 20-30 godzin, co umożliwia dawkowanie raz na dobę.
atorwastatyna, białko oporności raka piersi, biodostępność, cholesterol całkowity, cytochrom P-450 3A4, efekt pierwszego przejścia, heterozygotyczna hipercholesterolemia rodzinna, hydroksyatorwastatyna, LDL-C, OATP1B1, P-glikoproteina, pole pod krzywą stężenia, polimorfizm SLCO1B1, polipeptyd transportujący aniony organiczne, rabdomioliza, reduktaza HMG-CoA, skala Child-Pugh, skala Tannera, skalowanie allometryczne, stężenie maksymalne, stężenie maksymalne w osoczu, transporter OATP1B1 - Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Ximve 40 mg
Lek Ximve zawierający symwastatynę jest dostępny w tabletkach powlekanych o dawkach 10 mg, 20 mg i 40 mg, przeznaczonych do stosowania doustnego, raz na dobę wieczorem. Zakres dawkowania wynosi od 5 mg do 80 mg na dobę, z modyfikacją dawki co minimum 4 tygodnie. Najwyższa dawka 80 mg jest zarezerwowana dla pacjentów z ciężką hipercholesterolemią i wysokim ryzykiem sercowo-naczyniowym, którzy nie osiągnęli celów terapeutycznych przy niższych dawkach. W hipercholesterolemii pierwotnej dawka początkowa to zwykle 10-20 mg/dobę, z możliwością zwiększenia do 20-40 mg/dobę przy konieczności redukcji LDL-C powyżej 45%. U pacjentów z homozygotyczną hipercholesterolemią rodzinną zaleca się dawkę początkową 40 mg/dobę, stosowaną jako terapia uzupełniająca. W profilaktyce zdarzeń sercowo-naczyniowych dawka wynosi 20-40 mg/dobę. U dzieci i młodzieży (10-17 lat) z heterozygotyczną hipercholesterolemią rodzinną dawka początkowa to 10 mg/dobę, z zakresem do 40 mg/dobę, przy czym doświadczenia u dzieci przed okresem dojrzewania są ograniczone.
afereza LDL, amiodaron, amlodypina, choroba wieńcowa, dieta niskocholesterolowa, diltiazem, elbaswir, fenofibrat, fibrat, gemfibrozyl, grazoprewir, heterozygotyczna hipercholesterolemia rodzinna, hipercholesterolemia, hipercholesterolemia pierwotna, hiperlipidemia, homozygotyczna hipercholesterolemia rodzinna, klirens kreatyniny, lomitapid, powikłania sercowo-naczyniowe, poziom LDL-C, preparaty wiążące kwasy żółciowe, skala Tannera, symwastatyna, werapamil, zaburzenia czynności nerek, zdarzenia sercowo-naczyniowe - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Atorvastatin Aurovitas 10 mg
Atorwastatina Aurovitas, dostępna w dawkach 10 mg, 20 mg i 40 mg, charakteryzuje się szybkim wchłanianiem po podaniu doustnym, osiągając maksymalne stężenie w osoczu (Cmax) w ciągu 1-2 godzin. Biodostępność całkowita wynosi około 12%, a aktywność hamująca reduktazę HMG-CoA sięga około 30%, co wynika z efektu pierwszego przejścia i metabolizmu wątrobowego. Lek wykazuje dużą objętość dystrybucji (~381 l) oraz wysoki stopień wiązania z białkami osocza (≥98%). Metabolizm zachodzi głównie przez CYP3A4, prowadząc do powstania aktywnych metabolitów orto- i parahydroksylowych, które odpowiadają za około 70% całkowitej aktywności farmakodynamicznej. Okres półtrwania atorwastatyny wynosi około 14 godzin, jednak efekt hamowania reduktazy utrzymuje się 20-30 godzin dzięki obecności aktywnych metabolitów. Transportery OATP1B1, OATP1B3, P-gp i BCRP odgrywają istotną rolę w farmakokinetyce leku, wpływając na jego wchłanianie i wydalanie.
Atorvastatin Aurovitas, atorwastatyna, beta-oksydacja, białko oporności raka piersi, biodostępność leku, cytochrom P-450 3A4, efekt pierwszego przejścia, glukuronidacja, heterozygotyczna hipercholesterolemia rodzinna, krążenie wątrobowo-jelitowe, OATP1B1, OATP1B3, P-glikoproteina, poalkoholowe uszkodzenie wątroby, polimorfizm SLCO1B1, pompy effluksowe, rabdomioliza, reduktaza HMG-CoA, skala Child-Pugh, skala Tannera, stężenie w osoczu, transportery wątrobowe