działanie karcinogenne
Działanie karcinogenne odnosi się do zdolności substancji, czynnika fizycznego lub biologicznego do wywoływania lub przyspieszania rozwoju nowotworów. Czynniki karcinogenne inicjują lub promują proces nowotworzenia poprzez uszkadzanie DNA, zaburzanie procesów naprawczych genomu lub wpływanie na mechanizmy regulujące cykl komórkowy.
Karcinogeny można podzielić na kilka kategorii: chemiczne (np. benzen, azbest, wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne), fizyczne (np. promieniowanie UV, promieniowanie jonizujące) oraz biologiczne (np. wirusy HPV, HBV, HCV). Międzynarodowa Agencja Badań nad Rakiem (IARC) klasyfikuje substancje pod względem ich potencjału karcinogennego w kilku grupach, od udowodnionych karcinogenów dla człowieka (grupa 1) do prawdopodobnie niekarcinogennych (grupa 4).
Proces karcinogenezy jest wieloetapowy i obejmuje inicjację (nieodwracalne uszkodzenie DNA), promocję (stymulację namnażania zmienionych komórek) oraz progresję (nabywanie przez komórki nowotworowe nowych cech biologicznych). Ekspozycja na czynniki karcinogenne może prowadzić do kumulacji mutacji genetycznych, które ostatecznie skutkują transformacją nowotworową.
W praktyce klinicznej identyfikacja działania karcinogennego substancji jest kluczowa dla profilaktyki pierwotnej nowotworów. Umożliwia wdrażanie strategii ochrony zdrowia publicznego, takich jak regulacje prawne ograniczające ekspozycję na znane karcinogeny w środowisku pracy i życia codziennego.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Diabufor XR 1000 mg
Przedkliniczne badania metforminy chlorowodorku, substancji czynnej Diabufor XR (dostępnego w dawkach 500 mg, 750 mg i 1000 mg w formie tabletek o przedłużonym uwalnianiu), wykazały brak istotnych zagrożeń dla organizmu ludzkiego. Standardowe testy farmakologiczne nie ujawniły negatywnego wpływu na układ sercowo-naczyniowy, oddechowy ani ośrodkowy układ nerwowy. Długoterminowe badania toksyczności po podaniu wielokrotnym nie wykazały kumulacji ani toksycznych efektów, a testy genotoksyczności potwierdziły brak mutagennego i genotoksycznego działania metforminy. Ponadto, analiza potencjału rakotwórczego nie wskazała na zwiększone ryzyko karcinogenezy przy długotrwałym stosowaniu leku.
aberracja chromosomowa, badanie farmakologiczne bezpieczeństwa, badanie genotoksyczności, bezpieczeństwo farmakologiczne, działanie genotoksyczne, działanie karcinogenne, działanie mutagenne, działanie rakotwórcze, działanie teratogenne, funkcja rozrodcza, metformina chlorowodorek, mutacja genowa, ośrodkowy układ nerwowy, rozwój płodowy, rozwój pourodzeniowy, rozwój zarodkowy, substancja czynna, tabletka o przedłużonym uwalnianiu, toksyczność po podaniu wielokrotnym, toksyczność reprodukcyjna, układ oddechowy, układ sercowo-naczyniowy, uszkodzenie DNA, uszkodzenie materiału genetycznego - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Metajodobenzyloguanidyna 131 I (MIBG- 131 I) do terapii 370-740 MBq/ml
Badania przedkliniczne dotyczące bezpieczeństwa stosowania metajodobenzyloguanidyny znakowanej jodem-131 (MIBG-131I) wykazały, że LD50 dla nieaktywnego jobenguanu wynosi 30 mg/kg masy ciała u myszy oraz 47,7 mg/kg u szczurów przy podaniu dożylnym, co wskazuje na istotne różnice międzygatunkowe w toksyczności. Powtarzane dożylne podania powodowały objawy toksyczności, takie jak zaczerwienienie twarzy, wymioty, pokrzywka oraz zimne dreszcze. Szybkie podanie leku wiązało się z tachykardią, dusznością, nadciśnieniem i skurczami żołądka, co podkreśla konieczność powolnego wlewu w celu minimalizacji działań niepożądanych. Margines bezpieczeństwa między dawką terapeutyczną a toksyczną jest stosunkowo wąski, co wymaga ścisłego monitorowania pacjentów podczas i po podaniu MIBG-131I.
ciśnienie tętnicze, dawka śmiertelna 50, dreszcze, duszność, działanie karcinogenne, działanie niepożądane, jobenguanu, margines bezpieczeństwa, MIBG-131I, nadciśnienie, pokrzywka, potencjał mutagenny, radiofarmaceutyk, reakcja alergiczna, reakcja naczyniowa, skurcz żołądka, tachykardia, toksyczność ostra, toksyczność substancji, wymioty, zaczerwienienie twarzy - Leksykon substancji czynnych
Czynnik krzepnięcia przeciw inhibitorowi czynnika VIII – Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie
Przedkliniczne badania bezpieczeństwa zespołu czynników krzepnięcia przeciw inhibitorowi czynnika VIII (FEIBA NF) opierają się głównie na badaniach toksyczności ostrej przeprowadzonych na modelach zwierzęcych, w tym na myszach z defektem genu czynnika VIII oraz zdrowych myszach i szczurach. Podawano dawki przekraczające maksymalną dawkę dobową stosowaną u ludzi (>200 j./kg masy ciała). Wyniki wskazują, że głównym ryzykiem jest nadkrzepliwość wynikająca z farmakologicznego działania preparatu, co może prowadzić do powikłań zakrzepowo-zatorowych. Skład preparatu obejmuje czynniki II, IX, X (głównie nieaktywowane) oraz aktywowany czynnik VII, a także antygen koagulacyjny czynnika VIII (do 0,1 j. na 1 j. FEIBA), bez istotnego wpływu na profil bezpieczeństwa przy zalecanych dawkach.
aktywowany czynnik VII, antygen koagulacyjny czynnika VIII, czynnik krzepnięcia, czynnik krzepnięcia przeciw inhibitorowi czynnika VIII, czynniki krzepnięcia II IX X, działanie karcinogenne, działanie prokoagulacyjne, działanie rakotwórcze, FEIBA NF, genotoksyczność, hemofilia, model zwierzęcy, nadkrzepliwość, powikłanie zakrzepowo-zatorowe, przeciwciała przeciwko heterologicznym białkom, toksyczność ostra, toksyczność przewlekła, układ kalikreina-kinina - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Azithromycin Teva 250 mg
Przedkliniczne badania bezpieczeństwa azytromycyny wykazały, że podawanie tego antybiotyku w dawkach do 40-krotnie wyższych niż terapeutyczne u ludzi powoduje przemijającą fosfolipidozę bez dalszych objawów toksyczności. Badania embriotoksyczności na myszach i szczurach nie wykazały działania teratogennego, choć przy dawkach 100-200 mg/kg mc./dobę u szczurów zaobserwowano łagodne opóźnienie kostnienia płodów oraz zmniejszenie przyrostu masy ciała u samic ciężarnych. Podawanie azytromycyny w dawkach ≥50 mg/kg mc./dobę w okresie okołoporodowym i pourodzeniowym skutkowało również opóźnieniem kostnienia. W badaniach genetycznych in vitro i in vivo nie stwierdzono mutagenności, a brak danych o karcinogenności jest rekompensowany brakiem sygnałów rakotwórczych w innych badaniach, co jest uzasadnione krótkotrwałym schematem leczenia azytromycyną.
aberracja chromosomowa, antybiotyk makrolidowy, azytromycyna, badanie elektrofizjologiczne, badanie in vitro, badanie in vivo, działanie karcinogenne, działanie teratogenne, embriotoksyczność, fosfolipidoza, mutacja genowa, odstęp QT, potencjał mutagenny, potencjał rakotwórczy, proces kostnienia, toksyczność okołoporodowa, toksyczność pourodzeniowa, toksyczność reprodukcyjna, zaburzenia rytmu serca, zapis elektrokardiograficzny - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Apetiherb –
Produkt leczniczy Apetiherb zawiera 15 g wyciągu płynnego (1:2) z ziela krwawnika (Achillea millefolium L. herba), ziela szanty (Marrubium vulgare L. herba), liścia melisy (Melissa officinalis L. folium) oraz owocu kopru włoskiego (Foeniculum vulgare Mill. fructus) w proporcjach 3/2/3/2. Wyciąg ten stanowi 15% zawartości produktu, który dodatkowo zawiera 62 g sacharozy na 100 g syropu jako substancję pomocniczą. Nie przeprowadzono badań toksyczności, w tym toksyczności ostrej, przewlekłej, genotoksyczności, karcinogenności ani teratogenności, co ogranicza formalną ocenę bezpieczeństwa preparatu.
badanie przedkliniczne, badanie toksyczności, badanie toksykologiczne, działanie karcinogenne, działanie teratogenne, genotoksyczność, liść melisy, medycyna tradycyjna, owoc kopru włoskiego, substancja pomocnicza, toksyczność ostra, toksyczność przewlekła, wyciąg płynny, ziele krwawnika, ziele szanty - Leksykon leków
Skład i postać leku – Valcyte 50 mg/ml
Valcyte 50 mg/ml jest dostępny jako proszek do sporządzania roztworu doustnego zawierający 5,5 g chlorowodorku walgancyklowiru w 12 g proszku, co po rozpuszczeniu w 91 ml wody daje 100 ml roztworu o stężeniu 50 mg/ml walgancyklowiru. Preparat zawiera substancje pomocnicze takie jak powidon, kwas fumarowy, benzoesan sodu (1 mg/ml), sacharynę sodową (0,188 mg sodu/ml), mannitol oraz aromat Tutti Frutti. Produkt jest dostarczany w butelce ze szkła oranżowego z zabezpieczeniem przed dziećmi i wyposażony w strzykawki doustne o pojemności 10 ml z podziałką co 0,5 ml. Proszek ma okres ważności 3 lata, natomiast sporządzony roztwór należy przechowywać w lodówce (2ºC−8ºC) i zużyć w ciągu 49 dni.
aromat tutti frutti, benzoesan sodu, chlorowodorek walgancyklowiru, działanie karcinogenne, działanie teratogenne, glikol propylenowy, guma arabska, konserwant, kwas fumarowy, maltodekstryna, mannitol, powidon, proszek do sporządzania roztworu, regulator kwasowości, roztwór doustny, sacharyna sodowa, substancja czynna, substancja pomocnicza, substancja słodząca, substancja wiążąca, substancja wypełniająca, Valcyte, walgancyklowir - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Amisan 200 mg
Przedkliniczne badania toksykologiczne amisulprydu wykazały brak istotnego ryzyka działania teratogennego, mutagennego oraz karcinogennego przy dawkach terapeutycznych. Maksymalne tolerowane dawki w modelach zwierzęcych, wyrażone jako AUC, były odpowiednio 2-krotnie wyższe u szczurów (200 mg/kg mc./dobę) i 7-krotnie wyższe u psów (120 mg/kg mc./dobę) w porównaniu do ludzi. W badaniach karcinogenności na myszach (do 120 mg/kg mc./dobę) i szczurach (do 240 mg/kg mc./dobę, AUC 1,5-4,5 razy wyższe niż u ludzi) nie stwierdzono działania rakotwórczego. Zmiany obserwowane u zwierząt były związane z farmakologicznym działaniem amisulprydu lub nie miały istotnego znaczenia toksykologicznego przy dawkach poniżej maksymalnych tolerowanych.
amisulpryd, badanie przedkliniczne, dawka terapeutyczna, działanie farmakologiczne, działanie karcinogenne, działanie mutagenne, działanie niepożądane, działanie rakotwórcze, działanie teratogenne, maksymalna dawka tolerowana, pole pod krzywą stężenia, potencjał karcinogenny, profil bezpieczeństwa, rozwój płodu, wpływ na reprodukcję - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Azathioprine VIS 50 mg
Przedkliniczne badania bezpieczeństwa azatiopryny wskazują na potencjalne ryzyko mutagenne, rakotwórcze oraz teratogenne związane z jej stosowaniem. Wyniki testów mutagenności są niejednoznaczne – nie wszystkie testy na szczepach bakteryjnych potwierdziły działanie mutagenne, jednak obserwowano wpływ na męskie komórki płciowe u myszy oraz uszkodzenia chromosomów X i Y u muszek owocowych. W modelach zwierzęcych (myszy) azatiopryna zwiększała ryzyko rozwoju nowotworów przewodów słuchowych oraz chłoniaka grasicy, co wskazuje na potencjalne zagrożenia przy długoterminowej terapii. Dawkowanie w badaniach teratogennych obejmowało 5-15 mg/kg masy ciała na dobę podawane w okresie organogenezy u szczurów, myszy i królików, skutkując wadami rozwojowymi o różnym nasileniu.
- Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Atorvastatin Teva Pharmaceuticals Polska 40 mg
Przedkliniczne badania atorwastatyny wykazały brak potencjału mutagennego i klastogennego w serii testów in vitro oraz in vivo, co potwierdza bezpieczeństwo genotoksyczne substancji czynnej Atorvox. W badaniach karcinogenności na szczurach nie stwierdzono działania nowotworowego, natomiast u myszy przy ekspozycji na dawki 6-11 razy wyższe niż maksymalna dawka terapeutyczna u ludzi zaobserwowano gruczolaki i raki wątrobowokomórkowe. Badania reprodukcyjne na szczurach, królikach i psach nie wykazały wpływu atorwastatyny na płodność ani teratogenności, jednak przy toksycznych dawkach dla samic ciężarnych odnotowano toksyczność płodową oraz negatywny wpływ na rozwój postnatalny potomstwa, w tym opóźniony rozwój i obniżoną przeżywalność młodych szczurów.
atorwastatyna, AUC, badania in vitro, badania in vivo, badania przedkliniczne, działanie karcinogenne, działanie teratogenne, ekspozycja płodu, genotoksyczność, gruczolak wątrobowokomórkowy, inhibitor reduktazy HMG-CoA, mutacja genowa, opóźnienie rozwojowe, potencjał karcinogenny, potencjał klastogenny, potencjał mutagenny, przenikanie przez łożysko, rak wątrobowokomórkowy, toksyczność płodowa, toksyczność reprodukcyjna, toksyczność zarodkowo-płodowa, uszkodzenie chromosomów, wpływ na reprodukcję - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Histigen 24 mg
Przedkliniczne badania bezpieczeństwa dichlorowodorku betahistyny, substancji czynnej leku Histigen, wykazały dobrą tolerancję przy długotrwałym podaniu doustnym. Szczury otrzymujące 500 mg/kg przez 18 miesięcy oraz psy podawane 25 mg/kg przez 6 miesięcy nie wykazały toksyczności przewlekłej. W badaniach dożylnych dawki ≥120 mg/kg u psów i pawianów wywołały niekorzystne zmiany w układzie nerwowym, jednak ze względu na doustną drogę podania u ludzi, obserwacje te mają ograniczone znaczenie kliniczne. Ponadto, badania mutagenności nie wykazały potencjału mutagennego, a badania toksyczności przewlekłej u szczurów nie potwierdziły działania rakotwórczego przy dawkach do 500 mg/kg przez 18 miesięcy.
badanie mutagenności, betahistyna, dawka terapeutyczna, dichlorowodorek betahistyny, działanie karcinogenne, efekt toksyczny, ekspozycja, margines bezpieczeństwa, onkogeneza, potencjał mutagenny, potencjał rakotwórczy, profil bezpieczeństwa, substancja czynna, toksyczność dożylna, toksyczność przewlekła, toksyczność reprodukcyjna, układ nerwowy - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Rozex 7,5 mg/g
Przedkliniczne badania bezpieczeństwa metronidazolu w stężeniu 7,5 mg/g w żelu Rozex wykazały brak działania drażniącego na skórę zarówno nieuszkodzoną, jak i uszkodzoną, co potwierdza dobrą tolerancję miejscową preparatu. W badaniach in vitro stwierdzono działanie mutagenne metronidazolu na bakterie, jednak wyniki te niekoniecznie przekładają się na efekt in vivo, zwłaszcza przy miejscowym stosowaniu. Ocena karcinogenności po podaniu doustnym wykazała zwiększoną częstość nowotworów płuc u myszy oraz potencjalnie wyższe ryzyko guzów wątroby u szczurów, natomiast badania na chomikach nie potwierdziły działania karcinogennego. Badanie fotokarcynogenności u myszy wykazało wzrost nowotworów skóry indukowanych promieniowaniem UV przy dootrzewnowym podaniu metronidazolu w dawce 15 μg/g mc./dobę przez 28 dni, jednak znaczenie tych wyników dla miejscowego stosowania u ludzi jest niejasne ze względu na różnice w ekspozycji ogólnoustrojowej.
aplikacja miejscowa, badanie in vitro, działanie drażniące, działanie fotokarcinogenne, działanie karcinogenne, działanie mutagenne, ekspozycja ogólnoustrojowa, guz wątroby, karcinogeneza, metronidazol, nowotwór płuc, nowotwór skóry, ochrona przeciwsłoneczna, opatrunek okluzyjny, promieniowanie ultrafioletowe, promieniowanie UV, tolerancja miejscowa - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Tadilecto 20 mg
Przedkliniczne badania bezpieczeństwa tadalafilu, substancji czynnej produktu Tadilecto, obejmowały szeroki zakres testów farmakologicznych, toksykologicznych, reprodukcyjnych oraz onkogennych. W badaniach toksyczności po podaniu wielokrotnym u psów, którym podawano 25 mg/kg m.c./dobę przez 6-12 miesięcy (ekspozycja 3,7-18,6-krotnie wyższa niż u ludzi po dawce 20 mg), zaobserwowano zanik nabłonka kanalików nasiennych oraz zmniejszenie spermatogenezy. Badania reprodukcyjne na szczurach i myszach wykazały brak działania teratogennego, embriotoksycznego i fetotoksycznego przy dawkach do 1000 mg/kg m.c./dobę, a NOAEL dla rozwoju przed- i pourodzeniowego ustalono na poziomie 30 mg/kg m.c./dobę. Ponadto, badania płodności nie wykazały negatywnego wpływu na rozrodczość u samców i samic szczurów.
AUC, badanie farmakologiczne, badanie genotoksyczności, badanie płodności, badanie reprodukcyjne, badanie teratogenności, badanie toksykologiczne, dawka terapeutyczna, działanie embriotoksyczne, działanie fetotoksyczne, działanie karcinogenne, działanie klastogenne, działanie mutagenne, działanie rakotwórcze, działanie teratogenne, genotoksyczność, potencjał rakotwórczy, rozwój przed- i pourodzeniowy, spermatogeneza, tadalafil, toksyczność reprodukcyjna, toksyczność wielokrotna, zaburzenie płodności, zanik nabłonka kanalików nasiennych - Leksykon substancji czynnych
Haloperydol – Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie
Dane przedkliniczne dotyczące haloperydolu wskazują na akceptowalny profil bezpieczeństwa przy stosowaniu klinicznym w zalecanych dawkach terapeutycznych. Badania toksyczności wielokrotnego podania oraz genotoksyczności nie wykazały istotnego ryzyka dla człowieka. W badaniach na gryzoniach zaobserwowano wpływ na funkcje rozrodcze, w tym obniżenie płodności, ograniczoną teratogenność oraz działanie embriotoksyczne. W kontekście działania karcinogennego odnotowano zależny od dawki wzrost częstości gruczolaków przysadki mózgowej i nowotworów gruczołów sutkowych u samic myszy, co może być związane z hiperprolaktynemią indukowaną blokadą receptorów dopaminowych D2. Znaczenie tych obserwacji dla ryzyka u ludzi pozostaje niejasne i wymaga dalszych badań.
działanie embriotoksyczne, działanie karcinogenne, gruczolak przysadki mózgowej, haloperydol, hiperprolaktynemia, kanał potasowy hERG, komorowe zaburzenie rytmu serca, nowotwór gruczołu sutkowego, odstęp QTc, potencjał genotoksyczny, receptor dopaminowy D2, stężenie w osoczu, teratogenność, toksyczność embrionalna, toksyczność wielokrotnego podania, układ sercowo-naczyniowy, wpływ na rozrodczość, wydłużenie odstępu QT, zaburzenie rytmu serca