zespół Criglera-Najjara

Zespół Criglera-Najjara to rzadkie zaburzenie genetyczne charakteryzujące się hiperbilirubinemią niezwiązaną (niesprzężoną) wywołaną całkowitym lub częściowym niedoborem enzymu glukuronylotransferazy urydynowej (UGT1A1), odpowiedzialnego za sprzęganie bilirubiny. Wyróżnia się dwa typy schorzenia: typ I (ciężki) z całkowitym brakiem aktywności enzymatycznej oraz typ II (łagodniejszy) z częściową aktywnością enzymu.

Typ I zespołu Criglera-Najjara manifestuje się ciężką żółtaczką już w okresie noworodkowym, z poziomami bilirubiny przekraczającymi 20-25 mg/dl. Bez interwencji terapeutycznej prowadzi do encefalopatii bilirubinowej (kernicterus) i śmierci. Choroba dziedziczy się autosomalnie recesywnie i nie reaguje na leczenie fenobarbitalem. Podstawowym leczeniem jest fototerapia przez całe życie, a jedyną metodą całkowitego wyleczenia pozostaje przeszczep wątroby.

Typ II charakteryzuje się umiarkowaną hiperbilirubinemią (zazwyczaj poniżej 20 mg/dl), lepszym rokowaniem i odpowiedzią na leczenie fenobarbitalem, który indukuje resztkową aktywność enzymu UGT1A1. Pacjenci z tym typem choroby rzadziej rozwijają neurotoksyczność i zazwyczaj dożywają wieku dorosłego bez poważnych powikłań neurologicznych. Diagnostyka różnicowa obejmuje inne przyczyny hiperbilirubinemii niezwiązanej, w tym zespół Gilberta oraz hemolizę.

Powiązane wpisy

Leksykon chorób i schorzeń
Żółtaczka noworodkowa – Patofizjologia i mechanizm

Żółtaczka noworodkowa jest wynikiem hiperbilirubinemii, najczęściej niezwiązanej (pośredniej), spowodowanej zwiększoną produkcją bilirubiny (6-8 mg/kg/dobę u noworodków vs. 3-4 mg/kg/dobę u dorosłych) oraz niedojrzałością metaboliczną wątroby, w tym obniżoną aktywnością enzymu UDP-glukuronylotransferazy (UGT1A1) do około 1% aktywności dorosłych. Fizjologiczna żółtaczka pojawia się między 2. a 8. dniem życia i jest związana z krótszym czasem życia erytrocytów, wzmożonym rozpadem hemoglobiny płodowej oraz zwiększonym krążeniem wątrobowo-jelitowym bilirubiny. Patologiczna żółtaczka manifestuje się w pierwszych 24 godzinach życia, z szybkim wzrostem bilirubiny (>5 mg/dl/dobę), utrzymującym się ponad 14 dni lub z podwyższonym stężeniem bilirubiny bezpośredniej (>2 mg/dl), i może wynikać z hemolizy (np. niezgodność grupowa ABO, Rh, niedobór G6PD), zaburzeń genetycznych (zespół Gilberta, Criglera-Najjara) lub infekcji. Żółtaczka związana z karmieniem piersią dzieli się na niedostateczne karmienie i żółtaczkę mleka matki, z mechanizmami obejmującymi hamowanie UGT1A1 i zwiększoną aktywność β-glukuronidazy.
bariera krew-mózg, beta-glukuronidaza, bilirubina niezwiązana, cholestaza, dehydrogenaza glukozo-6-fosforanowa, encefalopatia bilirubinowa, fototerapia, hemoglobina, hemoglobina płodowa, hemoliza, hepatocyt, hiperbilirubinemia, hiperbilirubinemia niezwiązana, kernicterus, krążenie wątrobowo-jelitowe, metabolizm bilirubiny, mózgowe porażenie dziecięce, neurotoksyczność bilirubiny, niedojrzałość wątroby, sferocytoza wrodzona, smółka, talasemia, UDP-glukuronylotransferaza, urobilinogen, wcześniactwo, zespół Criglera-Najjara, zespół Gilberta, żółtaczka noworodkowa
Leksykon chorób i schorzeń
Zespół gilberta – Diagnostyka i diagnoza

Zespół Gilberta to łagodne, dziedziczne zaburzenie metabolizmu bilirubiny, charakteryzujące się izolowanym podwyższeniem poziomu bilirubiny niesprzężonej, zwykle w zakresie 1-6 mg/dl (do 100 μmol/l), przy prawidłowych wynikach enzymów wątrobowych (AST, ALT, fosfataza alkaliczna, GGTP) i braku cech hemolizy. Diagnostyka opiera się na wykluczeniu innych przyczyn hiperbilirubinemii, takich jak choroby hemolityczne czy zapalenie wątroby, oraz potwierdzeniu charakterystycznego wzorca biochemicznego – podwyższonej bilirubiny całkowitej z przewagą frakcji niesprzężonej (>70%). W diagnostyce różnicowej uwzględnia się także cięższe formy niedoboru UGT1A1, jak zespół Criglera-Najjara. Testy dodatkowe, takie jak test głodzenia (24-48 h) czy testy z kwasem nikotynowym i fenobarbitalem, mogą potwierdzić diagnozę. Genetyczne potwierdzenie mutacji w genie UGT1A1, zwłaszcza allelu UGT1A1*28, jest możliwe, ale nie jest rutynowo wymagane.
atrezja dróg żółciowych, badanie genetyczne, badanie krwi, bilirubina całkowita, bilirubina niesprzężona, biopsja wątroby, choroba hemolityczna, dehydrogenaza mleczanowa, enzym wątrobowy, fosfataza alkaliczna, funkcja wątroby, gamma-glutamylotranspeptydaza, gen UGT1A1, hemoliza, hiperbilirubinemia, marskość wątroby, metabolizm bilirubiny, morfologia krwi, parametry wątrobowe, retikulocyty, rezonans magnetyczny, test Coombsa, tomografia komputerowa, UDP-glukuronylotransferaza, zapalenie wątroby, zespół Criglera-Najjara, zespół Gilberta
Leksykon chorób i schorzeń
Żółtaczka noworodkowa – Patofizjologia i mechanizm

Żółtaczka noworodkowa jest klinicznym objawem hiperbilirubinemii, charakteryzującym się żółtym zabarwieniem skóry i twardówek, wynikającym z podwyższonego stężenia bilirubiny w surowicy. Wyróżnia się dwa typy hiperbilirubinemii: niezwiązaną (pośrednią) i związaną (bezpośrednią), z których większość przypadków u noworodków to hiperbilirubinemia niezwiązana. Patogeneza żółtaczki noworodkowej jest wieloczynnikowa i obejmuje zwiększoną produkcję bilirubiny (6-8 mg/kg/dzień u noworodków vs. 3-4 mg/kg/dzień u dorosłych), niedojrzałość enzymatyczną (niska aktywność UDP-glukuronylotransferazy do około 14 tygodnia życia), zwiększone krążenie wątrobowo-jelitowe oraz czynniki genetyczne (np. zespół Gilberta, niedobór G6PD). Fizjologiczna żółtaczka noworodkowa osiąga szczytowe stężenia bilirubiny całkowitej (TSB) na poziomie 5-6 mg/dl (86-103 μmol/l), a zaostrzone formy mogą sięgać 7-17 mg/dl (104-291 μmol/l). Patologiczna żółtaczka definiowana jest przez pojawienie się w ciągu pierwszych 24 godzin życia, wzrost TSB >5 mg/dl (86 μmol/l) na dobę lub stężenie >17 mg/dl (290 μmol/l), często związana z hemolizą, infekcjami, zaburzeniami genetycznymi lub anatomicznymi.
atrezja dróg żółciowych, bariera krew-mózg, cholestaza, choroba hemolityczna, encefalopatia bilirubinowa, fototerapia, hiperbilirubinemia niezwiązana, hiperbilirubinemia noworodkowa, hiperbilirubinemia związana, jądra podstawy, kernicterus, neurotoksyczność bilirubiny, niedobór dehydrogenazy glukozo-6-fosforanowej, niedoczynność tarczycy, niezgodność grup krwi, porażenie mózgowe, refluks pęcherzowo-moczowodowy, stężenie bilirubiny w surowicy, UDP-glukuronylotransferaza, układ siateczkowo-śródbłonkowy, uropatia zaporowa, wrodzona sferocytoza, zakażenie układu moczowego, zespół Criglera-Najjara, zespół Gilberta, żółtaczka fizjologiczna, żółtaczka noworodkowa, żółtaczka patologiczna, żółtaczka związana z karmieniem piersią
Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Irinotecan Eugia 20 mg/ml

Irynotekan (chlorowodorek trójwodny) stosowany w onkologii charakteryzuje się specyficzną farmakokinetyką. Po podaniu dawki 350 mg/m² w infuzji 30-minutowej, maksymalne stężenie irynotekanu w osoczu wynosi średnio 7,7 μg/mL, a aktywnego metabolitu SN-38 – 56 ng/mL, z AUC odpowiednio 34 μg·h/mL i 451 ng·h/mL. Objętość dystrybucji (Vss) to 157 L/m², a wiązanie z białkami osocza wynosi około 65% dla irynotekanu i 95% dla SN-38. Metabolizm obejmuje hydrolizę do SN-38 przez karboksyloesterazę oraz utlenianie przez CYP3A, z wydalaniem głównie z kałem (33%) i moczem (22%). Lek wykazuje dwu- lub trójfazowy profil eliminacji z klirensem 15 L/h/m² i okresami półtrwania: 12 minut, 2,5 godziny i 14,2 godziny dla irynotekanu oraz 13,8 godziny dla SN-38. U pacjentów z podwyższoną bilirubiną (1,5–3x ULN) klirens irynotekanu zmniejsza się o 40%, co wymaga redukcji dawki do 200 mg/m², aby uzyskać ekspozycję porównywalną do standardowej dawki 350 mg/m² u pacjentów z prawidłową funkcją wątroby.
białka osocza, cytochrom P450 3A, działanie cytotoksyczne, farmakokinetyka populacyjna, genotypowanie, irynotekan, karboksyloesteraza, klirens osocza, kwas glukuronowy, leczenie onkologiczne, leukoneutropenia, metabolit SN-38, neutropenia, okres półtrwania, parametr AUC, parametry wątrobowe, polimorfizm genetyczny, profil eliminacji, rak jelita grubego z przerzutami, stężenie bilirubiny, toksyczność hematologiczna, UGT1A1, wlew dożylny, zespół Criglera-Najjara, zespół Gilberta
Leksykon chorób i schorzeń
Zespół gilberta – Patofizjologia i mechanizm

Zespół Gilberta jest najczęstszą genetyczną przyczyną łagodnej, niezłożonej hiperbilirubinemii, wynikającą z około 70-80% obniżonej aktywności enzymu UDP-glukuronylotransferazy 1A1 (UGT1A1), co prowadzi do upośledzonej glukuronidacji bilirubiny niezwiązanej i jej gromadzenia się w organizmie. Najczęściej występującą mutacją jest homozygotyczna zmiana A(TA)7TAA (UGT1A1*28) w regionie promotorowym genu UGT1A1, powodująca zmniejszenie transkrypcji i aktywności enzymu do około 30% normy. Patogeneza zespołu obejmuje również zaburzenia wychwytu bilirubiny przez hepatocyty, deficyt białek transportujących bilirubinę do mikrosomów oraz potencjalne defekty w transporcie wewnątrzkomórkowym. Czynniki takie jak głodzenie, odwodnienie, zmęczenie czy menstruacja mogą nasilać objawy, a wpływ hormonów steroidowych (testosteron, estrogeny, progestageny) moduluje aktywność UGT1A1, co tłumaczy późną manifestację kliniczną w okresie dojrzewania. Zespół Gilberta może współistnieć z innymi schorzeniami wątroby i hemolitycznymi, co komplikuje diagnostykę i wymaga uwzględnienia w ocenie pacjenta.
bilirubina niezwiązana, choroba wieńcowa, dysfunkcja śródbłonka, glukuronidacja bilirubiny, hemoliza, hepatocyt, hiperbilirubinemia, immunomodulacja, kamica żółciowa, komórki macierzyste hematopoetyczne, kortykosteroid, metabolizm leków, miażdżyca, polimorfizm genetyczny, powikłania sercowo-naczyniowe, sferocytoza wrodzona, stłuszczeniowe zapalenie wątroby, stres oksydacyjny, telomery, transferaza glutationowa, UDP-glukuronylotransferaza, zespół Criglera-Najjara, zespół Gilberta, żółtaczka
Leksykon substancji czynnych
Irynotekan – Właściwości farmakokinetyczne

Irynotekan, podawany w dawce 350 mg/m² w 30-minutowym wlewie dożylnym, osiąga średnie maksymalne stężenia w osoczu 7,7 µg/ml, a jego aktywny metabolit SN-38 – 56 ng/ml. Pole pod krzywą (AUC) wynosi odpowiednio 34 µg·h/ml dla irynotekanu i 451 ng·h/ml dla SN-38, przy czym SN-38 wykazuje dużą zmienność międzyosobniczą. Irynotekan charakteryzuje się dużą objętością dystrybucji (Vss około 157 l/m²) oraz wiązaniem z białkami osocza na poziomie 65%, podczas gdy SN-38 wiąże się silniej (około 95%). Metabolizm irynotekanu przebiega głównie przez hydrolizę do SN-38 i oksydacyjne przemiany z udziałem CYP3A4, a eliminacja odbywa się dwufazowo lub trójfazowo, z okresem półtrwania irynotekanu w fazie końcowej około 14,2 godziny, a SN-38 – 13,8 godziny. U pacjentów z niewydolnością wątroby (bilirubina 1,5–3x powyżej normy) klirens irynotekanu zmniejsza się o około 40%, co wymaga dostosowania dawki.
biegunka, cytochrom P450 3A4, działanie cytotoksyczne, genotypowanie UGT1A1, glukuronidacja, irynotekan, karboksyloesteraza, klirens osoczowy, metabolit SN-38, neutropenia, niewydolność wątroby, okres półtrwania, rak okrężnicy i odbytnicy, stężenie bilirubiny, substancja przeciwnowotworowa, transferaza urydynowo-difosfoglukuronianowa, UGT1A1, wiązanie z białkami osocza, wlew dożylny, zespół Criglera-Najjara, zespół Gilberta
Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Campto 20 mg/ml

Irynotekan, substancja czynna leku Campto (20 mg/ml koncentrat do infuzji), wykazuje złożony, wielofazowy profil farmakokinetyczny z klirensem osoczowym około 15 l/h/m² i objętością dystrybucji Vss wynoszącą 157 l/m². Okresy półtrwania irynotekanu w modelu trójfazowym to: 12 minut (faza I), 2,5 godziny (faza II) oraz 14,2 godziny (faza końcowa). Aktywny metabolit SN-38 charakteryzuje się dwufazowym profilem eliminacji z okresem półtrwania fazy końcowej około 13,8 godziny. Przy dawce 350 mg/m² stężenia końcowe w osoczu wynoszą średnio 7,7 µg/ml dla irynotekanu oraz 56 ng/ml dla SN-38, a pole powierzchni pod krzywą (AUC) odpowiednio 34 µg·h/ml i 451 ng·h/ml. Parametry farmakokinetyczne są proporcjonalne do dawki i nie zależą od liczby wcześniejszych kursów chemioterapii ani schematu dawkowania. Irynotekan wiąże się z białkami osocza w około 65%, a SN-38 w około 95%. Eliminacja leku odbywa się głównie przez wydalanie z kałem (33%) i moczem (22%), z ponad 50% dawki wydalanej w postaci niezmienionej.
aktywność cytotoksyczna, AUC, CAMPTO, CYP3A4, dysfunkcja wątroby, enzym UGT1A1, esteraza, farmakokinetyka populacyjna, genotypowanie UGT1A1, glukuronid SN-38, irynotekan, karboksyloesteraza, klirens osoczowy, liniowość farmakokinetyki, metabolit SN-38, model trójkompartmentowy, neutropenia, objętość dystrybucji, okres półtrwania, pole pod krzywą stężenia, polimorfizm genetyczny, profil eliminacji, profil farmakokinetyczny, rak okrężnicy i odbytnicy, substancja czynna, transferaza UGT1A1, UGT1A1, wiązanie z białkami osocza, zespół Criglera-Najjara, zespół Gilberta
Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Irinotecan Accord 20 mg/ml

Irynotekan, podawany dożylnie w dawce 350 mg/m², wykazuje złożoną farmakokinetykę charakteryzującą się znaczną zmiennością międzyosobniczą, szczególnie w przypadku aktywnego metabolitu SN-38. Po infuzji 30-minutowej osiąga średnie szczytowe stężenia 7,7 µg/ml dla irynotekanu i 56 ng/ml dla SN-38, z AUC odpowiednio 34 µg·godz./ml i 451 ng·godz./ml. Lek wykazuje rozległą dystrybucję (Vss 157 l/m²) oraz wysokie wiązanie z białkami osocza (65% dla irynotekanu, 95% dla SN-38). Metabolizm obejmuje hydrolizę do SN-38, glukuronidację oraz przemiany oksydacyjne przez CYP3A, a eliminacja przebiega w modelu dwufazowym lub trójfazowym z klirensem 15 l/godz./m² i okresami półtrwania: 12 min, 2,5 h i 14,2 h dla irynotekanu oraz 13,8 h dla SN-38. U pacjentów z podwyższoną bilirubiną (1,5-3x ULN) klirens irynotekanu zmniejsza się o 40%, co wymaga redukcji dawki do 200 mg/m², aby uniknąć toksyczności.
białe krwinki, biegunka, bilirubina, chlorowodorek trójwodny, cytochrom P450, dezaktywacja metaboliczna, glukuronid SN-38, glukuronidacja, irynotekan, karboksyloesteraza, klirens osoczowy, lek przeciwnowotworowy, leukopenia, neutrofil, neutropenia, objętość dystrybucji, pole powierzchni pod krzywą stężenia, przemiana oksydacyjna, rak jelita grubego z przerzutami, SN-38, transferaza urydynowo-difosfoglukuronianowa, UGT1A1*28, zespół Criglera-Najjara, zespół Gilberta
Leksykon chorób i schorzeń
Żółtaczka – Diagnostyka i diagnoza

Żółtaczka to objaw kliniczny manifestujący się żółtym zabarwieniem skóry, twardówek i błon śluzowych, wynikający z hiperbilirubinemii, gdy stężenie bilirubiny przekracza 2-3 mg/dl (34-51 μmol/l). Wyróżnia się trzy główne typy żółtaczki: przedwątrobową (z przewagą bilirubiny niesprzężonej, bez bilirubiny w moczu, prawidłowymi próbami wątrobowymi), wątrobową (z obecnością bilirubiny sprzężonej w moczu, podwyższonymi enzymami wątrobowymi – ALP, ALT, AST, obniżonym albuminem) oraz pozawątrobową (z przeszkodą w odpływie żółci, obecnością bilirubiny w moczu, bladym stolcem, podwyższonym ALP i aminotransferazami oraz często świądem skóry). Diagnostyka opiera się na szczegółowym wywiadzie, badaniu fizykalnym, oznaczeniu bilirubiny całkowitej i frakcji, próbach wątrobowych, badaniu moczu oraz obrazowaniu (USG, TK, MRCP, ERCP), a w wybranych przypadkach biopsji wątroby. W diagnostyce różnicowej uwzględnia się przyczyny hemolityczne, choroby wątroby, zaburzenia odpływu żółci oraz choroby genetyczne i metaboliczne.
alkoholowe zapalenie wątroby, aminotransferaza alaninowa, aminotransferaza asparaginianowa, autoimmunologiczne zapalenie wątroby, bilirubina, bilirubina niesprzężona, bilirubina sprzężona, bilirubinometr przezskórny, biopsja wątroby, cholangiopankreatografia rezonansu magnetycznego, cholangioskopia, cholestaza, cholestaza ciążowa, czerwona krwinka, encefalopatia wątrobowa, endoskopowa cholangiopankreatografia wsteczna, endoskopowa ultrasonografia, enzym wątrobowy, fosfataza alkaliczna, gamma-glutamylotranspeptydaza, hemoglobina, hepatocyt, hiperbilirubinemia, hiperbilirubinemia niesprzężona, hiperbilirubinemia sprzężona, kamica dróg żółciowych, marskość wątroby, niedoczynność tarczycy, niedokrwistość hemolityczna, polekowe uszkodzenie wątroby, stwardniające zapalenie dróg żółciowych, triada Charcota, twardówka oka, UDP-glukuronylotransferaza, ultrasonografia jamy brzusznej, wirusowe zapalenie wątroby, wstępujące zapalenie dróg żółciowych, zespół Criglera-Najjara, zespół Dubina-Johnsona, zespół Gilberta, żółtaczka, żółtaczka pozawątrobowa, żółtaczka przedwątrobowa, żółtaczka wątrobowa
Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Irinotecan SUN 1,5 mg/ml

Irynotekan, podawany dożylnie w dawce 350 mg/m², wykazuje złożony profil farmakokinetyczny z liniową zależnością ekspozycji od dawki w zakresie terapeutycznym. Maksymalne stężenia w osoczu wynoszą średnio 7,7 µg/ml dla leku macierzystego oraz 56 ng/ml dla aktywnego metabolitu SN-38, przy polu pod krzywą stężenie-czas (AUC) odpowiednio 34 µg·h/ml i 451 ng·h/ml. Lek charakteryzuje się dużą objętością dystrybucji (Vss = 157 l/m²) oraz wysokim wiązaniem z białkami osocza (65% dla irynotekanu i 95% dla SN-38). Metabolizm obejmuje hydrolizę do SN-38 oraz oksydację przez CYP3A, a eliminacja przebiega w dwu- lub trójfazowym modelu z klirensem 15 l/h/m² i okresami półtrwania dla irynotekanu wynoszącymi 12 minut, 2,5 godziny i 14,2 godziny, natomiast SN-38 wykazuje półokres eliminacji około 13,8 godziny. Zaburzenia czynności wątroby istotnie obniżają klirens leku, co wymaga dostosowania dawki do 200 mg/m² u pacjentów z podwyższoną bilirubiną.
chlorowodorek trójwodny, cytochrom P450, farmakokinetyka populacyjna, genotypowanie, glukuronid, granulocyty obojętnochłonne, irynotekan, karboksyloesteraza, klirens osocza, metabolit SN-38, neutropenia, objętość dystrybucji, okres półtrwania, pole pod krzywą stężenie-czas, polimorfizm UGT1A1, przerzutowy rak jelita grubego, słaby metabolizer, toksyczność hematologiczna, UDP-glukuronozylotransferaza, wiązanie z białkami osocza, właściwości farmakokinetyczne, zaburzenia czynności wątroby, zespół Criglera-Najjara, zespół Gilberta
Leksykon chorób i schorzeń
Żółtaczka noworodkowa – Etiologia i przyczyny

Żółtaczka noworodkowa, występująca u około 60% noworodków donoszonych i 80% wcześniaków, jest spowodowana hiperbilirubinemią, najczęściej w formie żółtaczki fizjologicznej. Mechanizmy patofizjologiczne obejmują zwiększoną produkcję bilirubiny z powodu przyspieszonego rozpadu erytrocytów, zmniejszoną zdolność sprzęgania bilirubiny przez niedojrzałą wątrobę (niedobór UDP-glukuronylotransferazy) oraz ograniczone wydzielanie bilirubiny. Żółtaczka fizjologiczna pojawia się zwykle między 2-3 dobą życia, osiąga szczyt około 4-5 dnia u noworodków donoszonych i 7 dnia u wcześniaków, ustępując w ciągu 1-2 tygodni. Wskazania do rozpoznania żółtaczki patologicznej obejmują pojawienie się żółtaczki w pierwszych 24 godzinach życia, utrzymywanie się powyżej 2 tygodni, szybki wzrost bilirubiny >5 mg/dl (86 μmol/l) na dobę lub przekroczenie poziomu 17 mg/dl (290 μmol/l), a także objawy sugerujące poważną chorobę.
atrezja dróg żółciowych, bariera krew-mózg, cytomegalowirus, galaktozemia, hemoliza, hiperbilirubinemia, hiperbilirubinemia niesprzężona, kernicterus, kiła wrodzona, konflikt serologiczny, krwiak podokostnowy, mózgowe porażenie dziecięce, mukowiscydoza, niedobór alfa-1-antytrypsyny, niedobór G6PD, niezgodność ABO, policytemia, posocznica, poziom bilirubiny, różyczka, sferocytoza dziedziczna, sprzęganie bilirubiny, toksoplazmoza, UDP-glukuronylotransferaza, zakażenie układu moczowego, zespół Alagille’a, zespół Criglera-Najjara, zespół Gilberta, żółtaczka fizjologiczna, żółtaczka noworodkowa, żółtaczka patologiczna, żółtaczka z karmienia piersią, żółtaczka z mleka matki
Leksykon chorób i schorzeń
Zespół gilberta – Etiologia i przyczyny

Zespół Gilberta to łagodna, dziedziczna choroba charakteryzująca się nawracającą hiperbilirubinemią niezwiązaną, wynikającą z obniżonej aktywności enzymu UGT1A1, odpowiedzialnego za glukuronidację bilirubiny w wątrobie. Najczęstszą mutacją w populacji kaukaskiej jest homozygotyczny polimorfizm A(TA)7TAA w regionie promotorowym genu UGT1A1, prowadzący do zmniejszenia aktywności enzymu do około 30% normy. W efekcie dochodzi do kumulacji bilirubiny niezwiązanej we krwi, co manifestuje się epizodami żółtaczki. Choroba dotyka 3-7% populacji amerykańskiej, a w niektórych grupach etnicznych nawet do 10%. Czynniki wyzwalające hiperbilirubinemię obejmują głodzenie, odwodnienie, infekcje, stres, intensywny wysiłek fizyczny oraz miesiączkę u kobiet. Poziom bilirubiny zwykle wraca do normy w ciągu 12-24 godzin po ustąpieniu czynnika wyzwalającego.
bilirubina niezwiązana, choroba wieńcowa serca, gen UGT1A1, glukuronidacja bilirubiny, heterozygota, heterozygotyczność złożona, hiperbilirubinemia, hiperbilirubinemia niezwiązana, inhibitor proteazy, irynotekan, marskość wątroby, miażdżyca, nefropatia cukrzycowa, niewydolność wątroby, UGT1A1*28, urydyno-difosfoglukuronozylotransferaza, wirusowe zapalenie wątroby, zespół Criglera-Najjara, zespół Gilberta, zespół metaboliczny
Leksykon chorób i schorzeń
Żółtaczka noworodkowa – Etiologia i przyczyny

Żółtaczka noworodkowa, występująca u około 60% noworodków donoszonych i 80% wcześniaków, jest wynikiem podwyższonego stężenia bilirubiny we krwi, manifestującego się żółtym zabarwieniem skóry i białkówek. Etiologia obejmuje zarówno przyczyny fizjologiczne, jak i patologiczne. Fizjologiczna żółtaczka, stanowiąca około 75% przypadków, pojawia się między 2. a 4. dniem życia, osiąga szczyt około 7. dnia i ustępuje w ciągu 10-14 dni. Mechanizmy obejmują zwiększoną produkcję bilirubiny z powodu przyspieszonego rozpadu erytrocytów, niedojrzałość enzymu UDP-glukuronylotransferazy (UDPGT), zmniejszone stężenie ligandyny oraz zwiększony obieg jelitowo-wątrobowy bilirubiny. Karmienie piersią może nasilać żółtaczkę poprzez mechanizmy niedostatecznego karmienia (odwodnienie i zmniejszone wydalanie bilirubiny) oraz obecność substancji hamujących metabolizm bilirubiny w mleku matki (żółtaczka z mleka matki). Patologiczne przyczyny obejmują hemolizę (konflikty serologiczne ABO i Rh, defekty erytrocytów jak niedobór G6PD, sferocytoza), zaburzenia metabolizmu bilirubiny (zespoły Gilberta, Criglera-Najjara, Dubina-Johnsona, Rotora), infekcje (sepsa, TORCH, wirusowe zapalenie wątroby), cholestazę (atrezja dróg żółciowych, torbiel przewodu żółciowego, zespół Alagille’a), zaburzenia endokrynologiczne (wrodzona niedoczynność tarczycy, hipopituitaryzm), urazy porodowe (krwiaki, siniaki, krwawienia) oraz czynniki genetyczne i rasowe (wyższe ryzyko u noworodków azjatyckich i śródziemnomorskich). Kluczowe czynniki ryzyka ciężkiej hiperbilirubinemii to wcześniactwo, karmienie piersią z trudnościami, konflikt serologiczny, urazy porodowe, cukrzyca matki, płeć męska oraz hipoksja.
atrezja dróg żółciowych, bilirubina, cholestaza, encefalopatia bilirubinowa, fizjologiczna żółtaczka, galaktozemia, hemoliza, hiperbilirubinemia niesprzężona, hiperbilirubinemia noworodkowa, hiperbilirubinemia sprzężona, karmienie piersią, kernicterus, konflikt serologiczny, krwawienie wewnątrzczaszkowe, krwiak podokostnowy, mukowiscydoza, niedobór alfa-1-antytrypsyny, niedobór dehydrogenazy glukozo-6-fosforanowej, niedoczynność przysadki, niedoczynność tarczycy, niezgodność w układzie ABO, policytemia, posocznica, sepsa noworodkowa, sferocytoza wrodzona, torbiel przewodu żółciowego, UDP-glukuronylotransferaza, wcześniactwo, wirusowe zapalenie wątroby, zakażenie układu moczowego, zakażenie wewnątrzmaciczne, zespół Alagille’a, zespół Criglera-Najjara, zespół Dubina-Johnsona, zespół Gilberta, żółtaczka noworodkowa, żółtaczka z mleka matki, zwężenie odźwiernika
Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Irinotecan Kabi 20 mg/ml

Farmakokinetyka irynotekanu (chlorowodorek irynotekanu trójwodny) charakteryzuje się złożonym profilem obejmującym podanie dożylne w dawce 350 mg/m² pc., po którym średnie stężenia w osoczu wynoszą 7,7 µg/ml dla irynotekanu oraz 56 ng/ml dla aktywnego metabolitu SN-38. Pole pod krzywą stężenia w czasie (AUC) wynosi odpowiednio 34 µg·godz./ml i 451 ng·godz./ml. Irynotekan wykazuje dużą objętość dystrybucji (Vss 157 l/m² pc.) oraz wiązanie z białkami osocza na poziomie 65%, podczas gdy SN-38 wiąże się w 95%. Eliminacja leku odbywa się głównie przez drogi wątrobowo-żółciowe (33% z kałem) oraz nerkowe (22% z moczem), a metabolizm obejmuje hydrolizę do SN-38 i utlenianie zależne od CYP3A4, prowadzące do powstania metabolitów APC i NPC. Irynotekan i SN-38 wykazują odpowiednio dwu- i trójfazowy profil eliminacji, z okresami półtrwania SN-38 około 13,8 godziny. U pacjentów z podwyższonym stężeniem bilirubiny (1,5-3x ULN) klirens irynotekanu zmniejsza się o 40%, co wymaga redukcji dawki do 200 mg/m² pc. dla uzyskania ekspozycji porównywalnej do standardowej dawki u pacjentów z prawidłową funkcją wątroby.
chlorowodorek irynotekanu trójwodny, cytochrom P450 3A, fenotyp metabolizmu, genotypowanie, glukuronidacja, karboksyloesteraza, klirens osoczowy, leukoneutropenia, metabolit SN-38, model trójkompartmentowy, neutropenia, objętość dystrybucji, okres półtrwania, pole pod krzywą stężenia, schematy leczenia, UDP-glukuronozylotransferaza, warianty genetyczne, wiązanie z białkami osocza, zaburzenia czynności wątroby, zespół Criglera-Najjara, zespół Gilberta, zmienność międzyosobnicza
Leksykon chorób i schorzeń
Żółtaczka – Etiologia i przyczyny

Żółtaczka jest objawem wynikającym z nadmiernego nagromadzenia bilirubiny w tkankach, manifestującym się zażółceniem skóry, błon śluzowych i twardówek, widocznym przy stężeniu bilirubiny w surowicy powyżej 3 mg/dl (norma <1 mg/dl). Bilirubina występuje w formie niezwiązanej (pośredniej) i związanej (bezpośredniej), a jej zaburzenia metabolizmu dzielą żółtaczkę na trzy główne typy: przedwątrobową (zwiększona produkcja bilirubiny niezwiązanej, np. w niedokrwistościach hemolitycznych, anemii sierpowatej, talasemii, niedoborze G6PD), wątrobową (uszkodzenie hepatocytów prowadzące do hiperbilirubinemii mieszanej, np. wirusowe zapalenia wątroby, marskość, toksyczne uszkodzenia wątroby, zespoły genetyczne jak Gilberta, Criglera-Najjara) oraz pozawątrobową (obstrukcja dróg żółciowych skutkująca hiperbilirubinemią związaną, np. kamienie żółciowe, nowotwory trzustki i dróg żółciowych, zapalenie trzustki, atrezja dróg żółciowych). W diagnostyce istotne jest rozróżnienie typu hiperbilirubinemii oraz identyfikacja przyczyny, co warunkuje dalsze postępowanie terapeutyczne.
alkoholowe zapalenie wątroby, anemia sierpowata, atrezja dróg żółciowych, bilirubina, bilirubina niezwiązana, cholangiocarcinoma, choroba autoimmunologiczna, choroba hemolityczna noworodków, choroba Wilsona, cytomegalowirus, czerwona krwinka, erytrocyt, glistnica, hemoliza, hiperbilirubinemia, infekcja wirusem Epsteina-Barr, kamień żółciowy, kernicterus, leptospiroza, marskość wątroby, mononukleoza zakaźna, niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby, niedobór dehydrogenazy glukozo-6-fosforanowej, niedoczynność tarczycy, niedokrwistość hemolityczna, pierwotna marskość żółciowa, pierwotne stwardniające zapalenie dróg żółciowych, policytemia, porażenie mózgowe, przywra wątrobowa, rak trzustki, rak wątroby, sepsa, sferocytoza, stężenie bilirubiny, talasemia, twardówka, UDP-glukuronylotransferaza, wirus opryszczki, wirusowe zapalenie wątroby, zapalenie trzustki, zażółcenie skóry, zespół Criglera-Najjara, zespół Gilberta, żółta gorączka, żółtaczka, żółtaczka fizjologiczna, żółtaczka noworodkowa, żółtaczka polekowa, żółtaczka pozawątrobowa, żółtaczka przedwątrobowa, żółtaczka wątrobowa, żółtaczka zastoinowa, zwężenie dróg żółciowych
Leksykon chorób i schorzeń
Żółtaczka – Patofizjologia i mechanizm

Żółtaczka, definiowana jako żółte zabarwienie skóry, błon śluzowych i twardówek, pojawia się przy stężeniu bilirubiny w surowicy przekraczającym 2-3 mg/dl (34-51 μmol/l). Patofizjologia żółtaczki opiera się na zaburzeniach metabolizmu bilirubiny w trzech fazach: przedwątrobowej (zwiększona produkcja bilirubiny, np. w hemolizie), wątrobowej (dysfunkcja hepatocytów i upośledzenie sprzęgania bilirubiny, np. w wirusowym zapaleniu wątroby, marskości, zespole Gilberta) oraz pozawątrobowej (niedrożność dróg żółciowych, np. kamica, nowotwory). Hiperbilirubinemia niezwiązana wynika z przeciążenia produkcji, zmniejszonego wychwytu lub defektu enzymatycznego UGT1A1, natomiast hiperbilirubinemia związana jest efektem cholestazy wewnątrz- lub zewnątrzwątrobowej. W żółtaczce noworodkowej kluczowe są mechanizmy zwiększonej produkcji bilirubiny i niedojrzałości enzymatycznej wątroby, a także czynniki genetyczne, takie jak mutacje w UGT1A1.
albumina, bariera krew-mózg, bilirubina sprzężona, cholestaza wewnątrzwątrobowa, cholestaza zewnątrzwątrobowa, choroba hemolityczna noworodków, encefalopatia bilirubinowa, fotooksydacja, fototerapia, hemoglobinopatia, hemoliza, hepatocyt, hiperbilirubinemia niezwiązana, hiperbilirubinemia związana, kamica przewodowa, kamica żółciowa, kernicterus, marskość wątroby, metabolizm bilirubiny, niedokrwistość hemolityczna, pierwotne stwardniające zapalenie dróg żółciowych, talasemia, toczeń rumieniowaty układowy, UDP-glukuronylotransferaza, urobilinogen, wirusowe zapalenie wątroby, zakażenie układu moczowego, zapalenie trzustki, zespół Criglera-Najjara, zespół Gilberta, żółtaczka, żółtaczka fizjologiczna, żółtaczka noworodkowa, żółtaczka pozawątrobowa, żółtaczka przedwątrobowa, żółtaczka wątrobowa, żółtaczka związana z karmieniem piersią