podanie podpajęczynówkowe
Podanie podpajęczynówkowe (ang. subarachnoid administration) to metoda aplikacji leków bezpośrednio do przestrzeni podpajęczynówkowej, która znajduje się między pajęczynówką a oponą miękką otaczającą ośrodkowy układ nerwowy. Technika ta umożliwia dostarczenie substancji leczniczych do płynu mózgowo-rdzeniowego (PMR).
Najczęstszym wskazaniem do podania podpajęczynówkowego jest znieczulenie podpajęczynówkowe (subarachnoidalne), stosowane w zabiegach chirurgicznych w obrębie dolnej części ciała. Metoda ta jest również wykorzystywana w terapii bólu przewlekłego oraz do diagnostyki poprzez pobieranie płynu mózgowo-rdzeniowego do badań.
Technicznie zabieg wykonuje się poprzez nakłucie lędźwiowe, najczęściej na poziomie L3-L4 lub L4-L5, gdzie rdzeń kręgowy już się kończy, co minimalizuje ryzyko jego uszkodzenia. Do powikłań podania podpajęczynówkowego należą: popunkcyjne bóle głowy, infekcje, krwiak podpajęczynówkowy oraz zespół ogona końskiego przy nieprawidłowym wykonaniu procedury.
Substancje podawane podpajęczynówkowo muszą być specjalnie przygotowane, pozbawione konserwantów i dostosowane do środowiska PMR, aby uniknąć podrażnienia opon mózgowo-rdzeniowych i neurotoksyczności. Najczęściej stosowanymi lekami są środki znieczulenia miejscowego (np. bupiwakaina, lidokaina) oraz opioidy w leczeniu bólu.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Działania niepożądane – Fentanyl WZF 50 mcg/ml
Fentanyl WZF w dawce 50 mikrogramów/ml, podawany dożylnie, jest silnym opioidem o szerokim spektrum działań niepożądanych, które zostały ocenione u 376 pacjentów w 20 badaniach klinicznych. Najczęściej obserwowane działania niepożądane (≥5%) to nudności (26,1%), wymioty (18,6%), sztywność mięśniowa (10,4%), niedociśnienie i nadciśnienie (po 8,8%), bradykardia (6,1%) oraz sedacja (5,3%). Działania te klasyfikowane są według częstości występowania, od bardzo częstych (≥10%) do bardzo rzadkich (<0,01%). Szczególną uwagę należy zwrócić na ryzyko depresji ośrodka oddechowego, która może wystąpić zarówno bezpośrednio po podaniu, jak i do 24 godzin po zastosowaniu zewnątrzoponowym lub podpajęczynówkowym, co wymaga ścisłego monitorowania funkcji oddechowych. Sztywność mięśniowa, w tym mięśni międzyżebrowych, może dodatkowo utrudniać wentylację, zwiększając ryzyko powikłań oddechowych.
alergiczne zapalenie skóry, anestetyk, arytmia, bezdech, ból głowy, ból żył, bradykardia, czkawka, depresja oddechowa, depresja ośrodka oddechowego, dreszcze, drgawka, dysfagia, dyskinezja, działanie niepożądane leku, hiperwentylacja, hipotermia, majaczenie, mioklonia, nadciśnienie, nastrój euforyczny, neuroleptyk, niedociśnienie, niepokój ruchowy, nudności, omam, opioid, piloerekcja, pobudzenie, podanie podpajęczynówkowe, podanie zewnątrzoponowe, pokrzywka, reakcja anafilaktyczna, saturacja krwi, sedacja, skurcz krtani, skurcz oskrzeli, świąd, sztywność mięśniowa, tachykardia, utrata przytomności, wstrząs anafilaktyczny, wymioty, zaburzenie pozapiramidowe, zaburzenie widzenia, zapalenie żył, zatrzymanie akcji serca, zawrót głowy, zespół odstawienia - Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Ropivacaine Kabi 2 mg/ml
Ropivacaine Kabi, dostępny w stężeniu 2 mg/ml, jest wskazany do znieczuleń regionalnych i leczenia ostrego bólu, w tym bólu pooperacyjnego oraz porodowego, pod warunkiem podawania przez doświadczonych lekarzy. Dawkowanie powinno być indywidualnie dostosowane, stosując najmniejszą skuteczną dawkę, z uwzględnieniem rodzaju znieczulenia i stanu pacjenta. Przykładowo, w znieczuleniu zewnątrzoponowym lędźwiowym bolus wynosi 20-40 mg (10-20 ml), a infuzja ciągła 12-28 mg/godz. (6-14 ml/godz.), z czasem trwania blokady do 1,5 godziny dla bolusa. W blokadach nerwów obwodowych dawki wahają się od 2 do 200 mg, z czasem działania 2-6 godzin. U dzieci dawki są dostosowane do masy ciała, np. jednorazowa blokada zewnątrzoponowa krzyżowa u dzieci do 25 kg to 2 mg/kg (1 ml/kg), a infuzja ciągła do 0,4 mg/kg/godz. przez 72 godziny. Zaleca się uważną aspirację przed i podczas podawania, aby uniknąć podania donaczyniowego, oraz monitorowanie czynności życiowych pacjenta.
blokada nerwów obwodowych, blokada nerwu biodrowo-pachwinowego, blokada nerwu udowego, blokada powięzi biodrowej, blokada rdzeniowa, blokada splotu ramiennego, blokada zewnątrzoponowa krzyżowa, ból pooperacyjny, ból porodowy, cewnik zewnątrzoponowy, epinefryna, infuzja zewnątrzoponowa, lidokaina, lidokaina z adrenaliną, lignokaina, opioid, podanie donaczyniowe, podanie podpajęczynówkowe, uszkodzenie nerwu, znieczulenie nasiękowe, znieczulenie regionalne, znieczulenie zewnątrzoponowe lędźwiowe, znieczulenie zewnątrzoponowe piersiowe - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Remifentanil B. Braun 2 mg
Przedkliniczne badania bezpieczeństwa remifentanylu wykazały, że lek wpływa na elektrofizjologię serca, powodując wydłużenie czasu trwania potencjału czynnościowego (APD) w wyizolowanych włóknach Purkiniego psów przy stężeniach ≥1 µmol (377 ng/ml), co jest odpowiednio 12- i 119-krotnie wyższym stężeniem niż maksymalne stężenie wolnego związku po podaniu maksymalnej dawki terapeutycznej. W badaniach toksyczności ostrej u myszy, szczurów i psów obserwowano typowe objawy intoksykacji opioidowej, z najniższą dawką śmiertelną u samców szczurów wynoszącą 5 mg/kg. U psów stwierdzono odwracalne krwawienia śródczaszkowe spowodowane hipoksją, które ustępowały po 14 dniach od zaprzestania podawania leku. W toksyczności przewlekłej remifentanyl podawany dożylnie w szybkich wstrzyknięciach powodował zahamowanie ośrodka oddechowego, co było przyczyną mikrokrwotoków mózgowych u psów, natomiast podawanie we wlewie nie wywoływało tych zmian.
analog fentanylu, badanie in vitro, badanie in vivo, badanie karcynogenności, depresja oddechowa, działanie teratogenne, elektrofizjologia serca, intoksykacja opioidem, krwawienie śródczaszkowe, mikrokrwotok mózgowy, mutacja TK, ośrodek oddechowy, podanie podpajęczynówkowe, potencjał czynnościowy, potencjał genotoksyczny, przenikanie przez łożysko, remifentanyl, toksyczność ostra, toksyczność przewlekła, włókna Purkiniego - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Ropimol 10 mg/ml
Przedkliniczne badania bezpieczeństwa ropiwakainy chlorowodorku (Ropimol) obejmowały ocenę toksyczności po podaniu pojedynczej i wielokrotnej dawki, wpływu na reprodukcję, potencjału mutagennego oraz toksyczności miejscowej. Wyniki nie wykazały istotnych zagrożeń przy stosowaniu dawek terapeutycznych. Efekty toksyczne, takie jak drgawki i kardiotoksyczność, pojawiały się jedynie przy dawkach znacznie przekraczających terapeutyczne, co jest zgodne z farmakodynamicznym profilem leków znieczulających miejscowo z grupy amidów. Badania reprodukcyjne nie wykazały teratogenności ani negatywnego wpływu na płodność, a testy mutagenności potwierdziły brak genotoksyczności ropiwakainy.
aberracja chromosomowa, amid, drgawki, działanie teratogenne, efekt toksyczny, kardiotoksyczność, lek znieczulający miejscowo, mutacja genowa, ośrodkowy układ nerwowy, podanie podpajęczynówkowe, podanie zewnątrzoponowe, potencjał mutagenny, przewodnictwo nerwowe, ropiwakaina chlorowodorek, rozwój płodu, środek znieczulający, toksyczność leku, toksyczność miejscowa, toksyczność reprodukcyjna, układ sercowo-naczyniowy, właściwość farmakodynamiczna, właściwość genotoksyczna - Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Pankaine Spinal Heavy 5 mg/ml
W znieczuleniu podpajęczynówkowym bupiwakainą chlorowodorkiem (Pankaine Spinal Heavy) dawka powinna być dostosowana do stanu klinicznego pacjenta oraz doświadczenia anestezjologa, stosując najmniejszą skuteczną dawkę. Dla dorosłych o średniej budowie ciała zalecane dawki wynoszą 2-4 ml (10-20 mg) dla zabiegów w obrębie kończyn dolnych i dolnej części jamy brzusznej, z czasem działania 5-8 minut i czasem trwania znieczulenia 1,5-3 godziny. W zabiegach urologicznych dawka wynosi 1,5-3 ml (7,5-15 mg), a czas trwania znieczulenia to 2-3 godziny. Nie zaleca się przekraczania dawki 4 ml (20 mg) ze względu na brak badań klinicznych. U dzieci dawki są wyliczane na podstawie masy ciała: 0,40-0,50 mg/kg dla niemowląt <5 kg, 0,30-0,40 mg/kg dla dzieci 5-15 kg oraz 0,25-0,30 mg/kg dla dzieci 15-40 kg, z uwzględnieniem różnic fizjologicznych, takich jak większa objętość płynu mózgowo-rdzeniowego i mniejszy stopień mielinizacji nerwów.
blokada nerwowa, bupiwakaina chlorowodorek, cięcie cesarskie, jama brzuszna, kończyna dolna, mielinizacja nerwów, płyn mózgowo-rdzeniowy, podanie dooponowe, podanie podpajęczynówkowe, pozycja Trendelenburga, przestrzeń międzykręgowa, przestrzeń podpajęczynówkowa, rdzeń kręgowy, staw biodrowy, technika znieczulenia regionalnego, zaawansowana ciąża, zabieg urologiczny, znieczulenie podpajęczynówkowe, znieczulenie regionalne - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Fentanyl WZF
Fentanyl WZF (50 µg/ml, roztwór do wstrzykiwań) wymaga stosowania wyłącznie w warunkach szpitalnych z pełnym monitoringiem i dostępem do sprzętu resuscytacyjnego oraz antagonistów opioidowych, ze względu na ryzyko ciężkiej depresji oddechowej, zwłaszcza po dawkach przekraczających 200 µg. Wielokrotne podawanie może prowadzić do rozwoju tolerancji, uzależnienia fizycznego i psychicznego oraz zespołu odstawiennego objawiającego się m.in. nudnościami, wymiotami, lękiem i drżeniem. Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów z historią zaburzeń związanych ze stosowaniem substancji psychoaktywnych, chorobami psychicznymi, palących tytoń oraz u osób z ryzykiem OUD. Fentanyl może powodować bradykardię, hipotensję, sztywność mięśniową, a także interakcje z lekami uspokajającymi i serotoninergicznymi, co wymaga ścisłego monitorowania i dostosowania dawki, zwłaszcza u osób starszych i z chorobami współistniejącymi (np. niewydolność nerek, wątroby, choroby płuc).
antagonista receptorów opioidowych, blokada centralna, bradykardia, choroba Parkinsona, depresja oddechowa, depresja ośrodka oddechowego, drgawki kloniczne, drogi żółciowe, działanie cholinolityczne, hamowanie przewodnictwa nerwowo-mięśniowego, hiperrefleksja, hipertermia, hiperwentylacja, hipotensja, inhibitor monoaminooksydazy, inhibitor zwrotnego wychwytu serotoniny i noradrenaliny, lek cholinolityczny, lek neuroleptyczny, lek zwiotczający mięśnie, mioklonia, myasthenia gravis, niedoczynność tarczycy, nużliwość mięśni, objaw pozapiramidowy, podanie podpajęczynówkowe, podanie zewnątrzoponowe, selektywny inhibitor zwrotnego wychwytu serotoniny, skurcz zwieracza Oddiego, śpiączka, sztywność mięśniowa, tachykardia, tolerancja na opioidy, zaburzenie czynności mózgu, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie czynności wątroby, zaburzenie związane ze stosowaniem opioidów, zespół odstawienny, zespół serotoninowy, zmniejszona rezerwa oddechowa - Leksykon leków
Przedawkowanie – Bupivacaine WZF Spinal 0,5% Heavy 5 mg/ml
Przedawkowanie bupiwakainy, szczególnie przy podaniu donaczyniowym, może prowadzić do poważnych powikłań toksycznych obejmujących ośrodkowy układ nerwowy (OUN) i układ krążenia. W znieczuleniu podpajęczynówkowym stosuje się dawki nie przekraczające 20% dawek zewnątrzoponowych, co zwykle zapobiega toksycznym stężeniom w surowicy. Objawy toksyczności obejmują drętwienie języka, zawroty głowy, drżenie mięśniowe, a w cięższych przypadkach drgawki i niewydolność krążenia. Całkowite znieczulenie rdzeniowe (wysoki poziom znieczulenia) manifestuje się zatrzymaniem oddechu i niedociśnieniem tętniczym, wymagając natychmiastowej interwencji. W przypadku niedociśnienia stosuje się efedrynę w dawce 10-15 mg i.v., powtarzając w razie potrzeby, oraz szybki wlew dożylny płynów wieloelektrolitowych lub koloidów.
bupiwakaina, całkowite znieczulenie rdzeniowe, ciśnienie tętnicze, diazepam, drętwienie języka, drgawki, drżenie mięśniowe, działanie toksyczne, efedryna, intubacja dotchawicza, kwasica, leki obkurczające naczynia, niedociśnienie tętnicze, niewydolność krążenia, ośrodkowy układ nerwowy, podanie donaczyniowe, podanie podpajęczynówkowe, sukcynylocholina, tiopental, układ krążenia, wentylacja, wlew dożylny, wysoki poziom znieczulenia, zatrzymanie oddechu, znieczulenie podpajęczynówkowe, znieczulenie zewnątrzoponowe, zwiotczenie mięśni - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Ropimol
Ropimol (2 mg/ml ropiwakainy chlorowodorek) wymaga stosowania wyłącznie przez wykwalifikowany personel w odpowiednio wyposażonych ośrodkach, z dostępem do sprzętu do monitorowania i resuscytacji. Szczególną ostrożność należy zachować, aby uniknąć donaczyniowego podania leku, które może prowadzić do ciężkich powikłań, w tym drgawek i zatrzymania akcji serca, zwłaszcza u pacjentów w podeszłym wieku oraz z chorobami serca. Znieczulenie zewnątrzoponowe i blokady splotu ramiennego niosą zwiększone ryzyko toksyczności z powodu szybkiego wchłaniania lub przypadkowego podania donaczyniowego. Przed zabiegiem należy wyrównać hipowolemię i unikać podawania leku w obszarach zapalnych. Pacjenci przyjmujący leki przeciwarytmiczne klasy III wymagają ścisłego monitorowania EKG. Ropimol zawiera 3 mg sodu/ml, co jest istotne przy podawaniu dużych objętości.
amiodaron, blok przewodzenia, blok rdzeniowy, blokada nerwu obwodowego, blokada splotu ramiennego, bupiwakaina, chondroliza, enoksacyna, fluwoksamina, hipowolemia, infuzja zewnątrzoponowa, inhibitor izoenzymu CYP1A2, lek miejscowo znieczulający z grupy amidów, lek przeciwarytmiczny klasy III, lidokaina, mepiwakaina, monitorowanie EEG, monitorowanie EKG, nadwrażliwość krzyżowa, nadwrażliwość na leki, obniżenie ciśnienia tętniczego, ostra porfiria, podanie donaczyniowe, podanie podpajęczynówkowe, ropiwakaina chlorowodorek, toksyczność ogólnoustrojowa, wlew śródstawowy, zatrzymanie akcji serca, znieczulenie miejscowe, znieczulenie przewodowe, znieczulenie zewnątrzoponowe - Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Omnipaque 647 mg/ml (300 mg jodu/ml)
Preparat Omnipaque (647 mg/ml, 300 mg jodu/ml) wymaga indywidualnego dostosowania dawki do rodzaju badania, parametrów pacjenta (wiek, masa ciała, pojemność minutowa serca) oraz techniki podania. Stężenia jodu stosowane są porównywalnie do innych jodowych środków kontrastowych, z naciskiem na odpowiednie nawodnienie pacjenta przed i po podaniu w celu profilaktyki nefropatii kontrastowej. Dawkowanie różni się w zależności od drogi podania i procedury diagnostycznej: dożylne podanie u dorosłych w urografii wynosi 40-80 ml (300-350 mg I/ml), u dzieci 3-4 ml/kg mc. (240-300 mg I/ml), a w tomografii komputerowej 100-250 ml u dorosłych i 1-3 ml/kg mc. u dzieci. W podaniu dotętniczym dawki wahają się od 5 do 60 ml na wstrzyknięcie, zależnie od obszaru naczyniowego, z niższymi dawkami dla naczyń mózgowych (5-10 ml, 300 mg I/ml) i wyższymi dla naczyń obwodowych (30-60 ml, 300-350 mg I/ml). W badaniach podpajęczynówkowych stosuje się niższe stężenie 240 mg I/ml, z dawkami 6-12 ml w zależności od procedury.
angiografia subtrakcyjna, aortografia, arteriografia, artrografia, cholangiopankreatografia wsteczna, cysternografia, flebografia, herniografia, histerosalpingografia, jodowy środek kontrastujący, kardioangiografia, lepkość, mammografia ze wzmocnieniem kontrastowym, mielografia, naczynia mózgowe, naczynia obwodowe, nawodnienie pacjenta, nefropatia indukowana środkiem kontrastowym, osmolalność, ośrodkowy układ nerwowy, podanie dotętnicze, podanie podpajęczynówkowe, sialografia, środek kontrastowy, tomografia komputerowa, urografia - Leksykon leków
Wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn – Omnipaque 647 mg/ml (300 mg jodu/ml)
Omnipaque (joheksol 647 mg/ml, równoważny 300 mg jodu/ml) jest niejonowym, monomerycznym, trójjodowym środkiem kontrastującym stosowanym w diagnostyce obrazowej. Lek charakteryzuje się osmolalnością 0,64 Osm/kg H₂O w temperaturze 37°C oraz lepkością 11,6 mPa×s w 20°C i 6,1 mPa×s w 37°C, co może wpływać na jego profil bezpieczeństwa i funkcje neurologiczne. Istotnym aspektem klinicznym jest wpływ Omnipaque na zdolności psychomotoryczne pacjentów, co przekłada się na ograniczenia w prowadzeniu pojazdów i obsłudze maszyn. Po dożylnym podaniu środka zaleca się powstrzymanie od prowadzenia pojazdów przez co najmniej 1 godzinę, natomiast po podaniu podpajęczynówkowym (mielografia) okres ten wydłuża się do 24 godzin ze względu na ryzyko opóźnionych reakcji neurologicznych.
- Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Ropimol 10 mg/ml
Ropimol, zawierający ropiwakainę chlorowodorek w stężeniu 10 mg/ml, jest przeznaczony do stosowania wyłącznie przez wykwalifikowany personel medyczny z doświadczeniem w znieczuleniach przewodowych. Dawkowanie powinno być indywidualnie dostosowane do pacjenta, stosując najmniejszą skuteczną dawkę, z uwzględnieniem stanu klinicznego i doświadczenia anestezjologa. Zalecane dawki dla dorosłych obejmują m.in. znieczulenie zewnątrzoponowe lędźwiowe (15-25 ml, 150-250 mg, czas działania 3-5 godz.), cięcie cesarskie (15-20 ml, 150-200 mg, 3-5 godz.), blokadę dużych nerwów (10-40 ml, 100-400 mg, 6-10 godz.) oraz blokadę miejscową (1-5 ml, 10-50 mg, 2-6 godz.). W przypadku ciągłej blokady zewnątrzoponowej stosuje się ropiwakainę w stężeniu 2 mg/ml z dawkami 8-20 mg/godz., zależnie od odcinka. Przed podaniem konieczne jest wykonanie aspiracji i dawki testowej z adrenaliną, aby wykluczyć podanie donaczyniowe.
adrenalina, anestezjolog, aspiracja, blokada dużych nerwów, blokada małych nerwów, blokada miejscowa, blokada splotu ramiennego, ból pooperacyjny, choroba układu sercowo-naczyniowego, choroba wątroby, cięcie cesarskie, dawka testowa, działanie niepożądane, indukcja znieczulenia, infiltracja, lidokaina, podanie donaczyniowe, podanie podpajęczynówkowe, Ropimol, ropiwakaina, roztwór do wstrzykiwań, znieczulenie przewodowe, znieczulenie zewnątrzoponowe lędźwiowe, znieczulenie zewnątrzoponowe piersiowe