Specjalne ostrzeżenia
Fentanyl WZF

Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania

Produkt leczniczy Fentanyl WZF (50 mikrogramów/ml, roztwór do wstrzykiwań) wymaga szczególnej uwagi podczas stosowania ze względu na możliwe poważne działania niepożądane. Poniżej przedstawiono szczegółowe informacje dotyczące ostrzeżeń i środków ostrożności, które należy wziąć pod uwagę podczas leczenia pacjentów tym lekiem.¹

Ostrzeżenia ogólne

Fentanyl WZF może być stosowany wyłącznie w oddziałach w pełni wyposażonych w sprzęt umożliwiający monitorowanie i wspomaganie czynności układu oddechowego oraz może być podawany jedynie przez personel doświadczony w zapewnieniu i utrzymaniu czynności oddechowej. Należy zapewnić dostępność sprzętu do resuscytacji oraz leków z grupy antagonistów receptorów opioidowych.²

Tolerancja i zaburzenia związane ze stosowaniem opioidów

Wielokrotne stosowanie opioidów może prowadzić do rozwoju tolerancji, uzależnienia fizycznego i psychicznego. Powtarzające się stosowanie tych leków może skutkować powstaniem zaburzeń związanych ze stosowaniem opioidów (OUD, ang. Opioid use disorder). Nadużywanie lub celowe niewłaściwe stosowanie opioidów może prowadzić do przedawkowania i/lub zgonu.³

Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów z podwyższonym ryzykiem rozwoju OUD, w tym u osób:

• z wywiadem osobistym lub rodzinnym (rodzice lub rodzeństwo) zaburzeń związanych ze stosowaniem substancji psychoaktywnych
• z historią uzależnienia od alkoholu
• aktualnie palących tytoń
• z zaburzeniami psychicznymi w wywiadzie (np. duża depresja, zaburzenia lękowe i zaburzenia osobowości)⁴

Zespół odstawienny

Wielokrotne podawanie fentanylu w krótkich odstępach czasu przez dłuższy okres może skutkować wystąpieniem zespołu odstawiennego po zaprzestaniu leczenia. Objawia się on następującymi działaniami niepożądanymi:

• nudności
• wymioty
• biegunka
• lęk
• dreszcze
• drżenie
• pocenie się⁵

Depresja oddechowa

Podobnie jak w przypadku wszystkich silnie działających opioidowych leków przeciwbólowych, głębokiej analgezji towarzyszy nasilona depresja oddechowa, która może utrzymywać się lub nawracać we wczesnym okresie pooperacyjnym. Należy zachować szczególną ostrożność zwłaszcza przy podawaniu fentanylu w dużych dawkach lub we wlewie, aby zapewnić odpowiednią kontrolę oddychania spontanicznego i jego podtrzymanie przed przeniesieniem pacjenta na oddział szpitalny.⁶

Po zastosowaniu dawki przekraczającej 200 µg fentanylu może dojść do nasilonej depresji oddychania. Wymienione działanie, a także inne efekty farmakologiczne fentanylu można odwrócić podając antagonistę opioidowego, np. nalokson. Ze względu na to, że zahamowanie ośrodka oddechowego może trwać dłużej niż czas działania antagonisty opioidowego, może okazać się konieczne podanie dodatkowych dawek naloksonu.⁷

Hiperwentylacja w trakcie znieczulenia może zmieniać reakcję pacjenta na CO2, wpływając na akcję oddechową w okresie pooperacyjnym.⁸

Należy podkreślić, że podawanie fentanylu w okresie porodu może spowodować depresję oddychania u noworodka.⁹

Choroby serca

Po podaniu fentanylu może wystąpić bradykardia, a nawet zatrzymanie akcji serca. Ryzyko jest szczególnie wysokie, gdy pacjent otrzymał niewystarczającą dawkę środka cholinolitycznego lub jeśli fentanyl podawany jest łącznie z lekami zwiotczającymi mięśnie, nie mającymi działania wagolitycznego. W przypadku wystąpienia bradykardii, należy podać atropinę.¹⁰

Po podaniu dożylnym fentanylu może dojść do przemijającego obniżenia ciśnienia tętniczego, szczególnie u pacjentów z hipowolemią. Należy podjąć odpowiednie działania mające na celu stabilizację ciśnienia tętniczego.¹¹

Sztywność mięśniowa

Po podaniu fentanylu może wystąpić sztywność mięśniowa, podobnie jak po zastosowaniu morfiny. Sztywności obejmującej również mięśnie międzyżebrowe można zapobiec poprzez:

• wolne wstrzykiwanie fentanylu dożylnie (zwykle jest to skuteczne dla małych dawek)
• stosowanie premedykacji z użyciem benzodiazepin
• stosowanie leków zwiotczających mięśnie¹²

Należy pamiętać, że mogą wystąpić drgawki kloniczne (miokloniczne) niepadaczkowe.¹³

Ryzyko związane z jednoczesnym stosowaniem leków uspokajających

Jednoczesne stosowanie Fentanylu WZF i leków uspokajających, takich jak benzodiazepiny lub leki pochodne, może prowadzić do wystąpienia:

• nadmiernego uspokojenia
• depresji oddechowej
• śpiączki
• śmierci¹⁴

Z tego względu leczenie skojarzone z takimi lekami uspokajającymi należy stosować wyłącznie u pacjentów, u których nie są dostępne alternatywne metody leczenia. Jeśli zostanie podjęta decyzja o stosowaniu produktu Fentanyl WZF w skojarzeniu z lekami uspokajającymi, należy:

• podać możliwie najmniejszą skuteczną dawkę
• stosować możliwie najkrótszy czas leczenia
• uważnie obserwować pacjenta pod kątem wystąpienia objawów depresji oddechowej i nadmiernego uspokojenia¹⁵

Zaleca się poinformowanie pacjentów i ich opiekunów o możliwości wystąpienia tych objawów.¹⁶

Specjalne zalecenia dotyczące dawkowania w niektórych stanach chorobowych

Należy unikać podawania opioidowych leków przeciwbólowych w szybkim wstrzyknięciu dożylnym (bolus) u pacjentów z zaburzeniami czynności mózgu. W tej grupie pacjentów obniżenie ciśnienia tętniczego może wywołać przemijające zmniejszenie przepływu mózgowego.¹⁷

U pacjentów w podeszłym wieku oraz osłabionych zaleca się zmniejszenie dawki fentanylu.¹⁸

Szczególną uwagę należy zwrócić na pacjentów z następującymi schorzeniami, u których po podaniu fentanylu należy obserwować reakcję na lek i przez dłuższy czas monitorować funkcje życiowe po operacji:

• niekontrolowana niedoczynność tarczycy
• choroby płuc
• zmniejszona rezerwa oddechowa
• choroba alkoholowa
• zaburzenia czynności nerek
• zaburzenia czynności wątroby¹⁹

Pacjenci długotrwale leczeni lekami opioidowymi lub w przeszłości uzależnieni od opioidów mogą wymagać zastosowania większych dawek fentanylu.²⁰

Nużliwość mięśni

U pacjentów z nużliwością mięśni (myasthenia gravis), stosowanie niektórych leków cholinolitycznych i hamujących przewodnictwo nerwowo-mięśniowe przed rozpoczęciem oraz w trakcie znieczulenia ogólnego obejmującego dożylne podawanie fentanylu, należy podejmować po szczegółowym rozważeniu.²¹

Interakcje z lekami neuroleptycznymi

W przypadku podawania fentanylu z lekiem neuroleptycznym, podający powinien znać szczególne właściwości każdego z tych leków, a zwłaszcza znać różnice w czasie działania. W przypadku zastosowania takiego połączenia, częściej występuje hipotensja. Leki neuroleptyczne mogą wywoływać objawy pozapiramidowe, które można leczyć podając leki stosowane w chorobie Parkinsona.²²

Drogi żółciowe

Podobnie jak w przypadku innych leków opioidowych, w związku z działaniem cholinolitycznym, podawanie fentanylu może prowadzić do zwiększenia ciśnienia w drogach żółciowych i w odosobnionych przypadkach wystąpienia skurczu zwieracza Oddiego.²³

Zespół serotoninowy

Zaleca się zachowanie ostrożności podczas jednoczesnego podawania fentanylu z lekami, które wpływają na system neuroprzekaźników serotoninergicznych.²⁴

Podczas jednoczesnego stosowania leków serotoninergicznych, takich jak:

• selektywne inhibitory zwrotnego wychwytu serotoniny (SSRIs)
• inhibitory zwrotnego wychwytu serotoniny i noradrenaliny (SNRIs)
• leki osłabiające metabolizm serotoniny (włącznie z inhibitorami monoaminooksydazy (IMAO))

może dojść do rozwinięcia się potencjalnie groźnego dla życia zespołu serotoninowego. Zespół ten może wystąpić nawet podczas stosowania zalecanych dawek.²⁵

Zespół serotoninowy może obejmować:

• zmiany stanu psychicznego (np. pobudzenie, omamy, śpiączka)
• zaburzenia czynności autonomicznego układu nerwowego (np. tachykardia, wahania ciśnienia tętniczego, hipertermia)
• zaburzenia nerwowo-mięśniowe (np. hiperrefleksja, brak koordynacji, sztywność)
• zaburzenia żołądkowo-jelitowe (np. nudności, wymioty, biegunka)²⁶

Jeżeli podejrzewa się wystąpienie zespołu serotoninowego, należy rozważyć natychmiastowe zaprzestanie stosowania fentanylu.²⁷

Dzieci i młodzież

Techniki, które obejmują analgezję u spontanicznie oddychających dzieci należy wyłącznie stosować jako część techniki anestezjologicznej lub jako część techniki sedacji/analgezji przez wykwalifikowany personel medyczny w warunkach, które pozwolą na:

• natychmiastowe przeprowadzenie intubacji w przypadku wystąpienia sztywności klatki piersiowej
• wspomaganie oddychania w przypadku wystąpienia bezdechu²⁸

Podanie zewnątrzoponowe i podpajęczynówkowe

Produkt może być stosowany zewnątrzoponowo i podpajęczynówkowo wyłącznie przez doświadczonego lekarza, dobrze znającego technikę podawania oraz działania niepożądane związane z tymi drogami podania. Po podaniu zewnątrzoponowym lub podpajęczynówkowym pacjenta należy obserwować przez 24 godziny od zastosowania ostatniej dawki produktu, ze względu na ryzyko wystąpienia depresji ośrodka oddechowego.²⁹

Podanie podpajęczynówkowe fentanylu obarczone jest większym ryzykiem wystąpienia wczesnej depresji oddychania niż podanie zewnątrzoponowe. Fentanyl WZF w blokadach centralnych wstrzykiwany jest zgodnie z techniką metody.³⁰

Informacje o składzie

Fentanyl WZF zawiera poniżej 0,01 mg sodu w 1 ml roztworu do wstrzykiwań. Produkt leczniczy zawiera mniej niż 1 mmol (23 mg) sodu na 1 ml, co oznacza, że produkt uznaje się za „wolny od sodu”.³¹

W przypadku rozcieńczania produktu w 0,9% roztworze sodu chlorku lub 5% roztworze glukozy, w obliczeniu całkowitej zawartości sodu w przygotowanym rozcieńczeniu produktu należy wziąć pod uwagę zawartość sodu pochodzącego z rozcieńczalnika. W celu uzyskania dokładnej informacji dotyczącej zawartości sodu w roztworze wykorzystanym do rozcieńczenia produktu, należy zapoznać się z charakterystyką produktu leczniczego stosowanego rozcieńczalnika.³²